Η οικογένειά μου μετανάστευσε στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της παιδικής μου ηλικίας. Ενώ ζούσαμε σε μια πυκνοκατοικημένη περιοχή της Αθήνας, στα όνειρα μου η ύπαιθρος ήταν ένα θαύμα ομορφιάς όπου θα μπορούσα να έχω όλη την ελευθερία να εξερευνήσω. Η Ελλάδα είναι μια μικρή χώρα που διατηρεί τεράστια ποικιλία τοπίων και οικοσυστημάτων.
Η ανθρώπινη δραστηριότητα καθώς και τα φυσικά φαινόμενα που ενισχύονται από τις δράσεις μας, καταστρέφουν το λεπτό στρώμα της επιφάνειας της γης, το έδαφος, το δέρμα της γης, που χρειάζεται χιλιάδες χρόνια για να σχηματιστεί. Η εντατική γεωργία, η καταστροφή των δασών και των υγροτόπων, τα τεράστια πλέγματα δρόμων και οι επιφανειακές εξορύξεις είναι μερικοί μόνο τρόποι της καταστροφής αυτής.
Κατά τόπους το επιφανειακό έδαφος εξαφανίζεται εντελώς κάτω από την αχανή επέκταση των αστικών περιοχών ή την ακραία εκμετάλλευση της γης.
Το λεπτό αυτό στρώμα εδάφους είναι η πηγή, το σπίτι και το καταφύγιο όλης της ζωής στη γη, των μικροβίων, των μυκήτων, της χλωρίδας και της πανίδας. Το χώμα είναι ζωτικής σημασίας πηγή νερού και τροφής για όλα τα ζωντανά πλάσματα και τόσο σημαντικό όσο και ο αέρας που αναπνέουμε.
Το χώμα τυλίγει τα υπέροχα τοπία που εκτιμούμε, απολαμβάνουμε και θαυμάζουμε.
Τα τελευταία χρόνια περπατάω ξανά στην ύπαιθρο παρατηρώντας τώρα τις αλλαγές, τις ρωγμές και τις πληγές του ευάλωτου τοπίου. Γρήγορες αλλαγές που θα χρειαστούν εκατοντάδες χρόνια για να επανέλθουν. Μερικές φορές, η φύση καλύπτει τη καταστροφή, με ένα καταπράσινο χαλί πάνω από τα απόβλητα, μια πλημμύρα αφαιρεί γέφυρες και κτίρια χτισμένα στο δρόμο ενός ποταμού, βουνά από αφύσικα υλικά μοιάζουν πραγματικά και πεδιάδες χαραγμένες από ανθρώπους με γεωμετρική ακρίβεια εξακολουθούν να προσελκύουν τα πουλιά. Αλλά όλα αυτά είναι λίγο παραμορφωμένα, μια μικρή και περίεργη απόκλιση.
Τώρα πατώ στα πολλά στρώματα του διαμορφωμένου από τον άνθρωπο εδάφους, πάνω από το ‘φυσικό’ τοπίο των αναμνήσεων μου. Ενώ η μνήμη του παλιού τοπίου ξεθωριάζει, η νεοδημιουργημένη τοπογραφία είναι αυτό που βλέπω τώρα και πρέπει να αποδεχτώ.
ΥΓ. Τα Διαταραγμένα Εδάφη παρουσιάστηκαν σε ατομική έκθεση στον Εικαστικό Κύκλο ΔΛ, Ιαν-Μαρ 2025. Επιμέλεια κειμένων στις φωτογραφίες: Νίκος Στάππας.
Bio Αρχιτέκτονας και φωτογράφος, γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Έχει δουλέψει σε μακροχρόνια φωτογραφικά θέματα εξετάζοντας κυρίως περιβαλλοντικά, κοινωνικά και ζητήματα αστικού και μη τοπίου. Τα φωτογραφικά της έργα έχουν παρουσιαστεί στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης το 2024 και στο 2022, σε ελληνικά και διεθνή φεστιβάλ, όπως το ‘Dark Tree’ στην Photo Biennale Momus στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκη 2021 και στο Festival Fotografico Europeo 2019 στο Varese, Ιταλία, ‘Η Λίμνη Που Δεν Βλέπεις’, επιλέχθηκε στην έκθεση PHEN, Φεστιβάλ Φωτομετρίας 2018, Γιάννενα. Το 2017 το ‘Dark Tree’ ήταν finalist Project στα Discovery Awards του φεστιβάλ Encontros Da Imagem, Braga Πορτογαλία, ‘Tα κορίτσια Κοιμούνται Επάνω’ και ‘Χάλκη’ στην Φωτομετρία 2015. Έχει συμμετέχει σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις, έργα της έχουν συμπεριληφθεί σε έντυπες και ψηφιακές εκδόσεις.
