Δημήτρης Ταλιάνης: ” Οι νέες συνθήκες στον βίο μας, μπορούν να γίνουν πρώτης τάξεως αφορμή για δημιουργία”

Δημήτρης Ταλιάνης: ” Οι νέες συνθήκες στον βίο μας, μπορούν να γίνουν πρώτης τάξεως αφορμή για δημιουργία”

Η συνέντευξη παραχωρήθηκε στους Εύη Καφίρη και Θεόδωρο Στίγκα

Μετέχετε στην Κριτική Επιτροπή για την επιλογή φωτογραφίας στο διαγωνισμό που διοργανώνει το βιβλιοπωλείο Ιανός με θέμα “Ημερολόγια καραντίνας”. Θα μάς πείτε λίγα λόγια για το σκεπτικό του διαγωνισμού;
Στις μέρες μας ζούμε στιγμές μοναδικές, ιστορικές, σαν σκηνές από ταινίες επιστημονικής φαντασίας. Ο καλλιτέχνης σίγουρα επηρεάζεται από καταστάσεις και γεγονότα. Οι αφορμές πολλές και ποικίλες για κάθε εραστή της φωτογραφίας. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερος κόπος για έρευνα και εντοπισμό θεμάτων. Μας χτυπάνε την πόρτα τα θέματα, δυνατά, εκκωφαντικά κι άλλοτε πιο ήσυχα, διακριτικά, για να ακούσουμε, να αντιληφθούμε ή και να βιώσουμε τα γεγονότα τα πραγματικά και να ανταποκριθούμε. Ο καθείς και τα όπλα του, κι ο φωτογράφος με την μηχανή του και τα ερεθίσματά του, καλείται να απαντήσει, με όποιον τρόπο νομίζει, στην πρόκληση αυτή, στα «ημερολόγια καραντίνας» του Iανού.

Δημήτρης Ταλιάνης

Ο θεατρικός συγγραφέας Τέννεσι Ουίλλιαμς έχει πει: “Είμαστε όλοι καταδικασμένοι σε ένα μοναχικό ισόβιο εγκλεισμό μέσα στο ίδιο μας το δέρμα”. Άρα τελικά ο εγκλεισμός που καλούμαστε να αποδώσουμε φωτογραφικά έχει να κάνει με τον ίδιο μας το εαυτό; Τι είναι αυτό που ξεχωρίζει την επιδερμικότητα από την πιο βαθιά ουσία του εγκλεισμού;
Ο Τέννεσι Ουίλλιαμς, «ο σκοτεινός συγγραφέας του ποιητικού ρεαλισμού που μέσα από εκπληκτικά λυρικά τοπία θα τονίσει την πάλη ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι», γράφει για την ανθρώπινη μοναξιά, για τις ανθρώπινες σχέσεις σε εύθραυστο περιβάλλον. Στα έργα του ακούγεται συχνά η κραυγή του φυλακισμένου προς άλλον φυλακισμένο από το κελί της απομόνωσης όπου ο καθένας μας έχει κλειστεί για όλη του τη ζωή. Το δέρμα μας, που ορίζει την επιφάνεια επαφής με τους άλλους ανθρώπους και με το περιβάλλον, μπορεί να χάσει την ιδιότητα αυτή; Ο εσωτερικός κόσμος του ανθρώπου μπορεί να γίνει η φυλακή του;
Εδώ ο φωτογράφος στέκεται μπροστά στις πρωταρχικές έννοιες του χώρου και του χρόνου. Και έχει το προνόμιο, να μοιράζεται τον τρόπο θέασης, μέσα από ένα φίλτρο συναισθημάτων, που μπορεί να είναι το εισιτήριο για την πραγματική τέχνη χωρίς φίλτρα, την τέχνη της ζωής. «H φωτογραφική μηχανή χρειάζεται για να μας μάθει να βλέπουμε χωρίς την φωτογραφική μηχανή» (Dorothea Lange).

