Κωνσταντίνος Πατσάκης – Δεν πιστεύω στο “τυχαίο” στη φωτογραφία και στην τέχνη.
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Μας παρουσιάζεις ένα φωτογραφικό υλικό που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Πότε καταλαβαίνεις ότι ένα σύνολο εικόνων αρχίζει να αποκτά ενιαία ταυτότητα και μετατρέπεται σε ένα ολοκληρωμένο πρότζεκτ;
Σίγουρα, ένα “πρότζεκτ” δεν ξεκινά με μια ιδέα και δεν τελειώνει απλώς όταν το αποφασίζω εγώ. Η ταυτότητά του δεν προκύπτει από μια εξωτερική οργάνωση, αλλά είναι κάτι εσωτερικό που αρχίζει σταδιακά να βγαίνει στην επιφάνεια.
Καταλαβαίνω ότι οι εικόνες παύουν να είναι απλά διαδοχικές όταν σταματούν να “διαγωνίζονται” μεταξύ τους για το ποια είναι η πιο όμορφη και αρχίζουν να συνυπάρχουν και να συμπληρώνονται. Είναι σαν μια παρέα ανθρώπων, ίσως ξένων μεταξύ τους, που ξαφνικά αρχίζουν να μιλάνε την ίδια γλώσσα. Δεν χρειάζεται να έχουν το ίδιο θέμα, αλλά πρέπει να έχουν την ίδια ένταση, την ίδια αισθητική και την ίδια στάση απέναντι στη ζωή – ακόμα και μέσα από τη σύγκρουσή τους.
Όταν βλέπεις τις εικόνες όλες μαζί και νιώθεις ότι, αν αφαιρέσεις μία, το σύνολο θα καταρρεύσει, τότε ξέρεις ότι έχεις φτάσει σε ένα σημείο συνοχής. Με ενδιαφέρουν τα “πρότζεκτ” που δεν σταθεροποιούνται σε ένα μόνο συναίσθημα, αλλά αφήνουν χώρο για συναισθηματική διακύμανση ή στοχασμό.
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Τι χώρο καταλαμβάνει η διαίσθηση στην φωτογραφική σου διαδικασία; Παίζει έναν ρόλο “τυχαίο” ή όλα συμβαίνουν από μία εσωτερική ώθηση;
Δεν πιστεύω στο “τυχαίο” στη φωτογραφία και στην τέχνη. Πιστεύω όμως στο απρόβλεπτο της διαίσθησης. Και η διαίσθηση δεν είναι κάτι αφηρημένο: είναι το σύνολο της ζωής μας συμπυκνωμένο σε μια στιγμή. Είναι η αντίδραση σε κάτι που σε συγκινεί πριν προλάβεις να το αναλύσεις – γιατί αν το αναλύσεις πριν την εικόνα, είναι πια αργά.
Το να πατήσεις το κουμπί επειδή “κάτι ένιωσες” δεν ξέρω αν είναι η πιο σπουδαία καλλιτεχνική πράξη, αλλά είναι σίγουρα η πιο αληθινή και η πιο δική σου στιγμή. Εδώ όμως μπαίνει ένας σημαντικός παράγοντας: το κατά πόσο η διαίσθησή σου είναι ελεύθερη από ιδεολογίες και πόσο ανοιχτή παραμένει σε αυτό που θα συναντήσει. Το ζήτημα είναι πόσο δεκτικός είσαι στο να δεις πραγματικά, και όχι απλώς να ψάχνεις την εικόνα που έχεις ήδη προαποφασίσει.
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Η εμφάνιση του ανθρώπινου στοιχείου στα δίπτυχα σου φαντάζει σαν ένα ίχνος. Τι σε απασχολεί περισσότερο: η παρουσία ή η απουσία;
Είναι κάτι που με προβληματίζει, αλλά δεν γίνεται σκόπιμα και με πρόθεση. Στέκομαι απέναντι στον άνθρωπο με τον ίδιο τρόπο που στέκομαι απέναντι σε ένα τοπίο, σε μια θάλασσα ή σε ένα σύννεφο. Η διαφορά είναι πως στον άνθρωπο αναζητώ εκείνο το βλέμμα ή την ενέργεια που μπορεί να ξυπνήσει κάτι μέσα μου.
