Γράφει η Χριστίνα Καλλιγιάννη

Όταν η Αμερικανίδα φωτογράφος και σκηνοθέτης Laurie Simmons ρωτήθηκε από την Charlotte Kent του aperture γιατί ξεκίνησε να χρησιμοποιεί στη δουλειά της την ΤΝ, εκείνη απάντησε αποστομωτικά «Επειδή υπάρχει»[1].

Ας ξεκινήσουμε από μια απλή και αδιαπραγμάτευτη διαπίστωση: η ΤΝ είναι στη ζωή μας και οποιαδήποτε άρνηση αποδοχής και εξοικείωσης με την επιρροή της, δεν είναι απλώς περιττή (Resistance is futile όπως ήταν ο συδοίωνος υπέρτιτλος μιας ταινίας του μακρινού 1996, που σε λίγο καιρό δεν θα συγκαταλέγεται πια στο είδος της «επιστημονικής φαντασίας»[2]), αλλά προδίδει έλλειψη ευφυΐας και διορατικότητας και – ΚΥΡΙΩΣ – άγνοια κινδύνου.

Η φωτογραφική έκφραση είναι μια άκρως προσωπική και ψυχική διαδικασία στην οποία ο δημιουργός είναι απόλυτα ελεύθερος να χρησιμοποιήσει όποια εργαλεία θέλει.

Η ιδέα ότι υπήρξε ποτέ «αντικειμενική» και «απείραχτη» φωτογραφία μαρτυρά βαθειά άγνοια, ρομαντική αφέλεια και μια μη επιτρεπόμενη εν έτει 2025 αθωότητα. Όλοι όσοι έχουμε δουλέψει με αναλογική φωτογραφία θυμόμαστε τους πειραματισμούς στον σκοτεινό θάλαμο, με χρόνους, θερμοκρασίες υγρών στην εμφάνιση των φιλμ και των χαρτιών, αυξομειώσεις κοντράστ, σολαριζασιόν και τονισμούς (σέπια, σελήνιο, μπλε). Απλώς, όσο πιο πίσω στον χρόνο κοιτάμε, τόσο πιο αυθεντικές φαντάζουν οι εποχές και ασφαλείς, στο απυρόβλητο, οι δημιουργοί. Αντιμετωπίζεται ως γνήσιο κάτι που απλώς τα μέσα της εποχής του υποχρέωναν να γίνει με τα χέρια και με πολύωρες και κοπιαστικές διαδικασίες. Όσοι το πιστεύουν αυτό ας ξεκινήσουν να μετακινούνται με γαϊδουράκι αντί για το αυτοκίνητό τους ή έστω τα ΜΜΜ.

Η κόκκινη γραμμή, το όπλο στο τραπέζι όπως αρέσει σε αρκετούς να το αποκαλούν, δεν είναι η χρήση της ΤΝ στην φωτογραφική δημιουργία. Το όπλο στο τραπέζι είναι η παρουσίασή της σαν «πραγματικότητα», σαν γεγονός, σαν μια οπτική πληροφορία που διεκδικεί να παράξει πληροφοριακό αποτέλεσμα, με τα όποια επακόλουθά του.

Έλενα Γεωργίου

Όταν η φωτογραφία αφορά στην καλλιτεχνική έκφραση και την επικοινωνία μιας ιδέας ή ενός πνευματικού ή ψυχολογικού μηνύματος, ο δημιουργός κινείται όπως θέλει, εξερευνώντας και αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα εργαλεία, πραγματικά, σκηνοθετημένα, ψηφιακά ή και τελείως ανύπαρκτα στον φυσικό κόσμο. Τα ονειρικά ασπρόμαυρα τοπία της Έλενας Γεωργίου[3] μιλούν στους αποδέκτες τους για νοήματα και σκέψεις της δημιουργού τους, χωρίς να εκβιάζουν αποδοχή ή να παριστάνουν ότι αποκαλύπτουν Αλήθειες. Οι αποδέκτες ΔΕΝ καλούνται να δεχτούν το αποτέλεσμα ως πραγματικό, αλλά σαν μια προσωπική δημιουργία που επιθυμεί να προκαλέσει σκέψεις και συναισθήματα.

