The undermeaning | Eργαστήριο οπτικών αφηγήσεων με τον Γιώργο Καραηλία

Θεόδωρος Στίγκας 4 Οκτ 2023 Photo Σεμινάρια

The undermeaning

Visual narratives lab with Yorgos Karailias

Σημειώσεις για το σχέδιο εργασίας:

Οι φωτογραφίες (τουλάχιστον στην προ Τεχνητής Νοημοσύνης εποχή) αποτελούν στην πλειονότητά τους αποσπάσεις από το χωροχρονικό ρευστό και τεκμήρια ύπαρξης με τη μορφή αληθοφανών οπτικών απεικονίσεων του κόσμου, διαμεσολαβημένων προφανώς από τη «θέση» των δημιουργών τους.
Η απόσπαση από το ευρύτερο πλαίσιο αναφοράς τους και η χωροχρονική απόσταση μεταξύ λήψης και θέασης των φωτογραφιών καθιστά το νόημα των όσων απεικονίζουν ασαφές κι ελλειπτικό [John Berger], καθότι η παραγωγή νοήματος δεν μπορεί να προκύψει χωρίς σύνδεση κατακερματισμένων στοιχείων σε χρονικές και αιτιακές σχέσεις.
Συνοψίζοντας, οι φωτογραφίες αποτελούνται τόσο από το εικονικό κι ενδεικτικό τους περιεχόμενο, με την όποια φορμαλιστική-αισθητική του οργάνωση, όσο κι από ένα νοηματικό-χωροχρονικό ρήγμα —το αποτύπωμα της απόσπασης— που υπονομεύει την κατανόηση του οπτικού περιεχομένου.
Περαιτέρω, σύμφωνα με θεωρητικούς της Αφηγηματολογίας οι στατικές εικόνες —χειροποίητες ή τεχνικές— δεν έχουν χρόνο κι άρα αδυνατούν να καλύψουν ένα βασικό κριτήριο εκκίνησης της αφήγησης που είναι η μεταβολή δύο τουλάχιστον βασικών στοιχείων με κάποια αιτιακή σχέση μεταξύ τους [Klaus Speidel]· χωρίς αυτή τη συνθήκη, τα στοιχεία απλά παρατίθενται. Όπως έχει σημειωθεί, είναι η αφηγηματική πλέξη/πλοκή των επιμέρους στοιχείων που μετατρέπει τη γνώση σε συνεκτικό νόημα, είτε αφηγούμαστε ιστορίες είτε Ιστορία [Hayden White].
Ωστόσο, ο John Berger σκιαγραφεί μία διαλεκτική σχέση φωτογραφίας, ρήγματος και νοήματος: αντιμετωπίζει τα φωτογραφικά αποσπάσματα ως παραθέματα (quotes) με εύρος που διαφέρει από φωτογραφία σε φωτογραφία και που αφορά την προέκταση της φωτογραφικής «στιγμής» σε ένα δυνητικό παρελθόν ή μέλλον. Μέσω αυτής της προέκτασης κάποιες φωτογραφίες αποκτούν διάρκεια, η οποία δεν ενεργοποιείται από τον χρόνο —καθότι πρόκειται για στατικές εικόνες— αλλά από την αναζήτηση και προσδοκία νοήματος μέσω της θέασης. Μάλλον πρόκειται για μία εικασία νοήματος που εκκινείται από το παρόν της θέασης ενός χωροχρονικού αποσπάσματος και, με μία ιδιότυπη γλωσσική διαμεσολάβηση, συστήνει χρονικές και αιτιακές συνδέσεις εντός κι εκτός της εικόνας, δηλαδή τόσο στο εικονογραφικό περιεχόμενο όσο και στο ρήγμα της απόσπασης. Υπ’ αυτή τη θεώρηση, το ρήγμα συναποτελεί δυνητικό πεδίο νοήματος και αφηγηματικότητας της φωτογραφικής εικόνας.