Δυστυχώς, ίσως και λόγω του τρόπου που κινούμαι σήμερα στον κόσμο, δεν συναντώ συχνά πρόσωπα που να με συγκινούν με αυτόν τον τρόπο. Έτσι, τα ίχνη που βλέπετε στα δίπτυχα έχουν πάρει τη θέση των ανθρώπων που θα ήθελα να είναι εκεί, αλλά λείπουν· όπως ίσως ένα παιδί δημιουργεί φανταστικούς χαρακτήρες ή παίζει με αντικείμενα σαν να ήταν πρόσωπα. Φωτογραφίζω αυτό που έχει απομείνει. Οπότε ναι, η απουσία είναι αυτή που με απασχολεί περισσότερο: είναι η παρουσία μιας προσδοκίας, ένα παιχνίδι με τα ίχνη εκείνων που θα ήθελα να είχα συναντήσει.
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Σε ενδιαφέρει η αμφισημία ως τρόπος επικοινωνίας με το κοινό;
Όχι με την έννοια ενός τρόπου επικοινωνίας με το κοινό ή κάποιας στρατηγικής. Η σχέση με τον θεατή προκύπτει εκ των υστέρων, όχι ως πρόθεση αλλά ως συνέπεια. Ξέρεις, βγάζουμε πολλές φωτογραφίες, αλλά επιλέγουμε να μοιραστούμε μόνο κάποιες από αυτές. Αν συμβαίνει συχνά να έχουν αυτή την αμφισημία, είναι γιατί ενδιαφέρει εμάς.
Δεν θέτω ως προτεραιότητα να γίνει “κατανοητή” η φωτογραφία και, ακόμα και αν κάποιος μου το ζητούσε, δεν θα μπορούσα να το κάνω. Μου φτάνει απλά να νιώσω κάτι.
Σαν θεατής, λοιπόν, θα έλεγα ότι ναι, η αμφισημία είναι σεβασμός προς την εικόνα και με ενδιαφέρει. Σαν φωτογράφος πιστεύω ότι η σαφήνεια ανήκει στις έννοιες και είναι ευθύνη της επιστήμης, όχι της τέχνης.
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Υπάρχει ένα μεταφυσικό στοιχείο, μία αίσθηση ονείρου ή άλλης διάστασης στις εικόνες σου.Θεωρείς πως λειτουργούν σαν <<πύλες>> σ’εναν άλλο κόσμο ή σαν αντανάκλαση ενός κόσμου που ήδη υπάρχει μέσα σου;
Σίγουρα δεν δημιουργώ έναν “άλλο” κόσμο· προσπαθώ να δω τον κόσμο πιο προσεκτικά. Όταν κάτι εκεί έξω μας φαίνεται “ονειρικό” ή “μεταφυσικό”, είναι επειδή πολύ απλά και τα δύο αυτά υπάρχουν ήδη μέσα μας. Όμως, το μεταφυσικό και το όνειρο προϋποθέτουν μια ησυχία, μια σιωπή.
Στις μέρες μας, οι άνθρωποι δεν αντέχουν τη σιωπή. Είναι εθισμένοι σε έναν διαρκή θόρυβο που λειτουργεί ως δικαιολογία για την έλλειψη προσπάθειας να στραφούμε προς τον εαυτό μας. Ο θόρυβος παραπλανεί το βλέμμα μας. Για να δεις και να αναγνωρίσεις, όμως, το πνευματικό γύρω σου, θα πρέπει πρώτα να έχεις την τόλμη να το ανακαλύψεις μέσα σου, στην ησυχία. Έτσι το αντιλαμβάνομαι μέσα από τη δική μου εμπειρία.
