Έκθεση φωτογραφίας: Στράτος Καλαφάτης – Λία Ναλμπαντίδου | Roots and Reins: καταστάσεις συνύπαρξης
Ο Στράτος Καλαφάτης και η Λία Ναλμπαντίδου θα παρουσιάσουν στην γκαλερί Λόλα Νικολάου με τον γενικό τίτλο “Roots and Reins – καταστάσεις συνύπαρξης” δύο αυτόνομες καλλιτεχνικές προτάσεις αναφορικά σε ζητήματα αναζήτησης συμβολισμών της έμφυλης ταυτότητας, καθώς και οργάνωσης οικογενειακών ριζών και καταγωγικής προέλευσης.
Πρόκειται στην ουσία για το αποτέλεσμα ατομικής στοχαστικής έρευνας του καθενός πάνω στην ανθρώπινη συνθήκη και την εσώτερη ανάγκη της να ανακαλύψει μυθολογικά και ιστορικά ίχνη του τόπου καταγωγής, όπως και να εμβαθύνει σε οικογενειακά αρχεία που σχετίζονται με τις διαδρομές μετοίκισης προγόνων από τόπο σε τόπο.
Λία Ναλμπαντίδου
Για τον Στράτο Καλαφάτη αφορμή εκκίνησης για την έρευνά του είναι ο έφιππος ήρωας της Θράκης από το αρχαϊκό ακόμη παρελθόν και η μετεξέλιξή του σε εκδοχές του έφιππου αγίου της ορθόδοξης πίστης. Για την Λία Ναλμπαντίδου η έρευνά της έχει ως αφετηρία την Μαύρη Θάλασσα, μια mère/mer, μάνα/ θάλασσα του Βορρά, καθώς και μια ποικιλία από οικεία οικογενειακά αρχεία, ακόμη και από προγόνους που δεν γνώρισε.
Φωτογραφία – βίντεο – αντικείμενα/ευρήματα – αρχειακές ανακατασκευές – performances – είναι μερικοί από τους τρόπους που μετέρχονται οι δύο δημιουργοί με επιμονή, υπομονή και την απαιτούμενη ψυχική, πνευματική και σωματική δέσμευση, αναδεικνύοντας μέσα από ανεκτίμητες εικαστικές αξίες το βασικό πρόταγμα κατανόησης του εαυτού.
Την συνολική εικαστική αφήγηση επιμελούνται οι δύο καλλιτέχνες, οι οποίοι εκθέτουν για πρώτη φορά μαζί.
Το θεωρητικό κείμενο προσέγγισης του Roots and Reins: καταστάσεις συνύπαρξης είναι της ιστορικού και κριτικού τέχνης Θάλειας Στεφανίδου*.
Info:
Εγκαίνια: Πέμπτη 13 Φεβρουαρίου 2025, 18.00 – 21.30
Διάρκεια έκθεσης: 13.02 – 15.03.2025
ΓΚΑΛΕΡΙ ΛΟΛΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ, Τσιμισκή 52, Θεσσαλονίκη | t. +30 2310 240416 | e-mail: info@lolanikolaou.com
Ώρες λειτουργίας: Τρ. Πε. Πα.: 12.00 – 20.00 | Τε. Σα.: 12.00 -15.00
https://lolanikolaou.com/
Στράτος Καλαφάτης
*Σχόλιο της Θάλειας Στεφανίδου για τα “Roots and Reins – καταστάσεις συνύπαρξης”
Τί δε γαρ παλαιόν ἔρνος ἀκρέμενον πατρῴαν φυτί προσβλέπει;
[ Τι αρχαία ρίζα που ακόμα προσκολλάται στο μητρικό της στέλεχος, κοιτάζοντας πίσω στο προγονικό της έδαφος; ]
Ευριπίδης, Φοίνισσες (608-609)