Ρέα Παπαδοπούλου - Νότιο Ηράκλειο, Κρήτη | 3/12/2022
Διάβαση μικρού χείμαρρου
South Heraklion, Creta | 3/12/2022
A watercourse crossing
Ρέα Παπαδοπούλου - Αλιβέρι, Εύβοια | 27/08/2020
Αποθέσεις λατομείου αδρανών υλικών. Τα κτίρια και τα έργα υποδομής κατασκευάζονται κυρίως από σκυρόδεμα, ένα μίγμα τσιμέντου και αδρανών υλικών.
Aliveri, Evia | 27/08/2020
Quarry deposits of aggregates. Buildings and infrastructure projects are mainly made of concrete, a mixture of cement and aggregates
Ρέα Παπαδοπούλου - Λυδία, Καβάλα 6800|9/10/2022
Αποθέσεις υπολειμμάτων κοπής λευκού μαρμάρου. Η διάβρωση παρασύρει τους λεπτούς κόκκους του μαρμάρου προς τα κάτω. Λίγα φυτά μπορούν να αναπτυχθούν σε αυτό το υπόβαθρο. Στα κοντινά βουνά υπάρχουν δεκάδες λατομεία αυτού του πολύτιμου λευκού μαρμάρου το οποίο χρησιμοποιείται στην Ελλάδα και εξάγεται σε δεκάδες χώρες.
Lydia, Kavala 6800|9/10/2022
Deposits of white marble cutting residues. Erosion carries the fine grains of the marble downwards. Few plants can grow on this ground. In the nearby mountains there are dozens of quarries extracting this fine white marble which is used in Greece and exported to many countries.
Ρέα Παπαδοπούλου - Λίμνη Πετρών, Δ. Μακεδονία | 7/01/2017
Η συνεχής καύση καλαμιών στην λίμνη επηρεάζει το φυσικό οικοσύστημα και την άγρια ζωή.
Petron Lake, Macedonia | 7/01/2017
Continuous burning of reeds of the lakes and riverbeds that affects the natural ecosystem and the wildlife.
Ρέα Παπαδοπούλου - Εγνατία Οδός, Δυτική Μακεδονία | 3/01/2019
Πλέγμα συγκράτησης βράχων σε τεχνητό πρανές του αυτοκινητόδρομου.
Egnatia Ηighway, West Macedonia | 3/01/2019
Rock retaining steel grid on the highway slope
Ρέα Παπαδοπούλου - Βραυρώνα, Αττική | 18/12/2021
Πρώτες εργασίες κατασκευής αντιπλημμυρικού έργου στην κοίτη του Ερασίνου ποταμού. Ένα κακοσχεδιασμένο έργο αμφίβολης σκοπιμότητας, μήκους 10 χιλιομέτρων σε περιοχή που προστατεύεται για το περιβάλλον της, η οποία ανήκει στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000. Εάν το έργο κατασκευαστεί θα καταστρέψει τα τελευταία χιλιόμετρα φυσικής ροής του ποταμού, την άγρια υδρόβια ζωή που υποστηρίζει και ένα από τα εναπομείναντα αγροτικά τοπία της Αττικής. Ένα τεράστιο έργο, ενώ αντιπλημμυρική προστασία χρειάζεται μόνο η περιοχή του αρχαιολογικού χώρου κοντά στην εκβολή του ποταμού. Προς το παρόν το έργο έχει διακοπεί μετά από παρεμβάσεις πολιτών και περιβαλλοντικών οργανώσεων.