Δημήτρης Ταλιάνης

“… Όσες κι αν χτίζουν φυλακές κι αν ο κλοιός στενεύει, ο νους μας είν’ αληταριό π’ όλο θα δραπετεύει …” λέει κάποιος στίχος του Θ. Παπακωνσταντίνου.
Σίγουρα ο εγκλεισμός δημιουργεί ανάγκη δραπέτευσης της σκέψης. Όμως μπορεί να αποτελεί κίνητρο για δημιουργία στην έκφραση; Και αν ναι, μήπως στις περισσότερες οδηγεί σε πεσιμιστική αντιμετώπιση της κατάστασης, που βιώνει ο δημιουργός;
Μιλώντας στην κυριολεξία για φυλακισμένους, μου έρχονται στο νου άνθρωποι που με τα καλλιτεχνικά τους έργα, έστω κι αν αυτά δεν είναι πάντα άξια λόγου, φανερώνουν τη δύναμη της ψυχής και την ανάγκη διαφυγής προς έναν άλλο κόσμο. Η δύναμη της υπέρβασης. Και στην περίπτωση του δικού μας εγκλεισμού μια παρόμοια δύναμη μπορεί να δημιουργεί ένα νέο ζωτικό χώρο, όπου μπορεί να ανθίσει και πάλι η έμπνευση για δημιουργία. Και γιατί όχι και για φωτογραφία.
Οι μεταβολές στους ρυθμούς της ζωής, ο άδειος δημόσιος χώρος, η αλλαγή στις συνθήκες επικοινωνίας, η δυσκολία στις μετακινήσεις δημιούργησαν μια διαφορετική εικόνα του κοινωνικού και προσωπικού περιβάλλοντoς και οι τόσες νέες συνθήκες στον βίο μας, μπορούν να γίνουν πρώτης τάξεως αφορμές για δημιουργία.

Δημήτρης Ταλιάνης

Η φωτογραφία, μιας και μιλάμε με αφορμή τον προαναφερόμενο διαγωνισμό του Ιανού, πιστεύετε ότι αποτελεί αυτή την εποχή (και ειδικά την εποχή της καραντίνας, που βιώσαμε, αλλά και του αδιόρατου φόβου που ακόμα βιώνουμε) λυτρωτική πράξη με την έννοια της κάθαρσης, σύμφωνα με τον Αριστοτέλειο ορισμό;
Ας μην πάμε τόσο μακριά, νομίζω η φωτογραφία έχει τα δικά της πεδία και τα δικά της όπλα για να συμβάλλει με τον τρόπο της. Μπορούμε να καταγράψουμε με το φακό μας ασυνήθιστες στιγμές, πρόσωπα και πράγματα στην «εποχή του εγκλεισμού», από κωμικά στιγμιότυπα έως θλιβερά, για να μην πούμε τραγικά. Επίσης να φωτίσουμε διάφορες στιγμές, αποτέλεσμα των ψυχολογικών καταστάσεων, που είναι εμφανείς τόσο στις εκφράσεις του προσώπου, όσο και στη γλώσσα του σώματος. Η καραντίνα προκάλεσε ή προκαλεί ακόμη αδράνεια, μοναξιά, θλίψη, απογοήτευση, απελπισία, αδιέξοδα, άσκηση βίας, κοινωνική απομόνωση, άγχος, σύνδρομο στέρησης ελευθερίας κ.ά.

Δημήτρης Ταλιάνης

Αντιμετωπίζετε εσείς προσωπικά κάποιους προβληματισμούς σχετικά με το πού βαδίζει η φωτογραφία σήμερα; Ποιος ο ρόλος της;
Δυστυχώς ναι. Κάποτε η μόδα μάς ήθελε όλους ποιητές, ή συγγραφείς, μετά μουσικούς (τουλάχιστον συνθέτες) και τώρα, γιατί όχι, φωτογράφους. Έχω δει να «φωτογραφίζουν» μέσα από αυτοκίνητο με κλειστά τα φιμέ τζάμια ή ακόμα να κρατάνε δυο μηχανές συγχρόνως, προφανώς χωρίς να γνωρίζει «η δεξιά τι ποιεί η αριστερά». Ακόμη σε κάποιες περιπτώσεις, όταν χρειάζεται να παρουσιάσεις δείγματα δουλειάς σε πελάτη, να δέχεσαι τη γνωστή ατάκα: «Α, αυτή τη φωτογραφία την τράβηξα κι εγώ». Και με θαυμαστή ευχέρεια να ανοίγουν το κινητό τους και να σου δείχνουν με καμάρι ένα πράγμα, ο Θεός να το κάνει φωτογραφία. Ίσως το μόνο πεδίο που ακόμη αντέχει είναι ο χώρος της διαφήμισης, αλλά κι εκεί με μεγάλο ανταγωνισμό.