Η εικόνα, λοιπόν, είναι η απόδειξη ότι αυτός ο ονειρικός κόσμος υπάρχει πραγματικά. Τα θαυματα υπάρχουν καθημερινά γύρω μας. Η φωτογραφία δεν δημιουργεί κάτι νέο· απλώς αποκαλύπτει αυτό που είναι κρυμμένο κάτω από την επιφάνεια της καθημερινότητας, εκεί που αρχίζει η ποιητική εικόνα. Αυτή η ποιητική ματιά με ενδιαφέρει όχι μόνο στην τέχνη αλλά και ως στάση απέναντι στην ζωή.
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Σε πολλά δίπτυχα οι εικόνες επικοινωνούν μεταξύ τους σιωπηλά. Είναι νοηματική η σύνδεση ή συναισθηματική; .
Η σύνδεση είναι καθαρά συναισθηματική και, συνήθως, προσωρινή. Δηλαδή, αφορά αυτό που αισθάνομαι εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή και το οποίο μπορεί να αλλάξει με την πάροδο του χρόνου. Όπως ένα παιδί βάζει δύο παιχνίδια το ένα δίπλα στο άλλο και ξαφνικά γεννιέται μια ιστορία που μόνο εκείνο καταλαβαίνει.
Ίσως αυτό προέρχεται από το γεγονός ότι θα ήθελα να γράψω ποίηση, αλλά δεν τα κατάφερα ποτέ. Αυτό που κυριαρχεί πάνω μου για τη δημιουργία αυτών των δίπτυχων είναι η ενέργεια της κάθε εικόνας και όχι το θέμα, η φόρμα ή το χρώμα – στοιχεία που, ωστόσο, παίζουν σημαντικό ρόλο σε κάθε εικόνα ξεχωριστά. Το γεγονός ότι αυτή η συνομιλία είναι σιωπηλή, οφείλεται ίσως στο ότι η σιωπή με ενδιαφέρει· τη θεωρώ μια γλώσσα που ομιλείται όταν στρεφόμαστε προς τον εαυτό μας.
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Εμφανίζεις την φύση ως τόπο μεταμόρφωσης. Τι συμβολίζει για εσένα;
Η φύση χωρίς αμφιβολία είναι τόπος μεταμόρφωσης. Αν βρεθούμε μέσα σε ένα δάσος ή καθίσουμε στην άκρη μιας λίμνης και δούμε την ομίχλη να εξαφανίζει την κορυφή ενός βουνού, σίγουρα θα αισθανθούμε μια ηρεμία και θα μας κυριεύσει η ομορφιά του τοπίου ως θεατές. Και υπάρχουν πολλοί που κάνουν αυτό το είδος φωτογραφίας τοπίου και φύσης.
Ωστόσο, πώς αυτός ο τόπος θα γίνει φωτογραφία που θα κλείνει μέσα της αυτήν τη μεταμόρφωση; Όταν βρίσκεσαι στη φύση, υπάρχουν και άλλες διαστάσεις αυτής της εμπειρίας. Γιατί, πέρα από την όραση, υπάρχει το να ακούσεις τους ήχους της, να νιώσεις το κρύο στο δέρμα σου, να μυρίσεις το ρετσίνι στα δέντρα. Αυτές οι αισθήσεις, λοιπόν, δεν μπορούν να αποτυπωθούν σε μια εικόνα. Όμως, αν εσύ τα βιώνεις και καταφέρεις να γειωθείς στο περιβάλλον, πετυχαίνεις κάτι πολύ σημαντικό: να μην είσαι θεατής, αλλά “μέσα” στην εικόνα. Μια τέτοια εικόνα μπορεί να μεταφέρει, πιστεύω, την αίσθηση αυτής της μεταμόρφωσης.
