Seydou Keita – Ο πατέρας της αφρικανικής φωτογραφίας

Γράφει ο Αθανάσιος Παπαδοκωστόπουλος,
μέλος της φωτογραφικής ομάδας “Αμπάριζα”

Seydou Keita

Γεννημένος γύρω στο 1921 στο  Bamako,  την πρωτεύουσα του Γαλλικού Σουδάν, μια από τις γαλλικές αποικίες στη Δυτική  Αφρική. Ο  Keita ήταν ο μεγαλύτερος από τα πέντε παιδιά της οικογένειας. Οι πρόγονοί του ήταν από τη γενιά Soundyata Keita,  ιδρυτές της αυτοκρατορίας του Μάλι τον δέκατο τρίτο αιώνα και την οικογένεια Toure, μία από τις τρεις ιδρυτικές οικογένειες της πόλης  Bamako. Ο Keita δεν πήγε στο σχολείο, αλλά από επτά χρονών εργαζόταν ως μαθητευόμενος ξυλουργός με τον πατέρα και τον θείο του, οι οποίοι ήταν και οι δύο μορφωμένοι.

Seydou Keita

Το 1935, ο θείος του Tiémoko , ο οποίος αγαπούσε πολύ τον Keita , επέστρεψε από ένα ταξίδι στη Σενεγάλη με μια Kodak Brownie , μια κάμερα 6×9 με φιλμ 8 φωτογραφιών. Ο Keita γοητεύτηκε αμέσως από τη συσκευή και έπεισε τον θείο του να του τη δώσει. Άρχισε να φωτογραφίζει την οικογένεια του και τους ανθρώπους γύρω του, ιδιαίτερα τους μαθητευόμενους στο κατάστημα ξυλουργικής.

«Ήμουν 14 ετών, αυτές ήταν οι πρώτες μου φωτογραφίες και ήταν η πιο σημαντική στιγμή της ζωής μου». Οι πρώτες λήψεις του είναι συχνά αδέξιες, ακόμη και θολές. «Στην εκτύπωση, τα θέματα βγαίναν σαν σκελετοί», έλεγε. Όμως ο Keita ήταν παθιασμένος και επέμεινε. Εκτύπωνε τα αρνητικά του στο Sudan Photo Hall, το πρώτο κατάστημα εξοπλισμού κάμερας στο Bamako , το οποίο είχε ανοίξει ένας Γάλλος, ο Pierre Garnier, αυτός του έδωσε τις πρώτες συμβουλές για την τεχνική.

Seydou Keita

Από το 1939, αν και αυτοδίδακτος, ο Keita άρχισε να εργάζεται ως επαγγελματίας φωτογράφος, στο δρόμο ή στα σπίτια των πελατών, ενώ συνέχισε να διατηρεί τη δουλειά του ως ξυλουργός.

Ο Keita αναγνώρισε χρόνια μετά, ότι έλαβε στα πρώτα του βήματα συμβουλές και εκπαίδευση από τον Mountaga Dembélé. «Ήταν ικανός, με άφηνε να δουλεύω στο εργαστήριο του, κάθε βράδυ πήγαινα στο χώρο του στη Medina για να φτιάξω τα δικά του αντί για τα δικά μου. Ήταν υποχρεωτικό. Εκείνη την εποχή, είχα ήδη τραβήξει πολλές φωτογραφίες και άρχισα να γίνομαι γνωστός» αναφέρει ο Seydou Keita.

Seydou Keita

Εκτός όμως από αυτήν την τεχνική εκπαίδευση, ο Keita δεν είχε ποτέ μέντορα στη φωτογραφία. Δεν είχε δει ποτέ βιβλία σχετικά με τη φωτογραφία ή ακόμη και τη ζωγραφική. Η μόνη έκδοση που συμβουλεύτηκε κατά καιρούς ήταν ο κατάλογος της γαλλικής εταιρείας Manufrance , που έβρισκε μέσα σχέδια (όπλα και ποδήλατα). Ομοίως, στο τελευταίο μέρος της ζωής του στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν ταξίδεψε σε πολλές εκθέσεις του έργου του στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, συναντήθηκε με κορυφαίους σύγχρονους φωτογράφους, οι οποίοι περιστασιακά θα του έδιναν τα βιβλία φωτογραφιών τους. Ο André Magnin τα βρήκε αργότερα στο σπίτι του Keita , η συσκευασία τους ανέπαφη. Ο Keita δεν τα είχε ανοίξει ποτέ.