Δημήτρης Ταλιάνης

Ας μιλήσουμε λίγο επί προσωπικού επιπέδου κύριε Ταλιάνη. Έχει παίξει ρόλο η εκπαίδευση στην φωτογραφική σας εξέλιξη ή και το αντίστροφο;
Ξεκίνησα το 1980 εντελώς ερασιτεχνικά και χωρίς κάποιο συγκεκριμένο στόχο. Στην πορεία όμως έμελλε να «μαθητεύσω» δίπλα σε σημαντικούς ανθρώπους, που τους θεωρώ «δασκάλους» μου. Συνεργάστηκα μαζί τους, στη δημιουργία σειράς φωτογραφικών λευκωμάτων μου και ομολογώ πως έμαθα πολλά και είδα και άκουσα ακόμη περισσότερα. Ενδεικτικά αναφέρω τον σκηνογράφο Βασίλη Φωτόπουλο (Σκουριά κι αρμύρα, Ημέρα Τρίτη), τον ζωγράφο Πάρι Πρέκα (Το ταξίδι μου, Η Ελλάδα του Πάρι Πρέκα), τον συγγραφέα Πάνο Θεοδωρίδη, (Γη της Μακεδονίας, Επαγγέλματα που άντεξαν στο χρόνο). Τέλος, δεν μπορώ να μην αναφερθώ στη γνωριμία-σταθμό της ζωής μου, με τον Οδυσσέα Ελύτη, που με την βοήθεια και την ενθάρρυνσή του, ξεκίνησα το 1987 το μακρύ ταξίδι των εκδόσεων ΤΟΠΙΟ.

Δημήτρης Ταλιάνης

Ποια είναι τα αγαπημένα σας φωτογραφικά θέματα;
«Έφερα τη ζωή μου ως εδώ πέτρα ταμένη στο υγρό στοιχείο» (Οδυσσέας Ελύτης). Κάθε παιδί της μικρής μου πατρίδας (Μόλυβος Λέσβου), πριν ακόμη μιλήσει, βλέπει ως πρώτο φως, το απέραντο γαλάζιο της θάλασσας. Της θάλασσας, όχι σαν δροσερό νεράκι για τα μπάνια του καλοκαιριού, αλλά σαν σύμβολο, σαν πηγή ζωής, σαν θεότητα. Με Θ κεφαλαίο την έγραφα πάντα τη θάλασσα, κι ας μου το διόρθωνε ο δάσκαλος στις εκθέσεις ξανά και ξανά. Το πρώτο μου ατελιέ, το μικρό λιμάνι του χωριού, η Σκάλα. Κι έπειτα ήρθαν τόσα λευκώματα θαλασσινά. Ίσως να ισχύουν τα λόγια του Νίκου Καρούζου «Μια μεγάλη θάλασσα στο τετράγωνο είναι ένα πέλαγος, μια μεγάλη θάλασσα στον κύβο είναι ένας βαθυστόχαστος ωκεανός».

Δημήτρης Ταλιάνης

Τοπιογραφία. Ανάγκη διαφυγής; Υπόδειξη ή διαφύλαξη μιας ανάμνησης;
Φωτογραφίζοντας έναν τόπο για παράδειγμα, χρειάζεται να πας και να ξαναπάς, να περπατήσεις, να αφουγκραστείς, να μυρίσεις, να μιλήσεις με κόσμο και εν κατακλείδι να καταφέρεις να «συνομιλήσεις» με τον τόπο. Από κει και μετά τα πράγματα γίνονται πιο εύκολα. Τι είναι όμως τοπίο; «…τοπίο δεν είναι, όπως το αντιλαμβάνονται μερικοί, κάποιο σύνολο γης, φυτών και υδάτων. (Τοπίο) είναι η προβολή της ψυχής ενός λαού επάνω στην ύλη». Τα σοφά αυτά λόγια του Οδυσσέα Ελύτη, μπορεί ο καθένας να τα αναπτύξει και να τους δώσει ποικίλες διαστάσεις. Από την πλευρά μου, αυτή η εμβληματική ρήση έχει τόση σημασία ώστε να αποτελέσει την ονομασία των εκδόσεων μας (Εκδόσεις Τοπίο).

Δημήτρης Ταλιάνης

Πώς ξεκινάτε μια φωτογραφική δουλειά;
Όλες ή σχεδόν όλες οι φωτογραφικές δουλειές μου, ήταν παραγγελίες που προορίζονταν για φωτογραφικά λευκώματα. Οπότε έπρεπε αναγκαστικά να προσαρμοστώ στις ανάγκες και τις απαιτήσεις της θεματικής ενότητας. Και πώς γίνεται αυτό; Με μεγάλη προετοιμασία, με σχολαστική παρατήρηση και ό,τι άλλο χρειάζεται για την εξοικείωση στο χώρο και τον εντοπισμό των θεμάτων. Μετά ξεκινά η φωτογράφηση. «Μα δεν πρέπει και τούτο να σου ξεφύγει, πως είναι τέχνη δύσκολη το να βλέπεις… Το αγώνισμα δεν είναι από τα ευκολότερα. Γιατί υπάρχουν τόποι που δεν υποτάσσονται και ρυθμοί που δεν εξουσιάζονται χωρίς επίμονη προσπάθεια». (Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος)

