Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου | ‘Εκθεση φωτογραφίας της Κατερίνας Καλούδη στο Μουσείο Μπενάκη

Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου | ‘Εκθεση φωτογραφίας της Κατερίνας Καλούδη στο Μουσείο Μπενάκη

Στις 31 Μαρτίου 2022 άνοιξε στο κοινό η έκθεση φωτογραφίας της Κατερίνας Καλούδη με τίτλο «Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου» στο Μουσείο Μπενάκη / Πειραιώς 138.

Μεταμορφώνοντας την απουσία σε παρουσία

Αυτή η φωτογραφική δουλειά αναδύθηκε και ολοκληρώθηκε καθώς άδειαζα το σπίτι των γονιών μου. Σχετίζεται με την ψυχολογική και την πρακτική διεργασία που όλοι, κάποια στιγμή στη ζωή, καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε. Και για όποιον δεν την έχει περάσει, αυτή η δοκιμασία-διεργασία στέκεται μπροστά του.

Η μητέρα μου πέθανε ξαφνικά. Δεν μπόρεσα να την αποχαιρετήσω. Η αναχώρησή της ήταν κάτι πολύ ιδιαίτερο, και δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτα από όσα έχω ζήσει. Αφύπνισε μέσα μου συγκινήσεις που δύσκολα μπορώ να συλλάβω και να εκφράσω με λόγια.

Το σπίτι έμεινε. Όπως το ήξερα επί πενήντα χρόνια… Η μυρωδιά, τα έπιπλα, τα αγαπημένα αντικείμενα. Σε κάθε γωνιά μια ανάμνηση. Ένα ολόκληρο σύμπαν παλλόμενο από νοσταλγία.

Τον πρώτο καιρό δεν ήθελα να ακουμπήσω τίποτα μέσα στο σπίτι.Το τακτοποιούσα και ο καθάριζα. Σαν κάτι ιερό, που ούτε είχα δικαίωμα να το αγγίξω αλλά που ούτε το ήθελα. Προσπαθούσα να συμφιλιωθώ με την απώλεια, χωρίς να ξέρω από πού να πιαστώ.

Όμως να που έπρεπε να προχωρήσω σε μια από τις πιο οδυνηρές εμπειρίες της ζωής, να εκτελέσω το πιο βαρύ ψυχολογικό έργο που μπορεί κανείς να φανταστεί, με τις πιο περίπλοκες και αντιφατικές επιπτώσεις: να το αδειάσω. Αδειάζω, ένα ρήμα που σε μένα ακούγεται κάπως άσχημο και επιθετικό, αλλά που δεν βρίσκω άλλο συνώνυμό του για να το μαλακώσω. Αδειάζω σημαίνει, επίσης, και το εσωτερικό άδειασμα: ρίχνω τα πέπλα, τις μάσκες, αποκαλύπτομαι. Αδειάζω από τις δυνάμεις μου, χάνω για λίγο την ενεργητικότητά μου, αφήνομαι, όπως ποτέ άλλοτε: σαν να προσπαθώ να περπατήσω στο άπειρο.

Το άδειασμα με οδήγησε στο άνοιγμα και το άνοιγμα στην απελευθέρωση. Άνοιξα, όχι μόνο πρακτικά, τα ντουλάπια, τα συρτάρια, τα ντοσιέ, την αποθήκη, αλλά και μεταφορικά το παρελθόν τους, που είναι και δικό μου παρελθόν. Η ζωή και η ιστορία των οικογενειών από τις οποίες προερχόμαστε μας έχουν επηρεάσει και σχηματίσει. Έμαθα, συνειδητοποίησα και αποδέχτηκα περισσότερα πράγματα για τις σχέσεις μου με τους γονείς και για τις σχέσεις των γονιών με τους παππούδες και άλλους προγόνους. Γνώρισα τον εαυτό μου βαθύτερα.

Η γενιά των γονιών μου δεν αποχωριζόταν τίποτα. Όλα τα χρόνια της ζωής τους στοιβαγμένα εκεί. Τόσα πράγματα… Κι απ’ αυτά ξεπηδούσαν όχι μόνο οι μορφές τους αλλά και η προσωπικότητα, ο χαρακτήρας τους, οι λογής ιστορίες τους και οι αξίες της εποχής που έζησαν.