Seydou Keita

Το 1948 o Keita άνοιξε το δικό του στούντιο στο Bamako και γρήγορα δημιούργησε μια επιτυχημένη επιχείρηση. Ένα υπαίθριο στούντιο, ένα δωμάτιο, στην αυλή της οικογένειας Doumbia, στη γειτονιά του Bamako-Kura.Kοντά στο σιδηροδρομικό σταθμό και πολλά άλλα μέρη που προσέλκυαν πλήθη, όπως ο ζωολογικός κήπος, η αγορά Rose, το Club  Sudan, η πλατεία Republic και ο καθεδρικός ναός.

Seydou Keita

O Keita, ανήσυχος πάντα, αγοράζει μια φωτογραφική μηχανή 13 x 18 ιντσών, μεγάλου φορμά με σπασμένο το αναδιπλούμενο πορτάκι, από τον Pierre Garnier, στο Photo-Hall Soudanais. Για να προωθήσει την επιχείρησή του, σφράγιζε “Photo Keita Seydou” στο πίσω μέρος των φωτογραφιών και οι πρώην μαθητευόμενοι ξυλουργοί του ήταν οι «κράχτες» γύρω από το σταθμό, δείχνοντας τυπωμένες φωτογραφίες του στους ταξιδιώτες. Για λόγους ευκολίας ο Keita είχε κρεμάσει στο στούντιο του πορτρέτα με διαφορετικές πόζες για να έχουν οι πελάτες του να διαλέξουν τη δική τους. Καθώς οι πιο πολλοί από αυτούς δεν είχαν δει ποτέ στη ζωή τους φωτογραφική μηχανή.

Seydou Keita

Το 1948, ο Keita παντρεύτηκε για πρώτη φορά. Είχε συνολικά 6 συζύγους και 21 παιδιά!!! Κατά τις σπάνιες στιγμές αναψυχής του, του άρεσε να πηγαίνει για ψάρεμα και στον κινηματογράφο. Αγόρασε ένα Peugeot203 και ένα Simca Versailles, δύο πολυτελή αυτοκίνητα εκείνη την εποχή στο Bamako. Έλεγε πάντα ότι έζησε πολύ καλά από τη φωτογραφία.

Seydou Keita

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 το Bamako ήταν μια πόλη εκατό χιλιάδων κατοίκων, ένα σταυροδρόμι των ταξιδιωτών προς το Ντακάρ. Στη δεκαετία αυτή, αρκετοί Αφρικανοί φωτογράφοι άρχισαν να εργάζονται ιδιωτικά πριν δημιουργήσουν τα δικά τους στούντιο στις μεγάλες πόλεις της Αφρικής. Μερικοί είχαν προσληφθεί από καθιερωμένους Ευρωπαίους φωτογράφους, ενώ άλλοι έμαθαν φωτογραφία όταν υπηρέτησαν στον αποικιακό στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου. Η αφρικανική φωτογραφία αναπτύχθηκε κυρίως μέσω φωτογραφίας πορτρέτου που γινόταν στα σπίτια και μετά στα στούντιο.

Seydou Keita

Μέχρι το 1952, ο Keita είχε πετύχει οικονομικά ως τοπικά φημισμένος φωτογράφος πορτρέτου. Φωτογράφιζε ελίτ  πελάτες και της μεσαίας τάξης, οι εικόνες του υπογραμμίζουν συχνά την εξιδανικευμένη ή φαντασιακή κοινωνικοοικονομική κατάσταση των μοντέλων του, μέσα από την προσθήκη σκευών: κοσμοπολίτικα ρούχα και αξεσουάρ, ραδιόφωνα, τηλέφωνα, ποδήλατα και μερικές φορές το δικό του αυτοκίνητο.