Η προτεινόμενη διαλεκτική σχέση μεταξύ φωτογραφικής εικόνας και ρήγματος παρουσιάζει μία ενδιαφέρουσα σημειολογική αντιστοιχία με δύο από τις σημασίες της λατινογενούς λέξης gallery (gallerie, galleria, galería): αφενός σημαίνει τον χώρο που παρουσιάζονται έργα τέχνης κι αφετέρου τις γαλαρίες, τις υπόγειες στοές των ορυχείων. Η διάσπαση της σχέσης αυτής απειλεί να μετατρέψει τις φωτογραφίες —στις δύο ακραίες εκδοχές— είτε αποκλειστικά σε εικασίες, σε εικαστικά αντικείμενα, προκρίνοντας συχνά την αισθητική ή και φετιχιστική τους αντιμετώπιση σε βάρος της ιστορικότητας του νοήματός τους, είτε σε επεξηγήσεις του «πραγματικού» συστατικού τους περιεχομένου, περιορίζοντας το ξεδίπλωμα της υποκειμενικής αναζήτησης και προσδοκίας νοήματος δια της θέασης.
Στο ημιτελές έργο του «Σχέδιο Εργασίας περί Στοών» (Das Passagen-Werk) ο Walter Benjamin πρόσθεσε στη σημασία που έδιναν οι σουρεαλιστές στη συνειρμική ροή των εικόνων την προσδοκία της εκρηκτικής, επαναστατικής συμβολής τους στην αφύπνιση του (συλλογικού) ασυνείδητου· προς αυτή την κατεύθυνση πρότεινε «να εκπαιδεύσουμε το εικονοποιητικό μέσο εντός μας, ανυψώνοντας το σε μια στερεοσκοπική και τρισδιάστατη όραση στα βάθη των ιστορικών σκιών». Σχεδόν έναν αιώνα μετά, η προσδοκία του φαίνεται να πραγματώνεται με αντεστραμμένο τρόπο μέσα στη συνένωση των υπερτεχνολογικών κοινωνιών του θεάματος και της πληροφορίας: το εικονοποιητικό μέσο μοιάζει προγραμματισμένο για αδιάλειπτη ροή κατακερματισμένων στοιχείων εντός της οποίας σχεδόν τα πάντα ορατοποιούνται, παρακολουθούνται και ταξινομούνται ως πληροφοριακά δεδομένα προς εκμετάλλευση, η Τεχνητή Νοημοσύνη ετοιμάζει ένα σύμπαν αλγοριθμικών εικόνων που θα απεικονίζει «αυτό-πουδεν-υπήρξε», τα δημοφιλή μέσα κοινωνικής δικτύωσης ονομάζουν «ιστορίες» την εναλλαγή κυριολεκτικά εφήμερων εικόνων-ανακοινώσεων, ενώ η κυρίαρχη ενημέρωση μετατρέπει σταδιακά το πεδίο του πολιτικού σε απονοηματοδοτημένα επικοινωνιακά «περιεχόμενα». Η αφύπνιση που προσδοκούσε ο Benjamin μέσω των εικόνων μοιάζει αποσυρμένη στα βάθη των ιστορικών σκιών.
Ίσως, όμως, να χρειαζόμαστε ένα τέτοιο σχέδιο εργασίας περί στοών ως αντίσταση στις υπνωτικές φωτονικές ροές εικόνων. Ένα σχέδιο εργασίας συμβατό με την αναζήτηση κι ενεργοποίηση εκείνης της ιδιότυπης «διάρκειας» των φωτογραφιών, της εν δυνάμει νοηματικής και αφηγηματικής τους προέκτασης μέσα στο ρήγμα της χωροχρονικής τους απόσπασης. Ένα σχέδιο εργασίας που να ξεδιπλώνει την αφήγηση όχι μόνο ως αλληλουχία οπτικών μορφών αλλά και ως διαφωτιστική καταβύθιση στις σκοτεινές γαλαρίες των ρηγμάτων. Προπάντων, όμως, ένα σχέδιο εργασίας που να προβλέπει στο οπτικό αφήγημα τη συνάντηση αφηγητών και θεατών στη συνένωση του ποιητικού με το πολιτικό: εκεί όπου οι θεατές-φλανέρ περιπλανιούνται ανάμεσα στα ρήγματα «χωρίς να εξαναγκάζονται κατά κανένα τρόπο, αλλά ακολουθώντας την έμπνευσή τους […] σαν να προβαίνουν σε μία ποιητική πράξη», αποκτώντας συνείδηση της εν δυνάμει συνεισφοράς των εικόνων-αποσπασμάτων στις ιστορίες μιας πληθυντικής Ιστορίας.
Όσον αφορά την αφύπνιση, είναι πάντα μία προσδοκία.