Δημήτρης Ταλιάνης

Υπάρχει διάλογος ανάμεσα στην φωτογραφία και στις άλλες τέχνες;
Ρωτάτε έναν άνθρωπο που ξεκίνησε την φωτογραφική του διαδρομή με το ηχόραμα, δηλαδή έναν διάλογο της φωτογραφίας με τη μουσική και τον ποιητικό λόγο. Είναι φορές που προϋπάρχουν μουσική και λόγος, οπότε καλείται η φωτογραφία να υπηρετήσει το θέμα. Π.χ. σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη και μουσική Ελένης Καραΐνδρου έγινε η φωτογραφία για το ηχόραμα Σκουριά κι Αρμύρα (θέατρο Ηρώδου Αττικού, 1989). Κι άλλες φορές με αφορμή τη φωτογραφία γράφονται μουσική και κείμενα. Όπως στα ηχοράματα Ημέρα Τρίτη (Βυζαντινό Μουσείο, 1990) και Γη της Μακεδονίας (Βασιλικό θέατρο, Θεσσαλονίκη, 1992), πάνω στη φωτογραφία έγραψε τη μουσική ο Σταμάτης Σπανουδάκης και κείμενα ο Πάνος Θεοδωρίδης. Ακολούθησαν κι άλλα τέτοια ηχοράματα με περισσότερες από 300 προβολές.

Δημήτρης Ταλιάνης

Μιλήστε μας για τις φωτογραφικές εκδόσεις…
Η γενικότερη παρακμή που βιώνουμε στις μέρες μας, δεν θα μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστο τον χώρο του πολιτισμού. Αν σταθούμε στο χώρο του βιβλίου και ειδικότερα του φωτογραφικού λευκώματος, θα διαπιστώσουμε, ότι το είδος βαίνει προς εξαφάνιση. Οι παραδοσιακοί εκδότες δεν προχωρούν σε νέες εκδόσεις παρά μόνο εάν είναι χρηματοδοτούμενες. Και δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε το γιατί. Πέρα από την όποια οικονομική κρίση, η φωτογραφία, υπάρχει πλέον εν αφθονία. Βομβαρδιζόμαστε καθημερινά από όλα τα μέσα, με εικόνες ποικίλης μορφής. Άσε που με τα κινητά «φωτογραφίζουν» οι πάντες τα πάντα, κι ας μην έχουν ιδέα τι πάει να πει διαχείριση φωτός. Έτσι ξέπεσε το είδος αυτό του βιβλίου και δεν μπορώ να προβλέψω κάτι για το μέλλον του.

Δημήτρης Ταλιάνης

Μπορείτε να μας συστήσετε ένα βιβλίο;
Αν μιλάμε για φωτογραφικό λεύκωμα θα πρότεινα ένα διαχρονικό βιβλίο, το δικό μου αλφαβητάρι, «Το φως των Ελλήνων» του Νίκου Δήμου (επανέκδοση του Μουσείου Μπενάκη).
Γράφει ο Νίκος Δήμου: «Η φωτογραφία είναι ένας αγώνας με το φως και το θάνατο. Πολεμάς με το φως ενάντια στο θάνατο. Να του αποσπάσεις στιγμές. Να “απαθανατίσεις”. Αλλά πολεμάς και το φως . Να το υποτάξεις. Να το εγκλωβίσεις. (Οι καλύτερες φωτογραφίες βγαίνουν κόντρα στο φως). Οι καλύτερες στιγμές κερδίζονται κόντρα στο θάνατο».
«Από τον Όμηρο ως τον Ελύτη, έμμονη εικόνα των ποιητών μας: το φως. Από τον Παρμενίδη μέχρι τον Πλωτίνο, έμμονη ιδέα των φιλοσόφων μας: το φως».


Δημήτρης Ταλιάνης

Info:

O Δημήτρης Tαλιάνης παρουσίασε το 1987 στην Αθήνα το πρώτο του λεύκωμα με τίτλο Προσανατολισμοί στο Aιγαίο μια φωτογραφική ποιητική στους Προσανατολισμούς του Oδυσσέα Eλύτη και λίγο αργότερα το Σκουριά κι αρμύρα σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη. Ακολούθησαν περισσότερα από σαράντα φωτογραφικά λευκώματα με πρόσφατο το Νήσος Λέσβος (Eκδόσεις Tοπίο).