Seydou Keita

Για να τονίσει το υπαίθριο σκηνικό, χρησιμοποίησε τακτικά πλούσια διακοσμητικά σκηνικά που προσδίδουν κίνηση και οπτική ενέργεια στις εικόνες του και φωτογράφιζε με χαμηλή γωνία λήψης για να τονιστούν οι εκφράσεις του προσώπου τους. Άλλες φορές δείχνοντας κύρος κι άλλες, χαλαρές εκφράσεις του προσώπου τους. Ο Keita πάντα προτιμούσε το φυσικό φως και πολλές από τις φωτογραφίσεις του πραγματοποιήθηκαν στην αυλή έξω από το στούντιο του. Χρησιμοποίησε όμως και τεχνητό φως, πολλές φορές νύχτα, με κουρτίνες ως απλό φόντο. Όλα τα πορτραίτα του από το 1949 έως το 1962 τραβήχτηκαν με την κάμερα 13Χ18 που είχε, την οποία ο Keita χειριζόταν αφαιρώντας το καπάκι του φακού για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο ώστε να πετύχει την σωστή έκθεση στο φιλμ.

«Η εμπειρία μου μου δίδαξε τις θέσεις που οι πελάτες μου άρεσαν καλύτερα», δήλωσε ο Keita. «Προσπαθήστε να πάρετε  την καλύτερη θέση, το πιο αβανταδόρικο προφίλ, επειδή η φωτογραφία είναι τέχνη, όλα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο κοντά στην τελειότητα», έλεγε… «…το πρώτο μου φόντο ήταν το σκέπασμα του κρεβατιού μου. Αργότερα άλλαζα φόντο κάθε δύο-τρία χρόνια και σήμερα μπορώ, με τον τρόπο αυτό, να υπολογίζω τις ημερομηνίες των λήψεων. Μερικές φορές το φόντο έδενε όμορφα με τα ρούχα, κυρίως των γυναικών. Αυτό όμως ήταν τυχαίο. Την εποχή εκείνη, η παράδοση των προγόνων είχε αρχίσει να φθίνει. Οι άνθρωποι της πόλης άρχισαν να ντύνονται όπως στην Ευρώπη γιατί επηρεάζονταν από την Γαλλία. Δεν είχαν όμως όλοι την δυνατότητα να ντυθούν έτσι. Είχα στο φωτογραφείο μου τρία διαφορετικά Ευρωπαϊκά κοστούμια, με γραβάτα, πουκάμισο, παπούτσια, καπέλο… τα πάντα!!!».

Seydou Keita

Παράλληλα με την πρακτική του στούντιο, ο Keita επισκέφθηκε τα σπίτια των ανθρώπων για να συνθέσει πορτρέτα και ταξίδεψε σε αγροτικές πόλεις για να τραβήξει φωτογραφίες ταυτότητας. Οι χωρικοί εξακολουθούσαν να τρέχουν μακριά όταν έβλεπαν μια μεγάλη φωτογραφική μηχανή πάνω σε τρίποδο. Κάποιοι πίστευαν πως, αν τους στόχευε, θα έχαναν την ψυχή τους και θα πέθαιναν. Άλλοι πάλι, θεωρούσαν πως, αν ο φωτογράφος τους έβλεπε μέσα από την κάμερα του, θα μπορούσε να τους δει γυμνούς. Ο Keita, το γνώριζε, τους έπειθε να κάνουν μια δοκιμή βλέποντας μέσα από το φακό του. Έτσι, μόλις ένιωσαν ασφαλείς, αφέθηκαν στο βλέμμα του.

Seydou Keita

Στις ασπρόμαυρες εικόνες που έβγαλε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1940 και της δεκαετίας του 1950, φωτογραφίζει τα μέλη της Μαλαϊανής κοινωνίας να ακτινοβολούν σιγουριά, αξιοπρέπεια και χάρη, επισημαίνοντας την αναδυόμενη απελευθέρωση του Μάλι από την αποικιοκρατική κυριαρχία και απεικονίζοντας τους όπως επιθυμούσαν να τους βλέπουν. Οι φωτογραφίες του Seydou Keita απεικονίζουν με εξαιρετικό τρόπο την κοινωνία Bamako κατά την εποχή της μετάβασης από μια κοσμοπολίτικη γαλλική αποικία σε μια ανεξάρτητη πρωτεύουσα.

