19 Αυγούστου 2025 – Παγκόσμια ημέρα φωτογραφίας | Τεχνητή νοημοσύνη: το νέο ήθος (και η ηθική) στη φωτογραφία
Γράφει ο Αχιλλέας Νάσιος
Από τη φωτογραφία στην εικονοσύνθεση
Στην εποχή μας, καθώς έχουμε συνηθίσει πλέον να απολαμβάνουμε τις προσομοιώσεις ως πραγματικότητα, ένας νέος τύπος εικόνας εισβάλλει στη ζωή μας και μας μπερδεύει.
Μια εικόνα που προσομοιάζει την φωτογραφία, ενώ ουσιαστικά δεν σχετίζεται με αυτή. Μια εικόνα συνθετική η οποία δεν παράγεται από τις ακτίνες του φωτός, αλλά από λέξεις. Η εικόνα που δημιουργείται μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) δεν είναι φωτογραφία· προέρχεται όμως από συνδυασμούς φωτογραφιών. Δεν είναι φωτογράφος αυτός που ασχολείται με την τέχνη αυτή, αλλά εικονοσυνθέτης. Η ομοιότητα της συνθετικής φωτογραφίας με την φωτογραφία, είναι πολύ εύκολο να παραπλανήσει και να παραπληροφορήσει. Το ηθικό ζήτημα που αναδύεται δεν είναι καινούργιο. Όταν η αλήθεια μπορεί να διαστρεβλωθεί τόσο απλά σχεδόν από οποιονδήποτε, τότε βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας κρίσης. H εμπιστοσύνη μας στην αλήθεια που προβάλλουν οι εικόνες αρχίζει να κλονίζεται. Αν υπήρχαν ειλικρινείς αναφορές στο ποιο είναι το είδος της εικόνας που μας προτείνεται, τέτοιου είδους προβλήματα θα είχαν πιθανόν εκμηδενιστεί.
Σε κάθε περίπτωση, θεωρώ ότι πριν την άσκηση οποιασδήποτε κριτικής, είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ορισμένες θεμελιώδεις διαφορές μεταξύ της αμιγώς φωτογραφικής εικόνας και της συνθετικής εικόνας:
Γιώργος Κουτσουβέλης
Η ύλη της φωτογραφίας είναι το φως. Της συνθετικής εικόνας είναι οι λέξεις.
Οι φωτογραφίες είναι αντίγραφα πρωτότυπων καταστάσεων πραγμάτων, ενώ οι συνθετικές εικόνες είναι αντίγραφα αντιγράφων καταστάσεων πραγμάτων. Οι φωτογραφίες σχετίζονται με τον ρεαλισμό, όταν το αποτέλεσμα των συνθετικών εικόνων είναι υπερρεαλιστικό.
Ενώ ο φωτογράφος αγωνίζεται να αποσπάσει πληροφορίες από τον χωροχρόνο στον οποίο κινείται, ο εικονοσυνθέτης φαντάζεται και καθοδηγεί την υπολογιστική μηχανή να κατασκευάσει τις πληροφορίες όπως αυτός επιθυμεί.
Μπορούμε λοιπόν να συμπεράνουμε ότι:
Η φωτογραφία διατηρεί έναν βιωματικό, σωματικά, ψυχικά και πνευματικά συμμετοχικό χαρακτήρα, καθώς ο δημιουργός βρίσκεται στη σκηνή, ενεργεί, είναι παρών μέσα στον ρυθμό του φωτός και του χρόνου. Η εικονοσύνθεση ΤΝ, αντίθετα, εκκινεί από το νοητικό πεδίο: εικόνες δομούνται ως απάντηση σε γλωσσικές οδηγίες, χωρίς να είναι απαραίτητη η πραγματική επαφή με τον κόσμο ή το φως. Δεν απαιτείται σωματική δράση, αλλά, απλά, κατάλληλη περιγραφή των εννοιών. Και στις δύο περιπτώσεις όμως η ανθρώπινη νοημοσύνη είναι αυτή που κινεί τα νήματα. Οι μηχανές απλά ακολουθούν εντολές …
Αχιλλέας Νάσιος
Φωτογράφος, Video artist, Δάσκαλος φωτογραφίας