Ο Στράτος Καλαφάτης στην αναζήτηση αρχαϊκών στοιχείων από το μυθικό παρελθόν του τόπου καταγωγής του, αυτή τη φορά ερευνά τα ίχνη του έφιππου ήρωα της Θράκης, ενός αρχετυπικού συμβόλου που ενσαρκώνει το ιδεώδες της ανδρείας, της δύναμης, του θάρρους, της προστασίας και της πίστης σε ιερό σκοπό. Το άλογο, με όλους τους συμβολισμούς ενέργειας, κίνησης και αστείρευτης ζωτικότητας και ως πιστός σύντροφος του ήρωα ενδυναμώνει την ηρωική εικόνα, δηλώνοντας εμφατικά την αρμονική συνθήκη συνύπαρξης ανθρώπου και ζώου. Παράλληλα με τον καλπασμό του ενισχύει την δυναμική της ελεύθερης κίνησης μέσα στη φύση και της απελευθερωτικής κατάκτησης. Οι μουσειακές παραστάσεις του έφιππου ήρωα με τις μεταλλάξεις τους σε εκδοχές αγίων της ορθόδοξης πίστης, τα διαχρονικά στοιχεία της συμβολιστικής του αλόγου, οι συνδέσεις με ψυχαναλυτικούς τύπους που παραπέμπουν στην αναζήτηση ισορροπίας μεταξύ συνειδητού και ασυνειδήτου, καθώς και η έννοια της μεταμόρφωσης και του ταξιδιού προς την ωριμότητα, είναι τα βασικά στοιχεία που οδηγούν την εικαστική αφήγηση του Καλαφάτη.
Η Λία Ναλμπαντίδου μένοντας πιστή στις αναζητήσεις της γύρω από τον θεματικό πυρήνα της οικογένειας, την αναβίωση της εμπειρίας εκτοπισμού από τους τόπους καταγωγής και την απώλεια δεσμών, ανιχνεύει τα αρχεία της προκειμένου να δημιουργήσει μια σύνθετη εικαστική αφήγηση προσωπικής μαθητείας. Με στοχαστική εξερεύνηση και εμβάθυνση στους αγώνες επιβίωσης ‘κεντάει’ τις διαδρομές που σηματοδοτούν την αλλαγή εστίας των προγόνων που δεν γνώρισε, ψηλαφώντας με αυτόν τον τρόπο αγωνίες και συναισθηματικά βάθη. Παρόμοια με τελετουργική διαδικασία φαίνεται να βάζει σε τάξη κάποια αναπάντητα ερωτήματα, ενώ με τη ρυθμική επανάληψη δημιουργεί περιγράμματα στις διαστάσεις της ανθρώπινης αβεβαιότητας. Επιπλέον από τα προσωπικά της αρχεία επιλέγει για την αφήγησή της ευχετικές στίξεις και ενδεικτικές στιγμές χαράς που μοιάζουν με βεβαιότητες, ικανές να εξορκίζουν το κακό. Οι γιορτασμοί γενεθλίων με την οικεία εθιμοτυπία σε φωτογραφίες και βίντεο, αφηγούνται στιγμιότυπα παραμυθίας.
Προσπαθώντας να συντάξω κάποια στοιχεία ανάμνησης από τις συναντήσεις μου με τον Στράτο Καλαφάτη και την Λία Ναλμπαντίδου στο εργαστήριό τους στα κάτω Λαδάδικα με αφορμή τις προτάσεις Roots and Reins που ετοιμάζουν, κάποιες εικόνες γίνονται κυρίαρχες αναφορές: η φαγωμένη βαριά πέτρα/εύρημα, οι υφασμάτινες επιφάνειες από soie sauvage, όπου θα κεντηθούν διαδρομές, σαν ίχνη ανθρωπογεωγραφίας, η φωτογραφία με το υπερμέγεθες αγαλμάτινο άλογο προφίλ, εκείνη με τις εννέα εκδοχές του έφιππου Ήρωα της Θράκης, η φωτογραφία με τον όρθιο εστεμμένο στο χωράφι, εκείνη με το μικρό πουλί, σκαλωμένο ανάποδα σε κλαδί, οι φωτογραφίες με εκδοχές από πλεγμένες παλάμες κι ακόμη εκείνη με τα απομεινάρια/στολίδια στην πασπαλισμένη με ζάχαρη επιφάνεια του γλυκού.