Ο Keita σχολίασε για την πρακτική του στο στούντιο: «Είναι εύκολο να τραβήξετε μια φωτογραφία, αλλά αυτό που πραγματικά έκανε τη διαφορά ήταν ότι πάντα ήξερα πως να βρω τη σωστή θέση και ποτέ δεν έκανα λάθος. Το κεφάλι που στριφογυρίστηκε ελαφρά, ένα σοβαρό πρόσωπο, η θέση των χεριών. . . ήμουν σε θέση να κάνω κάποιον να φανεί πραγματικά καλός» …. «Ξέρω ότι υπάρχουν πολλές από τις φωτογραφίες μου που είναι καλές και γι’ αυτό σας αρέσει το έργο μου».

Seydou Keita

Για σχεδόν 15 χρόνια, ο Keita είχε το πιο διάσημο φωτογραφικό στούντιο στο Bamako, χάρη στο ταλέντο του, την κυριαρχία του στις πόζες, την ποιότητα των εκτυπώσεών του και ένα συγκεκριμένο επιχειρηματικό πνεύμα. Μερικές φορές φωτογράφιζε περισσότερους από 40 πελάτες την ημέρα, κάποιοι ήταν εύποροι, μερικές φορές από άλλες χώρες της Δυτικής Αφρικής, ιδιαίτερα από τη Σενεγάλη. Αξιοσημείωτοι υπάλληλοι αποικιακής διοίκησης, έμποροι, στρατιωτικοί, δάσκαλοι, νοικοκυρές, μητέρες και νέοι που φορούσαν δυτικά ρούχα ή παραδοσιακές ρόμπες. Θα παρατηρήσουμε στις φωτογραφίες, μοντέλα του να φοράνε τα ίδια ρούχα. Τους προμήθευε αυτός, γιατί ίσως να μην είχαν, όπως έλεγε. Ήθελε πάντα να αναπαριστούν τους εαυτούς τους έντιμα και χωρίς ανισότητα!!!

Σε αντίθεση με άλλους φωτογράφους, οι οποίοι είχαν φωτογραφίσει Αφρικανούς για να ενθαρρύνουν το ιεραποστολικό έργο ή να δικαιολογήσουν τον αποικισμό,  ο Seydou Keita έκανε φωτογραφίες Αφρικανών για προσωπική τους χρήση. Για τους περισσότερους που πόζαραν στο φακό του, το πορτρέτο τους ήταν ένας τρόπος επικοινωνίας με την οικογένεια τους. Μια απόδειξη ότι τα κατάφεραν να φτάσουν στην πόλη.

Seydou Keita

Το Μάλι κέρδισε την ανεξαρτησία του το 1960 και εξέλεξε τον Πρόεδρο Modibo Keita για να ηγηθεί μιας σοσιαλιστικής κυβέρνησης. Ο πρόεδρος είχε σχέση με την οικογένεια Keita και είχε έρθει αρκετές φορές στο στούντιο του φωτογράφου για να κάνει το πορτρέτο του. Το 1963, ο διευθυντής των υπηρεσιών ασφαλείας προσέλαβε τον Keita ως επίσημο φωτογράφο της κυβέρνησης. Ο Keita δεν είχε άλλη επιλογή από το να αποδεχτεί. Λίγο αργότερα, ο Keita σταμάτησε να εργάζεται εξ ολοκλήρου στο στούντιο του και πέρασε τα επόμενα 14 χρόνια ως κυβερνητικός φωτογράφος. Καλύπτει επίσημες εκδηλώσεις, επισκέψεις αρχηγών κρατών κ.λπ. ενώ εργαζόταν και για τις υπηρεσίες ασφαλείας. Τα αρχεία αυτής της περιόδου δεν είναι προσβάσιμα και ενδέχεται να έχουν καταστραφεί.

Seydou Keita

Την ίδια εποχή, ο αδελφός του Keita, Lacina, ο γιος του Mamadou και οι βοηθοί του Abdoulaye και Mouris λειτουργούσαν το στούντιο. Μέχρι τη στιγμή που ο Keita αποσύρθηκε από το στούντιο το 1977, ο εξοπλισμός του είχε κλαπεί, οδηγώντας τον να μετατρέψει το χώρο σε συνεργείο μοτοποδηλάτων και επισκευής φωτογραφικών μηχανών  για να  μπορέσει να επιβιώσει.

