Αλέκα Τσιρώνη – Πολλές φορές βλέπω, παρατηρώ τα πράγματα χωρίς να προβαίνω σε λήψη. Επανέρχομαι, όταν κρίνω ότι έχω κατανοήσει.
Το πρώτο που αντιλαμβάνεται όποιος δει τις δουλι’ες που έχεις παρουσιάσει κατά καιρούς είναι ότι οι φωτογραφίες σου δεν είναι «σκηνοθετημένες» παρόλα αυτά δεν αφήνουν την αίσθηση του τυχαίου. Υπάρχει λοιπόν κάποιο μυστικό πίσω από αυτό;
Η έννοια της «σκηνοθεσίας» στην φωτογραφία, που είναι ένα πολύ «φτωχό» μέσο, αφορά κυρίως στο κάδρο και το θέμα. Εξάλλου η επιλογή της φόρμας, του χρωματικού εύρους, της τονικής αντίθεσης, η επιλογή έγχρωμης ή ασπρόμαυρης εκδοχής, η επιλογή του φακού και του φορμά της μηχανής, αναλογικής ή ψηδιακής, είναι κάποια από τα εικαστικά και τεχνικά μέσα της φωτογραφικής πρακτικής, που με ενδιαφέρει να ελέγχω κατά την λήψη προπάντων, παρά κατά την επεξεργασία της εικόνας (πράγμα που κάνω όσο το δυνατόν λιγότερο). Παρόλα αυτά, η έννοια του «τυχαίου» είναι αρκετές φορές καθοριστική, αφού πρέπει να το εντοπίσω, να το διαπιστώσω, ιδίως στην σειρά μου που έχει να κάνει με την «καθημερινότητα» και μέρος της έχει δημοσιευτεί στο συλλογικό φωτογραφικό zine «No name zine», με τον τίτλο «Το πάτημα της πεταλούδας». Το τυχαίο εύρημα, λοιπόν, έρχεται να επικυρώσει μια ψυχολογική κατάσταση, να τεκμηριώσει μια εκ προοιμίου πεποίθηση ή να θέσει ερωτήματα και απορίες.
Ποια είναι τα θέματα που σε ενδιαφέρουν περισσότερο φωτογραφικά;
Ξεκινώντας να φωτογραφίζω πριν από πολλά χρόνια πλέον, με ενθουσίαζε το χρώμα, το σχήμα, η υφή και η φόρμα των πραγμάτων. Αντιλαμβανόμουν σχεδόν εξπρεσσιονιστικά τις μορφές τους. Ακολούθησαν τα γκράφιτι, ενταγμένα στο χώρο τους ή αποκομμένα αποσπασματικά από αυτόν, ως ένα δομικό και ζωντανό στοιχείο της πόλης. Στη συνέχεια, με έλκυσε το θέατρο και η τεκμηρίωση στις πρόβες των θεατρικών. Ασχολήθηκα με ενθουσιασμό για μεγάλο διάστημα, συγκροτώντας ένα αρχείο από ομάδες της Θεσσαλονίκης, αρκετές από τις οποίες δεν υφίστανται πλέον. Η μινιμαλιστική φωτογραφία, μετά, με συγκίνησε και με δυσκόλεψε ταυτόχρονα, μια που απαιτεί ένα ιδιαίτερα καθαρό και τιθασευμένο βλέμμα. Κατά διαστήματα υπήρχαν συνυπήρχαν όλα αυτά παράλληλα. Τα τελευταία χρόνια, με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα οι ενότητες φωτογραφιών, είτε έχουν την μορφή προσωπικής αφήγησης, είτε προσιδιάζουν περισσότερο στο ντοκουμέντο ή ψευδοντοκουμέντο. Θέματα που αφορούν στο δημόσιο χώρο, την χρήση του και την αλληλεπίδραση με τους ανθρώπους, τα ίχνη των ανθρώπων και η καταγραφή τους, η συνθήκη και η κατάσταση του βίου μας είναι στις προτεραιότητές μου. Ο χώρος δράσης μου είναι αρκετά σφιχτός, είναι η πόλη της Θεσσαλονίκης.