Vravrona, Attica | 18/12/2021
The beginning of construction works of a flood control project in the riverbed of Erasinos. A poorly planned project of dubious feasibility, in a 10 kilometers long area, protected for its environment, which is part of the European Natura 2000 network. If built, the project will destroy the last kilometers of natural flow of the river, the wild aquatic life and fauna it supports and one of the last remaining rural landscapes of Attica. A huge project while only the area of the archaeological site near the mouth of the river needs flood protection. For now, the project has been stopped after interventions by citizens and environmental organizations.
Ρέα Παπαδοπούλου - Βραυρώνα, Αττική | 18/12/2022
Στην περιοχή της εκβολής του Ερασίνου, κοντά στον αρχαιολογικό χώρο της Βραυρωνίας Αρτέμιδος.
Vravrona, Attica | 18/12/2022
In the area of the Erasinos estuary, near the archaeological site of Artemis Vravronia.
Ρέα Παπαδοπούλου - Δύστος Εύβοια | 18/03/2023. Η συνεχιζόμενη άντληση νερού και η επέκταση της γεωργίας απειλεί την λίμνη με αποξήρανση. Η εγκατάλειψη δραστηριοτήτων διαχείρισης του καλαμώνα έχει υποβαθμίσει την λίμνη σε έναν μικρού βάθους υγρότοπο.
Dystos, Euboea | 18/03/2023. The continuous extraction of water and the expansion of the agriculture threaten the lake with drying up. The abandonment of the reedbed management has reduced the lake to a shallow wetland.
Ρέα Παπαδοπούλου - Λίμνη Πετρών, Μακεδονία | 17/03/2024.
Η λίμνη και η άγρια ζωή της βρίσκονται σε αργή υποβάθμιση λόγω των έργων αποστράγγισης για τη δημιουργία νέας γεωργικής γης, της ρύπανσης των υδάτων, των φυτοφαρμάκων και του παράνομου κυνηγιού.
Petron Lake, Macedonia | 17/03/2024
The lake and its wildlife are in slow degradation due to the drainage projects for creating new agricultural land, the water pollution from pesticides and the illegal hunting.
Ρέα Παπαδοπούλου - Καλαμώνας Ροδιάς, Υγρότοποι Αμβρακικού |30/08/2017
Εκτός ελέγχου καύση υπολειμμάτων καλλιεργειών, κατέστρεψε μεγάλο τμήμα του καλαμώνα της Ροδιάς στον υγρότοπο του Αμβρακικού, όπου την άνοιξη και το καλοκαίρι φωλιάζουν μεγάλοι αριθμοί πουλιών.
Rodia Reedbed, Amvrakikos Wetlands | 30/08/2017
Out of control burning of crop residues, destroyed a large area of the Rodia reedbed, where many wild birds are nesting during the spring and summer months
Ρέα Παπαδοπούλου - Όρος Ελικώνας, Βοιωτία | 2017
Μετά την πυρκαγιά.
Elikon mountain, Boeotia | 2017
After the wildfire
Ρέα Παπαδοπούλου - Ανάργυροι, Αμύνταιο | 29/03/2016
Αρχαιολογικές έρευνες προϊστορικών αρχαιοτήτων στο όριο των εκσκαφών ορυχείου, πριν η περιοχή αποδοθεί για εξόρυξη λιγνίτη. Ο λιγνίτης σχηματίζεται σε υγροτοπικές περιοχές, αλλά αυτές στήριζαν προϊστορικές κοινωνίες ανθρώπων. Το 2024, λόγω των αποφάσεων απανθρακοποίησης της παραγωγής ενέργειας, τα ορυχεία και εργοστάσια που λειτούργησαν επί δεκαετίες, έχουν εγκαταλειφθεί.
Anargyroi, Amyntaio | 29/03/2016
Archaeological excavations of prehistoric settlement at the edge of lignite mine, before the area was assigned for mining. Lignite forms in wetlands, but these supported prehistoric human societies. In 2024, due to the decarbonization of energy production, mines and factories that operated for decades have been abandoned
Ρέα Παπαδοπούλου - Κόκκινο Βοιωτίας. Περιοχή εξόρυξης κοιτασμάτων νικελίου. Αποθέσεις υπολειμμάτων επεξεργασίας νικελίου το 2024. Το εργοστάσιο παραγωγής έχει σταματήσει την λειτουργία του από το 2022.
