Ο Βλάχικος Γάμος στη Θήβα

Ο Βλάχικος Γάμος στη Θήβα

Ο Βλάχικος Γάμος στη Θήβα

Φωτογραφίζει και γράφει ο Στέφανος Χρόνης*

Ο Βλάχικος Γάμος ή ο Γάμος της Βλάχας αναβιώνει στη Θήβα την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς και κορυφώνεται την Καθαρά Δευτέρα. Το έθιμο του Βλάχικου Γάμου επιτελείται από τα μέσα του 19ου αιώνα στην πόλη της Θήβας. Το έθιμο, το οποίο έχει και αρχαίες καταβολές στη διονυσιακή λατρεία, η οποία ήταν εξαιρετικά διαδεδομένη στην περιοχή της Βοιωτίας συνδέεται με την  εγκατάσταση των πρώτων ομάδων Βλάχων στον αστικό χώρο της Θήβας. Στη συνέχεια, αλλά πολύ αργότερα, στη Θήβα εγκαταστάθηκαν και Σαρακατσάνοι, οι οποίοι την τελευταία δεκαετία εντάχθηκαν ως ομάδα στην τελετή του εθίμου του Βλάχικου Γάμου. Παρουσιάζεται ως σάτιρα ενός παραδοσιακού γάμου, ως μια γαμήλια τελετουργία, στην οποία παλαιότερα συμμετείχαν μόνο άντρες σε όλους τους πρωταγωνιστικούς και δευτερεύοντες ρόλους. Ένα έθιμο που ταυτίζεται με τον ερχομό της Άνοιξης και την αναγέννηση της φύσης. Η λαϊκή αυτή κωμωδία διατηρήθηκε μέσα στους αιώνες από τους βλάχους-ποιμένες της περιοχής του Ασπροποτάμου. Από εκεί μεταφέρθηκε στη Θήβα, γύρω στα 1830. Το έθιμο τόσο στη δημιουργία όσο και στην εξέλιξή του έχει ενσωματώσει τα χαρακτηριστικά των κατοίκων της Θήβας. Αποτελεί ένα συνδετικό στοιχείο ενότητας της πόλης και των μελών της κοινότητας και αντικατοπτρίζει, πέραν των άλλων, την ανάγκη συνύπαρξης διαφορετικών εθνικών ομάδων (Βλάχοι-Σαρακατσάνοι-Μικρασιάτες-Αρβανίτες). Η ιστορική ανάγκη έφερε στη Θήβα διάφορες εθνοπολιτισμικές ομάδες από διαφορετικά μέρη της Ελλάδας που έπρεπε να συμβιώσουν και να εξελιχθούν κοινωνικά και οικονομικά στην πόλη. Ο Βλάχικος Γάμος αποτελεί ένα στοιχείο ενότητας και επισήμανσης των κοινών ιστορικών καταβολών όλων των ομάδων που ζουν στην πόλη, καθώς όλες συμμετέχουν σήμερα στην τέλεσή του.

Στέφανος Χρόνης

Το ομαδικό γλέντι, η πομπή, ο Πυρρίχιος χορός, τα φλάμπουρα με τα γαρυφαλλοστόλιστα πορτοκάλια, οι γκλίτσες, η τσουχτερή σάτιρα, οι αισχρολογίες και τα πειράγματα, ο χωρίς σταματημό χορός, οι θεατρίνοι που λέγονται με την ιδιόμορφη φορεσιά τους και τα καμώματά τους, ο χορός του πεθαμένου που συμβολίζει την ανάσταση της φύσης, την νίκη της ζωής πάνω στο θάνατο, είναι λίγα από τα σημάδια που μαρτυράνε ότι τούτος ο «Γάμος» είναι ένα αυθεντικό κατάλοιπο της πανάρχαιας οργιαστικής Διονυσιακής λατρείας. Οι χοροί και τα τραγούδια επιτελούνται στην πλατεία, στους δρόμους, στο προαύλιο της εκκλησίας. Οι χοροί γίνονται με τη συνοδεία μουσικών οργάνων, νταουλιού και πίπιζας από Τσιγγάνους μουσικούς, ενώ τα τραγούδια εκτελούνται από τους επικεφαλής και τα μέλη των ομάδων. Καθ’ όλη τη διάρκεια του εθίμου καταναλώνονται σαρακοστιανά φαγητά (λαγάνα, χαλβάς, ελιές, τουρσιά κ.ά) και άφθονο ντόπιο κρασί.