Επιστρέφεις ενίοτε στο ίδιο θέμα και αν ναι, γιατί;
Υπάρχουν θεματικές, που από τη φύση τους απαιτούν επαναλαμβανόμενη φυσική παρουσία και ίσως μακροχρόνια επιμονή. Δεν είμαι από τους φωτογράφους δρόμου (ας μου επιτραπεί αυτός ο αδόκιμος προσδιορισμός), δεν με συναρπάζουν τα γρήγορα αντανακλαστικά, αντίθετα, βασίζομαι ιδιαίτερα στην παρατήρηση και την επανάληψη. Χρειάζομαι χρόνο για να αντιληφθώ τι βλέπω, να συγκροτήσω την οπτική μου αντίληψη και στη συνέχεια να συνθέσω το νόημα. Αυτό συνέβη στις ενότητες «Στοιχεία ταυτότητας» και «Worry less/think positive», που προέρχονται αποκλειστικά από τον εργασιακό μου χώρο, καθώς και στη σειρά «Ένας περίπατος στην πόλη, Φοίνικας», (μέρος της οποίας δημοσιεύθηκε στο συλλογικό ομώνυμο βιβλίο, σε επιμέλεια του Ηρακλή Παπαϊωάννου, εκδόσεις University Studio Press, 2020). Η ενότητα σ’ αυτές τις περιπτώσεις ολοκληρώνεται όταν θεωρήσω ότι έχει συγκροτηθεί το νοηματικό περιεχόμενό της, οπότε δεν συντρέχει λόγος για να επανέλθω. Υπάρχουν όμως σειρές φωτογραφιών, στις οποίες ο χρόνος δεν είναι άπλετος, είτε γιατί συναρτάται με τον πρόσκαιρο χαρακτήρα του φωτογραφιζόμενου, όπως συνέβη στη σειρά «Απόψε χειροκροτάμε», που αναφέρεται σε μία συγκεκριμένη εκδοχή διαπραγμάτευσης της δημόσιας εικόνας της πανδημίας ή στην θεματική «Σχέδιο διαφυγής/Escape plane», η οποία αφορά στην βιωματική εμπειρία της βραχυχρόνιας νοσηλείας μου σε δημόσιο νοσοκομείο. Στις τελευταίες περιπτώσεις, επειδή η γνώση του συγκυριακού χαρακτήρα και του περιορισμένου χρόνου είναι προφανείς, δεν υπάρχει εξ αντικειμένου η δυνατότητα να επανέλθω.
Ποιο είναι το κυρίαρχο στις εικόνες σου η σκέψη ή η παρατήρηση;
Ασφαλώς, είναι η παρατήρηση. Το ερέθισμα είναι η απτή πραγματικότητα και οι αφηγήσεις, που εμπεριέχει. Το περιβάλλον, ανθρώπινο, φυσικό, αστικό, κοινωνικό, πολιτικό, αισθητικό και σε κάθε εκδοχή του, έχει εκθετική πολυπλοκότητα. Ο όγκος της πληροφορίας, οι καταστάσεις που συνυπάρχουν και τα συμφραζόμενά τους απαιτούν τη στοιχειώδη αντίληψή τους. Πολλές φορές βλέπω, παρατηρώ τα πράγματα χωρίς να προβαίνω σε λήψη. Επανέρχομαι, όταν κρίνω ότι έχω κατανοήσει. Τότε στοιχειοθετώ τη σκέψη μου θεματικά.
Ποιος είναι ο φυσικός χώρος στον οποίο κινείσαι όσον αφορά τη φωτογραφία;
Ο αστικός χώρος, η ερμηνεία του και τα συμβάντα του, γενικά, είναι ο φυσικός μου χώρος. Δεν είμαι ιδιαίτερα «λάτρης της φύσης» και σπάνια ταξιδεύω. Ειδικά, στον αστικό χώρο με ενδιαφέρει πολύ αυτό που δεν είναι προβεβλημένο ή ορατό ή κυρίαρχο, αυτό που κινείται στο πλάι, που δεν έχει αντικειμενικά ιδιαίτερη αξία, αυτό που αποκτά περιεχόμενο, γιατί με την επιλογή μου του το αποδίδω, κι όμως περιγράφει σε ένα βαθμό τη σύγχρονη δυστοπία.
Ποιος πιστεύεις ότι είναι ο ρόλος του χρόνου στη φωτογραφία;
Μέσα από το στιγμιαίο, στοιχειώδες της φωτογραφίας, ο χρόνος που αυτή εμπεριέχει έχει τρεις ερμηνείες. Η πρώτη αφορά στο απλό στιγμιότυπο, την αναμνηστική, την προσωπική φωτογραφία, που έχει νόημα γι’ αυτούς που εικονίζει και τους οικείους του. Η δεύτερη εκδοχή αναφέρεται στις φωτογραφίες, που γίνονται αφορμή για αφηγήσεις, γύρω από αυτήν, είτε σχετικά με γεγονότα, είτε σε συσχετισμό με ευρύτερες ομάδες ανθρώπων ή καταστάσεων. Η τρίτη περίπτωση του χρόνου στην φωτογραφία αποτελεί ίσως την πλέον ενδιαφέρουσα, αφού με βάση αυτήν προκύπτουν ερμηνείες και συμπεράσματα, άλλοτε αντικειμενικά άλλοτε υποκειμενικά, σχετικά με συνολικότερες επιρροές στην κοινωνία.