Αυτές οι εικόνες, σκέφτομαι θα μπορούσαν να λειτουργήσουν σαν τα αποφασιστικά μέρη ενός puzzle, μη οριοθετημένου ακόμη. Τις αντιλαμβάνομαι σαν μια σύνοψη και συν-αγωγή αναπαραστάσεων για την Ζωή, όπου με μεταφορές, αμφισημίες, αλληγορίες και με λαχτάρα σύνδεσης πλάθεται ένα συνολικό αφήγημα εσωτερικών σχέσεων. Σε αυτές, οι εναλλαγές ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο, τη μεγάλη και την μικρή ιστορία, τα οικογενειακά αρχεία και το πλασματικό περιβάλλον από παραστάσεις μύθων και δοξασιών, όλα, έρχονται να υπογραμμίσουν τα προσωπικά χαρακτηριστικά αυτών των δύο τόσο διαφορετικών καλλιτεχνικών ταυτοτήτων, στην κοινή τους ανάγκη ανεύρεσης καταγωγικών ριζών και κατανόησής τους.
Ο τίτλος της συνολικής δράσης ως ρηματικό συμπλήρωμα της εικαστικής διαδικασίας έρχεται να συντονίσει επιπλέον τη σκέψη μου. Roots and Reins είναι αναμφίβολα μια δυναμική μεταφορά της έννοιας του ελεγχόμενου ‘ριζώματος’ που συνεχώς εξελίσσεται και που λειτουργεί παρόμοια με σύστημα λόγου και εικόνας, καθώς επεκτείνεται με πολλές διασταυρώσεις και πολύπλοκους τρόπους. Ωστόσο, αυτό που σε μένα πέρα από τη σημασία των λέξεων δημιούργησε ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, είναι τα αρχικά R των δύο λέξεων του τίτλου και η μουσική αίσθηση που αυτά παράγουν. Μου υπαγορεύτηκαν αυτόματα κάποια λεκτικά δίδυμα που αρχίζουν από R : Repetition – Reflection, Rhyme – Rhythm, Resilience – Reign, Rhizome – Resistance, Rationalism – Romanticism, …. και σκέφτηκα πως η επανάληψη και ο αναστοχασμός, οι ρίμες και ο ρυθμός, η ανθεκτικότητα και η επικράτηση, το ρίζωμα ως συνοχή και αντίσταση σε αφανισμό, η λογική κι η ευαισθησία είναι σίγουρα από τις έννοιες κλειδιά για να ερμηνευτούν οι προτάσεις των δύο καλλιτεχνών.
Εξάλλου οι συνειρμικές ροές και οι συσχετισμοί στην εξερεύνηση της ανθρώπινης κατάστασης όσον αφορά την καταγωγή έχουν άμεσες συνδέσεις με σύμβολα από την μικρή και την μεγάλη ιστορία, στα οποία μπορεί να αντικατοπτρίζεται η δυναμική πολυπλοκότητα και για τους δύο δημιουργούς.
Εν κατακλείδι θα έλεγα πως το πρόταγμα, σαν προστακτική και στις δύο αφηγήσεις των Roots and Reins παραμένει επίμονο: να γνωρίσεις την καταγωγή σου με όλες τις ιστορικές και μυθολογικές της μεταφορές. Να αγγίξεις τα αρχέτυπα στις αναγωγημένες τους καταγραφές. Να ερμηνεύσεις εικόνες με συνόψεις μυστικών που δημιουργήθηκαν από προηγούμενες γενιές, με τον δικό σου τρόπο, μακάρι με επινοημένες τεχνικές σε αποφασιστικές στιγμές.
Θάλεια Στεφανίδου
Ιστορικός/κριτικός τέχνης – Curator
Θεσσαλονίκη, Ιανουάριος 2025