Στέφανος Χρόνης

Όλα θυμίζουν Διόνυσο και γι’ αυτό το έθιμο αυτό ζυμωμένο και με άλλα λαϊκά ντόπια έθιμα, σχετικά με την γονιμότητα και την ανανέωση, βρήκε γόνιμο χώμα και ρίζωσε στη Θήβα, την πατρίδα του Βάκχου. Οι πρώτες φωτιές ανάβουν στην Πλατεία Επαμεινώνδα το πρωί της Καθαράς Δευτέρας, τριγύρω στήνονται χοροί ενώ λίγο αργότερα στο ξωκλήσι της Αγίας Τριάδας υπάρχουν νηστίσιμα κεράσματα. Το γαμήλιο γλέντι ξεκινά γύρω στις 14:00 με τη γαμήλια τελετή των νεονύμφων πάνω στην άμαξα, το ξύρισμα του γαμπρού και το αντάμωμα των δυο συμπεθέρων. Στη συνέχεια, ξεκινά γλέντι μέχρι το ξημέρωμα. Όσοι επιθυμούν μπορούν να γευτούν νηστίσιμες νοστιμιές στα ουζερί που βρίσκονται στον κεντρικό πεζόδρομο, από όπου θα παρακολουθούν και τα δρώμενα!

Στέφανος Χρόνης

Τα γραφεία του Πολιτιστικού Συλλόγου του Βλάχικου Γάμου Θήβας είναι ο τόπος συγκέντρωσης τις μέρες προετοιμασίας του εθίμου, εκεί όπου οι καπεταναίοι συναντώνται, για να οργανώσουν τις παρέες, να φροντίσουν για τις ενδυμασίες, να συμφωνήσουν με τους οργανοπαίκτες αλλά και να προετοιμάσουν τις δράσεις για να κινητοποιήσουν τα μέλη του συλλόγου και όλους τους πολίτες προκειμένου να συμμετάσχουν ενεργά στο έθιμο. Στα γραφεία του ρυθμίζονται οι τεχνικές λεπτομέρειες , στολισμός της πόλης, ενημέρωση του κοινού και προβολή του εθίμου, μικροφωνικές εγκαταστάσεις, ενώ επίσης εξασφαλίζονται τα απαραίτητα υλικά και γενικά οργανώνεται το στήσιμο της καλύβας του γαμπρού και της νύφης. Στην αίθουσα του παλιού Δημαρχείου γίνεται το ντύσιμο της νύφης από τους καπετάνιους. Σήμερα διοργανώνεται με τον ακόλουθο τρόπο: Εννέα διευρυμένες οικογένειες αποτελούμενες από 40 – 45 άτομα η κάθε μία αναλαμβάνει με προκαθορισμένη σειρά να πρωταγωνιστήσει στο Βλάχικο γάμο. Από αυτές γίνεται η επιλογή του γαμπρού.

Στέφανος Χρόνης

Για τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία ο Βλάχικος Γάμος είναι μέρος των εκδηλώσεων της Αποκριάς, ενώ για τη Θήβα αποτελεί την κορυφαία εκδήλωση. Είναι μια καλή αφορμή για την ανάδειξη της πόλης ως τουριστικού προορισμού, γεγονός που τονώνει την τοπική οικονομία. Η προετοιμασία και η τέλεση του Βλάχικου Γάμου αποτελεί κίνητρο για τους πολίτες να «δουν» το κοινό τους ιστορικό παρελθόν αλλά και το παρόν, να το διαμορφώσουν για τις ανάγκες του εθίμου, να καταθέσουν προτάσεις και ιδέες για τον καλλωπισμό της πόλης ως «υποδοχέα» διοργάνωσης του εθίμου. Η πόλη, από τις οικογένειες έως τους φορείς και τους εκπαιδευτικούς θεσμούς, αγκαλιάζει το έθιμο. Στα σχολεία, για παράδειγμα, ανατίθενται εργασίες σχετικά με το έθιμο και την ετήσια τέλεσή του.

Να πάτε, είναι πολύ κοντά στην Αθήνα, η πόλη είναι πανέμορφη, το κέφι και τα χαμόγελα παντού, ο χορός θα σας αγκαλιάσει και ο χαλβάς και το κρασί είναι σε περίσσεια !

Δείτε εδώ στιγμιότυπα από το έθιμο του βλάχικου γάμου …

Στέφανος Χρόνης – Ο βλάχικος γάμος στη Θήβα


*Ο Στέφανος Χρόνης είναι ερασιτέχνης φωτογράφος. Εργάζεται ως μαθηματικός σε δημόσιο σχολείο. Του αρέσει να εκφράζεται μέσα από τη φωτογραφία. Πιστεύει ότι η φωτογραφία μπορεί να  χρησιμοποιηθεί για να ενημερώσει και να οδηγήσει σε κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει, μπορεί να μας φέρει πιο κοντά στο ερώτημα τι, πώς, γιατί  συμβαίνει γύρω μας, προκαλώντας το ενδιαφέρον για τόπους, ανθρώπους και κουλτούρες. Του αρέσει να φωτογραφίζει λαογραφία – εθνογραφία και κοινωνικό ντοκουμέντο στις περιηγήσεις του στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο. Οι φωτογραφίες του είναι ένας συνδυασμός φωτογραφίας δρόμου, ρεπορτάζ και ταξιδιωτικής φωτογραφίας.
https://www.instagram.com/stefanos.chronis/
https://www.flickr.com/photos/stefanos_chronis/albums