Ποιος ο ρόλος των ανθρώπων στις εικόνες που δημιουργείς; Τους αντιμετωπίζεις πάντα με τον ίδιο τρόπο ή το θέμα της εκάστοτε εργασίας σου επιβάλλει διαφορετική αντιμετώπιση;
Δεν έχω την τάση να «συνδέομαι» με τους ανθρώπους, που φωτογραφίζω, εξαιτίας αυτού του γεγονότος. Δεν είμαι επίμονη και προσπαθώ να είμαι διακριτική, γιατί αναγνωρίζω ότι μου δανείζουν το είδωλό τους, για να εξυπηρετήσω μία προσωπική μου βλέψη, τη συγκρότηση του θέματός του, που ασφαλώς το εξηγώ και τους ευχαριστώ γι’ αυτό. Υπάρχουν ακόμη περιπτώσεις που χρησιμοποιώ οικεία ή φιλικά πρόσωπα, πάλι όμως με την ίδια αντιμετώπιση, του στοιχείου της σύνθεσης της φωτογραφίας. Η αποστασιοποίηση εκτιμώ ότι βοηθά σε καλύτερες επιλογές.
Υπάρχουν στοιχεία της προσωπικότητάς σου στις φωτογραφίες σου; Είναι η φωτογραφία ένα μέσο για να γνωρίσει κάποιος τον εαυτό του καλύτερα πιστεύεις;
Η φωτογραφική διαδικασία απαιτεί κάτι εξωφρενικά στοιχειώδες: να είσαι εκεί, τουλάχιστον ως φυσική παρουσία (εκτός αν αναφερόμαστε στην κατασκευασμένη εικόνα/«φωτογραφία», που δεν είναι της παρούσης). Αυτό και μόνο την κάνει «σωματική» δράση. Αν ξεπεράσουμε το κλισέ, η φωτογραφία ως καθρέφτης του εαυτού ή παράθυρο στον κόσμο, θα παραδεχτούμε ότι η πρακτική αυτή οξύνει την αντίληψη της παρατήρησης σ’ αυτά που μας περιβάλλουν και συνθέτουν τον κόσμο μας. Η συνθήκη όμως αυτή ασφαλώς και ερμηνεύεται κάτω από το πρίσμα της ατομικής μας (όσο αυτό είναι εφικτό, σε μια εποχή μαζικοποίησης) θέασης και κατάστασης: πολιτισμικής, πολιτικής, φύλου, θρησκείας, ψυχολογικής, αισθητικής … Είναι αναπόσπαστη και αμφίδρομη διαδικασία: βλέπουμε αυτά που μας ενδιαφέρουν κυρίως γιατί αυτά αναγνωρίζουμε. Απαιτεί τεράστιο ψυχικό και νοητικό σθένος για να υπερβείς το οικείο, ακόμη κι αν αυτό μετατρέπεται σε ανοίκειο σε κάποιες περιπτώσεις.
Info:
Γεννημένη, μεγαλωμένη και διαβιούσα στη Θεσσαλονίκη, ενδιαφέρομαι και ασχολούμαι συστηματικά με την φωτογραφία. Φωτογραφίες και κείμενά μου έχουν δημοσιευθεί σε φωτογραφικά περιοδικά, έντυπα και ηλεκτρονικά. Έχω συμμετάσχει σε ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα & το εξωτερικό και έχω πραγματοποιήσει δύο ατομικές εκθέσεις.
Συμμετέχω στα φωτογραφικά βιβλία Ένας περίπατος στην πόλη, Φοίνικας, Εκδόσεις University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2020 και Αιώνια Θεσσαλονίκη – Ένα συλλογικό στιγμιότυπο στον 21ο αιώνα, Εκδόσεις University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2023. Είμαι ιδρυτικό μέλος των “NoNameZinners”. Φωτογραφίες μου υπάρχουν στη συλλογή του MOMus Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης. Είμαι μέλος του To Pikap Community – Art In Thessaloniki.