Oι φωτογραφίες του έχουν κατά καιρούς φιλοξενηθεί σε ατομικές εκθέσεις: Δημήτρια, Πρέσπια, Υακίνθια, Τεχνόπολις, Mουσείο Kυκλαδικής Tέχνης, Mουσείο Aπολιθωμένου Δάσους Λέσβου, Mουσείο Φυσικής Iστορίας Kρήτης, Ελληνοαμερικανική Ένωση, Γαλλικό Iνστιτούτο Kέρκυρας, Γκαλερί: Aργώ, Τρία, Flocart και Black Duck στην Aθήνα, Iανός, Mύλος στη Θεσσαλονίκη, Μπελλώνειο Ίδρυμα και Art Space στη Σαντορίνη, Αποθήκη στη Σύρο, Aργώ στη Λευκωσία και Ελληνικό Ινστιτούτο στη Βοστώνη.

Ακόμη έχουν γίνει περισσότερες από τριακόσιες προβολές ηχοραμάτων (προβολή φωτογραφίας συνδυασμένη με μουσική και λόγο) στην Eλλάδα: Θέατρο Hρώδου του Aττικού, Mέγαρο Mουσικής Aθηνών, Bυζαντινό Mουσείο, Παλιά Bουλή, Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, Ρωμαϊκό Ωδείο Πατρών αλλά και στο εξωτερικό: Unesco στο Παρίσι, Kαθεδρικός Nαός Aγίας Tριάδος στη Nέα Yόρκη, Iνστιτούτο Dei Ciechi στο Mιλάνο, Music hall στη Βυρητό, Esplanade Zagreb Hotel, Πανεπιστήμια Γενεύης, Πέρθ και Harvard (έδρα Γ. Σεφέρη) στη Bοστώνη.

Δημήτρης Ταλιάνης

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΙΟ

Οι Εκδόσεις Τοπίο που είναι εξειδικευμένες αποκλειστικά στην έκδοση βιβλίων με εικόνα (φωτογραφικά λευκώματα, βιβλία τέχνης), από το 1987 μέχρι σήμερα, έχουν τηρήσει με αυστηρότητα τις υψηλότερες προδιαγραφές σε όλους τους επί μέρους τομείς: φωτογράφηση, συγγραφή και επιμέλεια κειμένων, μετάφραση, καλλιτεχνικός σχεδιασμός, επεξεργασία εικόνας, εκτύπωση, βιβλιοδεσία.

H αναζήτηση κάθε φορά των πιο έγκυρων, κατά τομέα, συνεργατών, αξιόλογων λογοτεχνών, επιστημόνων και διακεκριμένων καλλιτεχνών, κάνει μακρύ τον κατάλογο εκείνων με τους οποίους οι εκδόσεις μας είχαν έως σήμερα την τιμή να συνεργαστούν.
Χώροι καταξιωμένοι για την εθνική και πολιτιστική τους προσφορά, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, έχουν κατά καιρούς παρουσιάσει στους χώρους τους βιβλία, ηχοράματα, και συνοδευτικές εκθέσεις εικαστικού υλικού των Eκδόσεων TOΠIO.

Εξίσου αξιόλογοι οι φορείς ή τα ιδρύματα που συνεργάστηκαν μαζί μας, π.χ. Yπουργείο Πολιτισμου, Yπουργείο Aιγαίου, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Ι. Mητρόπολις Κερκύρας, Ι. Mητρόπολις Tρίκης και Σταγών, Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ), Πολεμικό Mουσείο Aθηνών, Mουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, Mουσείο Kυκλαδικής Tέχνης, Mουσείο Φυσικής Ιστορίας Aπολιθωμένου Δάσους Λέσβου, Λαογραφικό Mουσείο Σαντορίνης, Ίδρυμα “Aλέξανδρος Ωνάσης” και περισσότεροι από 20 Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΤΟΠΙΟ» ΣΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ

· 1990, Μετέωρα, Έξι αιώνες Μοναχισμού: Ημέρα Τρίτη
· 1994, Κέρκυρα, Σύνοδος Κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης: Κέρκυρα, Ιόνιον Φως
· 1995, Πάτμος, 1900 χρόνια της Αποκάλυψης: Πάτμος, το νησί της Αποκάλυψης
· 2003, Χαλκιδική, Σύνοδος Κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης: Η Ελλάδα του Πάρι Πρέκα
· 2005, Πάτρα, Πολιτιστική Πρωτεύουσα Ε.Ε.: Πάτρα, το πρόσωπο της πόλης
· 2005, Κέρκυρα, Σύνοδος Πρυτάνεων, Ιόνιο Πανεπιστήμιο: Εικόνες παλιάς Κέρκυρας

Δημήτρης Ταλιάνης