Έλενα Γεωργίου

Όταν, ωστόσο, ένας δημιουργός παρουσιάζει έναν διασώστη να αγκαλιάζει το κοριτσάκι που μόλις έσωσε από τα συντρίμια[4] ή έναν στρατιώτη να στέκεται πάνω από έναν επιζώντα εγκλημάτων πολέμου[5], τότε το όπλο στο τραπέζι έχει ήδη στραφεί προς το πρόσωπο του αποδέκτη και τον σημαδεύει κατευθείαν ανάμεσα στα μάτια.

Με οποιαδήποτε οπτική αναπαράσταση που επιδιώκει να παρουσιάσει μια «ιδέα» σαν γεγονός, σαν κάτι που ισχύει στον πραγματικό κόσμο και καλεί σε ανταπόκριση, δράση ή αντίδραση, καταλύετσι κάθε έννοια ήθους, ηθικής και επιτρεπτής καλλιτεχνικής / δημιουργικής αδείας, ακόμη και αν αυτό προήλθε από την πιο καλή προαίρεση για ένα θετικό μήνυμα.

Όπως σε όλα τα πράγματα, η ηθική τους δεν έγκειται στην ύπαρξή τους, αλλά στον τρόπο χρήσης τους.

Θα ήταν μια εύκολη λύση να απαιτείται η υπογραφή του δημιουργού σε κάθε προϊόν ΤΝ και η υποχρεωτική αναγραφή της χρήσης της. Ωστόσο η καθημερινότητα αποδεικνύει – πέρα από κάθε αμφιβολία και καλή διάθεση – ότι πολύ σπάνια τα ονόματα αναγράφονται και ακόμη σπανιότερα τα αναζητούν οι αναγνώστες.

Η μοναδική δικλείδα ασφαλείας εκατέρωθεν, των δημιουργών για ανενόχλητη χρήση των prompts της ΤΝ και των αποδεκτών για αποφυγή παραπλάνησης, είναι η άμεση απαγόρευση με σοβαρές κυρώσεις, όχι μόνο πειθαρχικές αλλά και ποινικές της χρήσης των εργαλείων της ΤΝ στο πεδίο της ειδησεογραφικής και οποιασδήποτε μορφής πληροφοριακής εικόνας. Με τον ίδιο τρόπο που τιμωρούνται φωτορεπόρτερ επειδή «επενέβησαν» ψηφιακά (digital manipulation) στις ειδησεογραφικές τους εικόνες (η περίπτωση Adnan Hajj [6]), έτσι, και αυστηρότερα, πρέπει να κανονιστεί άμεσα τόσο σε επίπεδο εθνικής νομοθεσίας όσο και διεθνών συμβάσεων η απόλυτη και ασυγχώρητη χρήση εργαλείων ΤΝ σε οποιαδήποτε φωτογραφία δεν συγκαταλέγεται στην εικαστική δημιουργία.

________
[1] https://aperture.org/editorial/how-will-ai-transform-photography/
[2] Star Trek : First Contact, Resistance is Futile, 1996, σκηνοθέτης Jonathan Frakes
[3] https://www.helenageorgiou.com/
[4] https://www.misbar.com/en/factcheck/2023/02/10/ai-generated-image-shared-as-greek-rescuer-holding-a-turkish-child
[5] https://theviifoundation.org/event/documentary-photography-in-the-era-of-generative-a-i-with-tomas-van-houtryve-and-fred-ritchin/
[6] https://www.nbcnews.com/id/wbna13165165

Χριστίνα Καλλιγιάννη
PhD, Φωτογράφος, Γενική Συντονίστρια Athens Photo World

Share this...

Facebook

Pinterest

Twitter

Linkedin