Kokkino, Boeotia. Deposits of material from a quarry extracting nickel alloy 2024, while the factory that processes the material ceased operations since 2022.
Ρέα Παπαδοπούλου - Δήμος Φυλής, Αττική | 14/01/2024
Αντιδιαβρωτικά έργα στις νότιες πλαγιές της Πάρνηθας μετά τη δασική πυρκαγιά του 2023. Η καμένη έκταση στην πυρκαγιά του 2007 ήταν συνολικά 43.860 στρέμματα. Από αυτά τα 24.527 στρέμματα βρίσκονταν μέσα στην προστατευόμενη περιοχή του Δικτύου Natura 2000 ‘Όρος Πάρνηθα’ (ΕΖΔ-ΖΕΠ), με κωδικό GR3000001. Στη πυρκαγιά της Φυλής – Πάρνηθας του 2023 κάηκαν συνολικά 60.570 στρέμματα από τα οποία τα 31.000 στρέμματα βρίσκονται μέσα στη προστατευόμενη περιοχή.
Στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (σύστημα Copernicus) για τις πυρκαγιές 2007 και 2023.
Fili, Attica | 14/01/2024
Soil erosion control works on the southern slopes of Parnitha after the wildfire of 2023. The burned area during the 2007 wildfire was a total of 43,86 square kilometers. Οf these, 24,5 sq.km were within the protected area of Network Natura 2000 ‘Mount Parnitha’ (SAC-SPA),code GR3000001. During the 2023 Fili-Parnitha fire, a total of 60sq.km acres were burned, of which 31sq.km are within the protected area.
European Union data (Copernicus system) for the 2007 and 2023 fires.
Ρέα Παπαδοπούλου - Κωπαΐδα | 5/12/2021
Η υγρασία του φρεσκοοργωμένου εδάφους εξατμίζεται μόλις ξημερώσει και αυξηθεί η θερμοκρασία. Η πεδιάδα της Κωπαΐδας βρίσκεται στην έκταση της αποξηραμένης λίμνης. Σε πολλά τμήματα της λίμνης τα εδάφη είναι σχεδόν μαύρα από τις οργανικές ύλες των υδρόβιων φυτών που ενσωματώνονταν στον πυθμένα της λίμνης και δημιουργούσαν αποθέσεις τύρφης.
Copais | 5/12/2021
The moisture of freshly plowed soil evaporates at dawn when the temperature rises. The plain of Copais is located in the area of a drained lake. In many parts of the lake the soil is almost black from the organic matter of the aquatic plants that were incorporated into the lake bottom and created peat deposits.
Ρέα Παπαδοπούλου - Κρήτη | 8/12/22. Η έντονη αιγοτροφία εξαφανίζει όλα τα άγρια φυτά και τη βλάστηση σε ένα Κρητικό Βουνό.
Creta | 8/12/22
Intense goat farming erases all wild plants and vegetation on a Cretan Mountain.
Ρέα Παπαδοπούλου - Γιούχτας, Ηράκλειο, Κρήτης | 8/03/2022
Υπαίθριο σκοπευτήριο. Υπάρχει νομοθεσία που απαγορεύει τη χρήση σφαιρών μόλυβδου, αλλά μόνο σε υγροτόπους. Οι σφαίρες μόλυβδου εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται για κυνήγι και σκοποβολή σε εξωτερικούς χώρους και μαζί με τα πλαστικά εξαρτήματα συνεχίζουν να ρυπαίνουν το περιβάλλον.
Giouchtas, Heraklion, Crete | 8/03/2026
Outdoor shooting ground. The legislation prohibits the use of lead bullets only for the wetlands. Lead bullets are still used for hunting and outdoor shooting and along with plastic parts continue to pollute the environment.