Για μένα η φύση δεν συμβολίζει κάτι άλλο από αυτό που είναι· είναι ο χώρος μου. Ειναι αυτό που μπορεί να ακούσει την προσευχή μου.
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Τι θα ήθελες να κρατήσει ο θεατής φεύγοντας απο τις εικόνες σου;
Πιστεύω πως η φωτογραφία είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της “ετερογονίας των σκοπών”. Όταν μια εικόνα φτάνει στα μάτια του θεατή, ο αρχικός της σκοπός αλλάζει και σταματά πια να σου ανήκει. Σίγουρα με ενδιαφέρει να ακούσω “τι ωραία φωτογραφία!” – ίσως αυτή η παιδική φιλοδοξία, που ακροβατεί ανάμεσα στη χαρά και τη ματαιοδοξία, να είναι αυτό που με απασχολεί περισσότερο μαζί με την ανάγκη να δημιουργήσω κάτι όμορφο και δικό μου.Αν όμως μπορούσα να ευχηθώ κάτι, θα ήθελα ο θεατής να νιώσει μια μικρή αναστάτωση, μια γλυκιά μελαγχολία, σαν να θυμήθηκε κάτι σημαντικό που είχε ξεχάσει. Να του αφήσει η εικόνα μια αίσθηση οικειότητας, σαν να κοιτάζει ένα δικό του παλιό ενθύμιο. Αν φεύγοντας νιώσει την ανάγκη να δει τον κόσμο γύρω του με περισσότερη τρυφερότητα και να αναζητήσει την ομορφιά εκεί που δεν την πρόσεχε, τότε η φωτογραφία έχει πετύχει και τον βαθύτερο σκοπό της.
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Τι είναι η φωτογραφία για εσένα; Είναι τρόπος έκφρασης, παρατήρησης, καταγραφής ή ένας τρόπος να παραμένεις σε επαφή με τον κόσμο;
Η φωτογραφία είναι για μένα ένα παιχνίδι με τον κόσμο γύρω μου ή ακόμα και ένα δικαίωμα στο λάθος, χωρίς τις συνέπειες των ενηλίκων. Είναι όπως ένα παιδί που ανακαλύπτει μια γυαλιστερή πέτρα στο χώμα και ενθουσιάζεται. Με βοηθά, κατά κάποιο τρόπο, να μην “ωριμάσω” ποτέ με τον σοβαροφανή τρόπο που το εννοούμε εμείς οι ενήλικες. Όταν παίζεις, δεν σε νοιάζει αν αυτό που κάνεις είναι τέχνη.
Επίσης, δεν φωτογραφίζω για να καταγράψω την ιστορία, ούτε για να καταγγείλω ή να κάνω μια δήλωση. Είναι μια συνεχής άσκηση στο να βλέπω την ομορφιά σε έναν κόσμο που δοκιμάζει την αντοχή του μέσω του σοκ. Σε έναν κόσμο που μας ζητάει να είμαστε συνεχώς παραγωγικοί και σοβαροί, η φωτογραφία μου επιτρέπει να σταματάω, να απολαμβάνω τη διαδικασία της ανακάλυψης και να ξαναβρίσκω τη δημιουργικότητα που είχα ως παιδί.
Κωνσταντίνος Πατσάκης
Info:
Ο Κωνσταντίνος Πατσάκης έχει σπουδάσει περιβαλλοντολογία και έχει παρακολουθήσει σεμινάρια φωτογραφίας με τον Βασίλη Γεροντάκο και τον Χάρη Κακαρούχα.
Έχει πάρει μέρος σε ομαδικές εκθέσεις όπως η έκθεση Platform Projects με την ομάδα Insight Gaze. Επίσης το 2024 είχε την καλλιτεχνική επιμέλια της έκθεσης φωτογραφίας ‘Καβομαλιάς – από φως και πέτρα’ του δήμου Μονεμβασίας. Ζει μόνιμα στην Λακωνία.