Δεν είναι σίγουρο πότε έθαψε στον κήπο ένα αρχείο περί των 10.000 φωτογραφιών σ’ ένα τενεκεδένιο κουτί, όταν ανέλαβε κυβερνητικός φωτογράφος ή όταν σταμάτησε;

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ίσως ο 20ος αιώνας ήταν ο χρυσός αιώνας της φωτογραφίας για το Μάλι. Την ίδια εποχή υπάρχει μια μεγάλη άνθηση της κι από νεότερους φωτογράφους που προσπαθούν ο καθένας με τη ματιά του να αποτυπώσει την μεγάλη πολιτική και κοινωνική αλλαγή στη χώρα (Ένας από αυτούς ήταν ο Malick Sidibé που επαινέθηκε ως «το μάτι του Bamako» για το έργο του στην πρωτεύουσα του Μάλι τα χρόνια μετά την ανεξαρτησία της χώρας από τη Γαλλία το 1960 – Διαφέρει από τον Keita σε στυλ. Φωτογράφιζε σε χορευτικές αίθουσες και σουαρέ αλλά και στο στούντιο, ο Sidibé καταγράφει τη ζωντάνια και την κυρίαρχη  κεφάτη διάθεση της εποχής, φωτογραφίζοντας τους νέους της χώρας και τα ρούχα τους, χορευτικές κινήσεις, τα μουσικά τους γούστα αλλά και την χιουμοριστική τους πλευρά).

Seydou Keita

Το 1991 έγινε η έκθεση Africa Explores: 20th CenturyAfrican Art στο Νέο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Νέα Υόρκη και έχουν ξεχωρίσει 7 φωτογραφίες που η ιστορικός τέχνης Susan Vogel, επιμελήτρια της έκθεσης, παρουσίασε με υπογραφή: «Ανώνυμος φωτογράφος, Μπαμάκο»

Ο Jean Pigozzi, συλλέκτης σύγχρονης αφρικανικής τέχνης και φωτογράφος, επισκέφθηκε την έκθεση και εντυπωσιάστηκε από την ομορφιά αυτών των φωτογραφιών. Ζήτησε από τον André Magnin, επιμελητή της συλλογής του, να εντοπίσει αυτόν τον φωτογράφο.

Ο Magnin πήγε στο Bamako λίγους μήνες αργότερα και γνώρισε τον Keita … Δικές του ήταν οι 7 φωτογραφίες της έκθεσης. Είδε τα αρνητικά του, τα περισσότερα ήταν καλά διατηρημένα. Έτσι ξεκίνησε μια μακρά συνεργασία. Ο Magnin επέλεξε 921 αρνητικά, τα έφερε στη Γαλλία και άρχισε να κάνει εκτυπώσεις σε μορφή 50 x 60 κι έφτασε ακόμα και 120 x1 80!!! Τα έδειξε στον Keita στο Bamako για να πάρει την έγκριση και την υπογραφή του. Ο Keita ήταν ενθουσιασμένος που ανακάλυψε την ποιότητα των φωτογραφιών του σε μεγάλες μορφές, τις οποίες δεν είχε τα μέσα να παράγει στο στούντιο του. «Δεν μπορείτε να φανταστείτε πώς ήταν για μένα την πρώτη φορά που είδα εκτυπώσεις των αρνητικών μου σε μεγάλες κλίμακες, χωρίς κόκκο, καθαρά και τέλεια. Ήξερα τότε ότι η δουλειά μου ήταν πραγματικά, πολύ καλή. Οι άνθρωποι στις φωτογραφίες μου φαίνονται τόσο ζωντανοί, σχεδόν σαν να στέκονταν μπροστά μου».

Να υπενθυμίσουμε εδώ ότι, ο Keita χρησιμοποιούσε φωτογραφική μηχανή μεγάλου φορμά. Πριν την έλευση της ψηφιακής εποχής, το μεγάλο φορμά κατά κύριο λόγο ήταν κτήμα των επαγγελματιών, και χρησιμοποιούταν κατά κόρον στη διαφημιστική φωτογραφία, στο στούντιο και στην αρχιτεκτονική φωτογραφία. Η μεγάλη ανάλυση που προσέφερε (ακόμα και τώρα ένα καλοσκαναρισμένο καρέ από μεγάλο φορμά μπορεί εύκολα να ξεπεράσει τα 60Megapixel σε ανάλυση) και η δυνατότητα για διάφορες κινήσεις διόρθωσης προοπτικής (tilt, swing& shift) ήταν στοιχεία άκρως απαραίτητα στους σχετικούς φωτογράφους.