Ρέα Παπαδοπούλου - Κεντρική Εύβοια | 20/11/2022
Νεκροταφείο αυτοκινήτων σε λοφώδη περιοχή
Central Evia | 20/11/2022
Non formal car dumping area in a rural hilly area
Ρέα Παπαδοπούλου - Κεντρική Εύβοια, Ξηροβούνι 1453 μ. υψόμετρο | 29/10/2023
Στην προσφιλή διαδρομή ορειβατών και πεζοπόρων προς το Ξηροβούνι, εκεί από όπου αντικρύζεις την ορθοπλαγιά, προβλέπεται να τοποθετηθούν δύο ανεμογεννήτριες. Συνολικά στις περιοχές του ορεινού όγκου της Δίρφυος και του Ξηροβουνίου, προβλέπεται να τοποθετηθούν εξήντα εννέα ανεμογεννήτριες ισχύος 285,6 MW και να κατασκευαστούν ή να διαπλατυνθούν 100 χιλιόμετρα δρόμων για την πρόσβαση σε αυτές.
Central Evia, Xirovouni mountain 1453m altitude | 29/10/2023
Two wind turbines are planned to be installed on the popular route for climbers and hikers to the steep slope of Xirovouni mountain. In total, sixty-nine wind turbines with a capacity of 285.6 MW are planned to be installed in the areas of the Dirfis and Xirovouni mountains and 100 kilometers of access roads to be built or widened.
Ρέα Παπαδοπούλου - Κεντρική Εύβοια. Ξηροβούνι 1453 μ. υψόμετρο | 13/11/2022
Ορειβάτες, ακτιβιστές και κάτοικοι διαμαρτύρονται στο βουνό. Στην προσφιλή διαδρομή ορειβατών και πεζοπόρων προς το Ξηροβούνι, εκεί από όπου αντικρύζεις την ορθοπλαγιά, προβλέπεται να τοποθετηθούν δύο ανεμογεννήτριες. Συνολικά στις περιοχές του ορεινού όγκου της Δίρφυος και του Ξηροβουνίου, προβλέπεται να τοποθετηθούν εξήντα εννέα ανεμογεννήτριες ισχύος 285,6 MW και να κατασκευαστούν ή να διαπλατυνθούν 100 χιλιόμετρα δρόμων για την πρόσβαση σε αυτές
Central Evia, Xirovouni mountain 1453m altitude | 13/11/2022
Climbers, activists and locals protest on the mountain. Two wind turbines are planned to be installed on the popular route for climbers and hikers to Xirovouni, where you can see the steep slope to the summit. In total, sixty-nine wind turbines with a capacity of 285.6 MW are planned to be installed in the areas of the Dirfis and Xirovouni mountains and 100 kilo- meters of roads to be built or widened to access them.
Ρέα Παπαδοπούλου - Κάρλα | 14/01/2023
Αργυροπελεκάνοι και Ροδοπελεκάνοι κατά την διάρκεια των μεσοχειμωνιάτικων καταμετρήσεων υδρόβιων πουλιών στον ταμιευτήρα της Λίμνης Κάρλας. Η επιδημία της γρίπης των πτηνών του 2022 είχε πρωτοφανείς επιπτώσεις με μαζικούς θανάτους στις αποικίες των Αργυροπελεκάνων και Ροδοπελεκάνων της Βόρειας και Κεντρικής Ελλάδας.
Karla | 14/01/2023
Dalmatian and Great White Pelicans during the mid-winter waterfowl counts at the Lake Karla reservoir. The 2022 bird flu epidemic had an unprecedented impact with mass deaths in the Dalmatian and Great White Pelican colonies of Northern and Central Greece.
Ρέα Παπαδοπούλου - Βραυρώνα, Αττική | 2021
Ο βράχος Γκούρι Μπιμ στην περιοχή Πηγών του Ερασίνου ποταμού. Για το αντιπλημμυρικό έργο, εάν κατασκευαστεί όπως προβλέπεται τώρα, θα καταστραφεί ο βράχος και θα αντικατασταθεί με λιθοδέματα. Στoν βράχο και την περιοχή του υπάρχουν αρχαιότητες. Η γύρω περιοχή έχει κατοικηθεί λόγω των πηγών από τους προϊστορικούς χρόνους. Οι αρχαιολογικές υπηρεσίες έχουν ζητήσει τοπικό ανασχεδιασμό του έργου. Προς το παρόν το έργο έχει διακοπεί μετά από παρεμβάσεις πολιτών και περιβαλλοντικών οργανώσεων, οι οποίοι απαιτούν ανασχεδιασμό του έργου σύμφωνα με τις πραγματικές αντιπλημμυρικές ανάγκες και ανασχεδιασμό του με ‘Λύσεις Βασισμένες στη Φύση’.