Χρειάστηκε χρόνος και ενέργεια, και πολλές συναισθηματικές διακυμάνσεις, για να ξεδιαλέξω, να αποτιμήσω, να ταξινομήσω, να πετάξω, να χαρίσω, να πουλήσω, να φυλάξω. Είχα την τύχη να συμπέσει το άδειασμα του σπιτιού με την πανδημία του κορωνοϊού, κι έτσι μου δόθηκε απρόσμενος χρόνος για να διαχειριστώ το συναισθηματικό κομμάτι, να ολοκληρώσω το διαδικαστικό, αλλά και να δημιουργήσω.

Ως αντίβαρο στη συναισθηματική και πρακτική διεργασία του αδειάσματος άρχισα να φωτογραφίζω. Μετέτρεψα την τραπεζαρία του σπιτιού σε στούντιο κι άρχισα να αποκτώ μια άλλη σχέση, μια εικαστική σύνδεση με τα αντικείμενα, τα υφάσματα, τα ρούχα, τις παλιές φωτογραφίες, τις αναμνήσεις , τις ιστορίες της οικογένειας, τους φανταστικούς εσωτερικούς διαλόγους και τα συναισθήματά μου. Οι φωτογραφίες έγιναν το καταφύγιο μου από το πένθος και με βοήθησαν να ανταπεξέλθω σ’ αυτό, τις ώρες και τις στιγμές που βούλιαζα στις μνήμες και την οδύνη τους.

Επιπλέον έμπνευση για τα έργα μου αποτέλεσαν και τα κείμενα από το βιβλίο Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου, της Λίντια Φλέμ (εκδ. Μελάνι). Δούλεψα πάνω σε διαφορετικές φωτογραφικές ιδέες μέχρι να αισθανθώ πως είχα βρει τη «λύση» που απέδιδε οπτικά κάποιες φράσεις του βιβλίου. Για παράδειγμα, έκανα πολλές απόπειρες να εκφράσω την πρόταση «συνοδεύοντας τους γονείς στον τάφο, ενταφιάζουμε ταυτόχρονα και την παιδική μας ηλικία». Έθαψα φωτογραφίες στο χώμα, σχημάτισα τα γράμματα του ΤΕΛΟΣ και FIN με όλες τις ασπρόμαυρες παιδικές φωτογραφίες μου, μετάλλαξα άλλες καίγοντας, βρέχοντας, τρυπώντας τες, αλλά τελικά η λύση ήρθε όταν βρήκα ένα μικρό πεθαμένο πουλί μπροστά στην πόρτα του σπιτιού. Ταύτισα συμβολικά αυτό το μαύρο πουλάκι με τον θάνατο που με είχε αποκόψει μια για πάντα από την παιδική μου ηλικία και δημιούργησα μια εικόνα που δεν την είχα καθόλου φανταστεί. Αυτό είναι εξάλλου και το μαγικό ενδιαφέρον της τέχνης: ότι ο καλλιτέχνης ψάχνει και πειραματίζεται πάνω στις σκέψεις και τα συναισθήματα που κυριαρχούν σε συγκεκριμένες περιόδους της ζωής του, κι όταν έχει βρει κάτι που τα απηχεί όλα αυτά το μοιράζεται προς τα έξω.

Η δουλειά που παρουσιάζεται εδώ έχει δύο άξονες ύπαρξης. Ο ένας είναι η ενδεχόμενη καλλιτεχνική της σημασία, κι ο άλλος μια υποκειμενική σημασία, μέρος της αυτοανάλυσής μου και της αντίδρασης προς τον θάνατο. Άξονες αόρατους, που φαίνονται σαν ένας.