Πληροφορίες:

Το εργαστήριο απευθύνεται σε άτομα που συμμερίζονται το σχέδιο εργασίας και ενδιαφέρονται να αναπτύξουν την έρευνα, συγκρότηση και παρουσίαση οπτικών αφηγημάτων. Μολονότι η φωτογραφία λογίζεται ως το βασικό μέσο του εργαστηρίου, οι διαμεσικές προσεγγίσεις και συνεισφορές (κείμενο, βίντεο, ήχος κλπ.) θεωρούνται εξίσου σημαντικές
Σύνολο συμμετεχόντων: 8 άτομα
Χώρος διεξαγωγής: Thalia Galanopoulou Studio, Λάμπρου Κατσώνη 58, Αθήνα (στ. μετρό Αμπελόκηποι)
Περίοδος: Νοέμβριος 2023 – Φεβρουάριος 2024
Έναρξη: Τετάρτη 1 Νοεμβρίου, 18:00
Σύνολο συναντήσεων: 10 φυσικές ομαδικές συναντήσεις διάρκειας 3 ωρών (18:00 – 21:00) + 1 διαδικτυακή ατομική συνεδρία 2 ωρών
Οι φυσικές συναντήσεις περιλαμβάνουν 2 διαλέξεις διάρκειας 3 ωρών:

Εικόνες, Νόημα, Αφηγηματικότητα: Στοιχεία θεωρίας και αφηγηματικές διεπαφές των στατικών εικόνων με τις κινούμενες εικόνες και τα κείμενα
Το αφηγηματικό σύνολο ως σχέσεις εικόνων και ρηγμάτων:

— το πλαίσιο αναφοράς-συγκείμενο (context): έρευνα και τεκμηρίωση, επιλογή θέματος και κατασκευή νοηματικών γαλαριών

— το περιεχόμενο και τα επιμέρους στοιχεία (content): επιλογή κι επεργασία (editing), δημιουργία αφηγηματικής αλληλουχίας (sequencing)

— τα εξω-αφηγηματικά στοιχεία (paratext) και η αφηγηματικότητα των διάφορων τρόπων παρουσίασης

Αίτηση υποβολής ενδιαφέροντος:

– Τα ενδιαφερόμενα άτομα θα πρέπει να καταθέσουν ηλεκτρονική αίτηση σε ενιαίο αρχείο pdf που θα περιέχει:

σύντομο βιογραφικό σημείωμα (έως 200 λέξεις)
ένα προτεινόμενο πρότζεκτ: 15-20 φωτογραφίες (αρχεία jpg, ποιότητα συμπίεσης 8, σε διάσταση 1500pix η μεγάλη πλευρά) και ένα συνοπτικό επεξηγηματικό κείμενο (έως 200 λέξεις)
το αρχείο pdf δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 10MB και θα αποστέλλεται μέσω email στην ηλεκτρονική διεύθυνση: theundermeaninglab@gmail.com

Deadline υποβολής αιτήσεων: Τετάρτη 25 Οκτωβρίου

Για περισσότερες πληροφορίες απευθυνθείτε στο email: theundermeaninglab@gmail.com

Βιογραφικό σημείωμα εισηγητή:
Ο Γιώργος Καραηλίας γεννήθηκε στην Αθήνα και από το 2010 ζει κι εργάζεται μεταξύ Ελλάδας και Ισπανίας. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία με μεταπτυχιακή εξειδίκευση στη Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία. Η καλλιτεχνική και θεωρητική του πρακτική αφορά κυρίως την τεχνική εικόνα και τις συνδέσεις της με τη σφαίρα του κοινωνικού και πολιτικού. Η δουλειά του έχει παρουσιαστεί σε διεθνή φεστιβάλ και εκθέσεις καθώς και σε διάφορες δημοσιεύσεις, συμπεριλαμβανομένων των φωτογραφικών του βιβλίων EstrangeR (Kehrer Verlag Heidelberg, 2015) και Personae non Gratae (2020). Έχει συμμετάσχει σε πολιτιστικά και εκπαιδευτικά πρότζεκτ ως διοργανωτής, εκπαιδευτής και επιμελητής κι έχει υνεργαστεί με διάφορους πολιτιστικούς φορείς και θεσμούς στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
yorgoskarailias.net