Vravrona, Attica | 2021
Guri Bim rock in the area of the Springs of the Erasinos river. For the flood control project, if built as now planned, the rock will be destroyed and replaced with gambions. There are antiquities on the rock and its vicinity. The surrounding area has been inhabited, due to the springs, since prehistoric times. The archaeological authorities have requested a local redesign of the project. For now, the project has been on hold, after the interventions of citizens and environmental organizations, who demand the redesign of the project according to the real flood control needs and its redesign with ‘Nature Based Solutions’.
Ρέα Παπαδοπούλου - Κωπαΐδα, Βοιωτία | 5/12/2021
Φωτοβολταϊκά επεκτείνονται ταχύτατα σε όλο και μεγαλύτερες εκτάσεις της πεδιάδας. Η εύφορη γεωργική γη μετατρέπεται σε έκταση παραγωγής ενέργειας.
Copais Boeotia | 5/12/2021
Solar panel parts are rapidly expanding covering larger areas of the plains. Fertile agricultural land is converted into energy production land.
Ρέα Παπαδοπούλου - Ηράκλειο Κρήτης | 9/12/2022
Συστάδα του ενδημικού στην Κρήτη Φοίνικα του Θεοφράστου (Phoenix Theophrastii) και στο βάθος το εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας της ΔΕΗ. Στο χώρο παράνομης απόρριψης άχρηστων οικοδομικών υλικών αναπτύχθηκαν φυτά που ευδοκιμούν σε αυτά τα διαταραγμένα εδάφη.
Heraklion, Creta | 9/12/2022
A cluster of the endemic to Crete Phoenix Theophrastii and the Public Power Plant in the background. In the site of illegal dumping waste building materials, plants have grown, that thrive in these disturbed soils.
Rea Papadopoulou – Disturbed Soil
My family emigrated to Greece during my early childhood. While we were living in a densely populated urban area of Athens, in my dreaming eyes the countryside was a marvel of beauty where I could have the freedom for explorations. Greece is a small country that retains huge diversity of landscapes, habitats, and ecosystems.
Human activity as well as natural phenomena amplified from us, are damaging the thin layer of soil, the skin of earth, that takes thousands of years to form. Intensive agriculture, destruction of forests & wetlands, immense grids of roads and surface mining are just a few reasons for this destruction. At places topsoil disappears completely under the huge expansion of the urban areas or the extreme exploitation of the land.
Topsoil is the source and home of all life on earth, microbes, fungi, flora, and fauna. Is a vital source of water & food for all living creatures and is as important as the air we breathe.
This soil wraps the magnificent landscapes we treasure, worship, and enjoy.
For the last years I have been walking again in the countryside observing the changes, and the wounds of this vulnerable landscape. Rapid changes that will take hundreds of years to heal.
Sometimes, nature is covering up the damage with a green lush over the waste, a flashflood takes away bridges and buildings constructed on the way of a river, natural looking mountains are made of unnatural materials, man-made flatlands of geometrical precision still attract birds, but everything is a bit distorted, a slight and strange deviation.
I am now walking on the many layers of man-made land on the ‘natural’ landscape of my memories. While the memory of the old landscape is fading, the newly created topography is what I see now and must accept.
PS. All images are from Greece. Disturbed Soil was presented in a solo exhibition at Ikastikos Kiklos DL, Jan-Mar 2025.
Bio Rea Papadopoulou is an architect and photographer, born in Istanbul, moved to Greece on a very young age, lives and works in Athens. She is working on long-term photographic projects examining environmental, social, and urban issues. Her photography projects have been selected and presented in Greek and International Festivals and Museums such as Momus Thessaloniki 2024 and 2022, Photo Biennale of Thessaloniki Museum of Photography 2021, AFI at Varese Italy 2019, Photometria at Ioannina Greece in 2015 & 2018, and Encontros Da Imagem, Braga Portugal in 2017 where ‘Dark Tree’ was finalist project of the Discovery Award. She has also participated in several solo and group exhibitions, while her works have been included in print and digital editions.