Seydou Keita

Κάποια στιγμή γύρω στο 1992, κατά τη διάρκεια ενός από τα πολλά ταξίδια της στην Αφρική, η φωτορεπόρτερ Francoise Huguier συνάντησε επίσης τον Keita στο Bamako και ανακάλυψε το έργο του.
Με τον φωτογράφο Bernard Descamps, άρχισε να «τρέχει» ένα έργο για την προώθηση της αφρικανικής φωτογραφίας. Οι προσπάθειές τους οδήγησαν τελικά το 1994 στο πρώτο Rencontres de la Photographie de Bamako (Συναντήσεις φωτογραφίας στο Bamako), το διάσημο πλέον φεστιβάλ φωτογραφιών στο Bamako, στο οποίο παρουσιάστηκε το έργο των Seydou Keita και Malick Sidibé, μεταξύ άλλων. O SeydouKeita είναι πια  70+ και έχει πλέον μεγάλη αναγνώριση στο δυτικό κόσμο. Έργα του εκτίθενται και πουλιούνται στις μεγαλύτερες γκαλερί της Νέας Υόρκης, του Μανχάταν και στο Παρίσι. Εκδόσεις βιβλίων, εκθέσεις φωτογραφίας ατομικές και σε άλλες με συμμετοχή, στη Μαδρίτη,  στο Σάο Πάολο και φυσικά στο Bamako. Τιμής ένεκεν το 1ο βραβείο στη χώρα του ονομάζεται Βραβείο Seydou Keita.

Seydou Keita

Αναλαμβάνει φωτογραφίσεις μόδας για την σχεδιαστή μόδας Agnès b και το περιοδικό Harper’sBazaar του οργανώνει μια φωτογράφιση το 1998 στο Bamako σε ένα υπαίθριο στούντιο, με πολύχρωμα αφρικανικά υφάσματα στο παρασκήνιο. Ο Keita προσαρμόζει προσεκτικά τις πόζες των μοντέλων του και των φορεμάτων τους, όπως έκανε στο στούντιο του 40 χρόνια νωρίτερα.

Seydou Keita

Η διασημότητα του απέφερε ένα σημαντικό ποσό χρημάτων αλλά και προβλήματα. Ο ίδιος παραπονιέται στο περιβάλλον του ότι εκτύπωναν έργα του και πλαστογραφούσαν την υπογραφή του για να τα πουλήσουν χωρίς την έγκριση του. Ο  Magnin πούλησε τις εκτυπώσεις που έκανε στον Pigozzi και σε άλλους συλλέκτες, γκαλερί και μουσεία. Ο Enwezor (μελετητής φωτογραφίας) του πιστώνει ότι έφερε τον Seydou Keita στην προσοχή του κόσμου.

Στην έκθεση Gagosian, ο Keita συναντήθηκε με τον Sean Kelly της ομώνυμης Πινακοθήκης  της Νέας Υόρκης και του παραχώρησε τα δικαιώματα των φωτογραφιών του. Το 2001 λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη της έκθεσης στην πινακοθήκη Sean Kelly, ο Seydou Keita πέταξε στο Παρίσι για να αντιμετωπίσει τον Magnin και να του ζητήσει τα 921 αρνητικά. Λίγες μέρες μετά την άφιξή του, ο Seydou Keita απεβίωσε, ήταν περίπου 80χρονών.

Seydou Keita

Το έργο του Keita ανατυπώθηκε, ταξίδεψε στο εξωτερικό και οδήγησε στην καθολική του αναγνώριση ως πατέρα της αφρικανικής φωτογραφίας. Εφευρετικός και εξαιρετικά μοντέρνος. Η έμφαση που δίνει στις βασικές συνιστώσες του φωτογραφικού πορτραίτου: φωτισμός θέματος, σύνθεσης, τον καθιερώνει σταθερά ανάμεσα στους δασκάλους του είδους στον 20ο αιώνα.