Η δημιουργία των έργων μεταμόρφωσε την όλη εσωτερική κι εξωτερική διεργασία για το άδειασμα του πατρογονικού σπιτιού και μου έδωσε τη δύναμη και τον τρόπο να συνειδητοποιήσω βαθύτερα τον σύνδεσμο με αυτούς από τους οποίους προήλθα, να τους τιμήσω, να τους ευχαριστήσω, να τους συγχωρήσω. Και, κατά κάποιο τρόπο, να αποσυνδεθώ

Κατερίνα Καλούδη

Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου | Μια νέα έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη
© Κατερίνα Καλούδη

Η ανάγκη της να διαχειριστεί το πένθος, τα ευάλωτα συναισθήματα και την ανασκόπηση του παρελθόντος, παράλληλα με την πανδημία του κορονοϊού που της έδωσε απρόσμενο χρόνο, την οδήγησαν να μετατρέψει την τραπεζαρία του πατρογονικού σπιτιού της σε φωτογραφικό στούντιο, και να δημιουργήσει εικόνες μέσα από τα αντικείμενα, τα υφάσματα, τα ρούχα, τις παλιές φωτογραφίες, τις αναμνήσεις – τις κάθε λογής ιστορίες της οικογένειας και τους φανταστικούς εσωτερικούς διαλόγους της.

Η δημιουργία των έργων μεταμόρφωσε την όλη εσωτερική κι εξωτερική διεργασία της για το άδειασμα του σπιτιού των γονιών της. Της έδωσε τη δύναμη και τον τρόπο να συνειδητοποιήσει βαθύτερα τον σύνδεσμο με αυτούς από τους οποίους προήλθε, να τους τιμήσει, να τους ευχαριστήσει, να τους συγχωρήσει. Και να αποσυνδεθεί.

© Κατερίνα Καλούδη

© Κατερίνα Καλούδη

Η έκθεση έχει δύο άξονες ύπαρξης. Ο ένας είναι ένας φωτογραφικός καλλιτεχνικός διάλογος, κι ο άλλος ένας συναισθηματικός διάλογος ενός ανθρώπου που κοιτάει το παρελθόν του κι έρχεται αντιμέτωπος με τον θάνατο. Άξονες αόρατους, που φαίνονται σαν ένας.

Υπάρχουν έργα μεμονωμένες φωτογραφίες και συνδυασμός πολλών μαζί καθώς και κάποια ασπρόμαυρα πορτραίτα προγόνων τυπωμένα σε παλιά διάφανα υφάσματα που βρήκε η καλλιτέχνης αδειάζοντας το σπίτι. Τις φωτογραφίες συνοδεύουν λεζάντες με σκέψεις και συναισθήματα που βίωσε η Κατερίνα Καλούδη και αποτέλεσαν κίνητρο για τη δημιουργία τους. Τα έργα θα εκτίθενται χωρίς τίτλους.

Τον  σχεδιασμό της έκθεσης επιμελήθηκαν η Ναταλία Μπούρα και ο Παύλος Θανόπουλος.

Η έκθεση θα διαρκέσει έως την Κυριακή 22 Μαΐου 2022 και συνοδεύεται από ομότιτλο φωτογραφικό βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ».

Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου | Μια νέα έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη 
© Κατερίνα Καλούδη
Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου | Μια νέα έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη
© Κατερίνα Καλούδη
Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου | Μια νέα έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη
© Κατερίνα Καλούδη

Info:

Η Κατερίνα Καλούδη γεννήθηκε, ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Σπούδασε Μαθηματικά και Τέχνη στο Hamilton College της Αμερικής και συνέχισε με σπουδές Φωτογραφίας στο Royal College of Art του Λονδίνου (ΜFA), από όπου αποφοίτησε με το βραβείο της καλύτερης δουλειάς το 1986. Έχει φωτογραφίσει εκτενώς στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες και οι φωτογραφίες της έχουν δημοσιευθεί σε πολλά βιβλία, περιοδικά και εταιρικά έντυπα. Έργα της ανήκουν σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Έχει πραγματοποιήσει τις ατομικές εκθέσεις: «Έλληνες ΙΙ», Γκαλερί Σκουφά, Μύκονος, 2017 / «Μικρόκοσμος – Μακρόκοσμος», Γκαλερί Σκουφά, Αθήνα, 2014/ «ΈλληνεςΙ», Photomed Βηρυτός, 2014 / «Έλληνες Ι», Photomed, Σαναρί, Γαλλία, 2013 / «Μοντέρνες Αφροδίτες», Μεταλλευτικό Μουσείο Μήλου, 2010 / «Αντανακλάσεις και Νοητικά Τοπία», Γκαλερί Citronne, Πόρος, 2010 / «Νερομπογιές», Γκαλερί Σκουφά, Αθήνα 2010 / «Φωτογραφίες», Γκαλερί Κούρος, Νέα Υόρκη 2009 / «Αόρατες Επαφές», Γκαλερί Ζουμπουλάκη, Αθήνα, 2008 / «Μυστικά της Θάλασσας», Ναυτική Λέσχη Πειραιά, 2008 / «Έλληνες-Greeks», Γκαλερί Ζουμπουλάκη, Αθήνα, 2004 / «Φωτογραφίες», Γκαλερί Σκουφά, Αθήνα 2000 / «24 Ώρες στην Τράπεζα», Κεντρικό Κτήριο γραφείων Alpha Bank, Αθήνα, 1995 / «Τσιγγάνες», Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ιλεάνα Τούντα, Αθήνα 1991.

Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, μεταξύ των οποίων οι: «Σύγχρονη Τέχνη για τη Μήλο», Μήλος, 2021 / «3 Γυναίκες Φωτογράφοι», Φουγάρο Art Center, Ναύπλιο, 2019 / «Αναμόρφωση», Εκκλησία Pitié-Salpêtrière, Παρίσι, 2018 / «Lens culture», Φιναλίστας Πορτραίτων, PhotoLondon, 2018 / «Όψεις της Μεσογείου», Αθήνα, 2017 / «Orange Water Art Festival», Πάρος, 2017 / «OrangeWater Art Festival», Εργοστάσιο Τεχνών (SAF), Σαντορίνη, 2017 / «Καλοκαίρια», Γκαλερί Citronne, Πόρος, 2015 / «4η Εικόνα», Χώρος De Βlancs Mοnteaux, Παρίσι, 2015 / «Ναυτίλος: Ταξιδεύοντας στην Ελλάδα», Μουσείο Καλών Τεχνών, Βρυξέλλες, 2014 / «Ελληνικές Θάλασσες», Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα, 2013 / «TRASHFormation», ΕΜΣΤ, Αθήνα, 2013 / «Αφροδίτη 2012», Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, Αθήνα, 2013 / «Ταξιδεύοντας γύρω από τη γη», Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, Αθήνα, 2012 / «Άλλη Ελλάδα», Γκαλερί Κούρος NY, Art Athina, 2010 / «Ανακτώντας την Ιθάκη», Γκαλερί Κούρος NY, Art Athina, 2009 / «Φωτοσυγκυρία», Μουσείο Φωτογραφίας, Θεσσαλονίκη, 2006 / «Οι Κυκλάδες μέσα από την ματιά σύγχρονων καλλιτεχνών», Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, 2005 / «Εικόνα και Είδωλο: Νέα Ελληνική Φωτογραφία», Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη, 1997 / «Το συναρπαστικό Μάτι», RCA, Λονδίνο, 1989 / «20 Νέοι Έλληνες Φωτογράφοι», Μήνας Φωτογραφίας, Αθήνα, 1987 / «Το Eυρωπαϊκό Bραβείο της Κodak», Αρλ, 1987 / «2η Μπιενάλε Νέων Ελλήνων Καλλιτεχνών», Θεσσαλονίκη, 1986.

Διάρκεια έκθεσης: 31/3-22/5/22
Χώρος έκθεσης: ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ / ΠΕΡΑΙΩΣ 138 I Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου I 210 3453111
Ωράριο λειτουργίας: Πέμπτη & Κυριακή: 10:00-18:00, Παρασκευή & Σάββατο: 10:00-22:00, Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη: κλειστά
Εισιτήρια: € 6, € 3

© Κατερίνα Καλούδη

© Κατερίνα Καλούδη