Γεωργία – Στα μέρη του Καυκάσου
Γράφει και φωτογραφίζει η Κάθυ Βολταίρα*
… Είχαμε διανύσει μια μακριά νύχτα, σκοτεινή και ερεβώδη. Παρατεταμένη αγωνία είχε καταπονήσει την ψυχή μας και συντετριμμένοι πλέον κατά τη χαραυγήν, εργαζόμεθα έργον περισυλλογής σε μια χώρα φιλόξενη και ευεργετική για μας, την ωραία Γεωργία. Εκεί μας εξέβρασε ο τυφώνας του πολέμου, ύστερα από το γλυκό όνειρο της απελευθέρωσης μας από τον τουρκικό ζυγό.
Θεοφύλακτος Θεοφυλάκτου
Τα παραπάνω λόγια ανήκουν στο γιατρό Θεοφύλακτο Θεοφυλάκτου, σε μια προσπάθεια να περιγράψει τις ημέρες πόνου, μάχης, αγωνίας κι ελπίδας των Ποντίων του 20ου αιώνα, ενάντια στην Οθωμανική αυτοκρατορία.
Η Γεωργία ποτέ δεν ήταν ξένη για τους Έλληνες. Είναι μια χώρα οικεία κι αδελφική κι αυτό ήταν και το κυρίαρχο συναίσθημα, καθόλη τη διάρκεια του οδοιπορικού μου στην Τυφλίδα.
Κάθυ Βολταίρα
Η ιστορία της χώρας χάνεται στα βάθη της παλαιολιθικής εποχής. Στην πορεία τη συναντάμε και στη δική μας μυθολογία. Εδώ ήταν η θρυλική Κολχίδα, η πατρίδα της Μήδειας. Εδώ βρισκόταν και το χρυσόμαλλο δέρας, για να θυμίζει τον αρχαιότερο τρόπο συλλογής χρυσού, με την τοποθέτηση δορών προβάτων στα νερά των ποταμών, έτσι ώστε τα ψήγματα του πολύτιμου μετάλλου να κολλήσουν πάνω στο μαλλί, μια τεχνική που μπορεί να εγκαταλήφθηκε πρόσφατα, αλλά παρακίνησε μια ολόκληρη Αργοναυτική εκστρατεία. Η μυθολογία και οι αρχαίοι τραγωδοί μας όμως, ποτέ δεν ξέχασαν τον Καύκασο και τον Προμηθέα του, που μας χάρισε τη φωτιά.
Στα αρχαϊκά χρόνια που ακολουθούν, περίπου στον 4ο αιώνα πΧ. τα βασιλεία της Ιβηρίας (σημερινό Κάρτλι) και της Κολχίδας (σημερινό Εγκριζιάν) ενώνονται και έκτοτε καθιερώνεται και η ιδιόμορφη γεωργιανή γραφή με τα τόσα ιδεογράμματα. Τον 4ο μΧ. αιώνα, ο Χριστιανισμός είναι η κυρία θρησκεία, με αποτέλεσμα την ισχυροποίηση των σχέσεων με το Βυζάντιο. Ακολουθούν 800 χρόνια πολιτισμικής εξέλιξης, αλλά κι αμέτρητες εισβολές από Μογγόλους, Πέρσες, Σελτζούκους και τέλος Οθωμανούς, που προσαρτούν τα εδάφη στην αυτοκρατορία τους. Στην πορεία η Ρωσική αυτοκρατορία τα προσεταιρίζεται, από την οποία και ανεξαρτητοποιούνται στις 26 Μαίου του 1918 (Ημέρα ανεξαρτησίας). Δυστυχώς το 1921 ενσωματώνονται στη Σοβιετική Ένωση. Στις 9 Απριλίου 1991 (Ημέρα εθνικής ενότητας, πολιτικής συμφωνίας και μνήμης), μετά από εβδομήντα ολόκληρα χρόνια σοβιετικής κατοχής κι ένα συντριπτικό δημοψήφισμα 99% υπέρ της ανεξαρτησίας, η Γεωργία είναι πια μια ελεύθερη χώρα! Ακολουθεί ο αιματηρός πόλεμος 1991-1993, που καταλήγει σε μη αναγνωρισμένη αυτονόμηση της Αμπχαζίας και Νότιας Οσετίας. Οι σχέσεις με τη Ρωσία συνεχίζουν να είναι τεταμένες κι έτσι η ρωσική υπερδύναμη εισβάλει στα διαφιλονικούμενα εδάφη το 2008.
… Όταν βομβάρδισαν το τετράγωνο μας η Τούσι κι εγώ στεκόμασταν σ’ ένα κύκλο, στην αυλή με άλλα παιδιά και παίζαμε μπάλα. Οι μεγάλοι άντρες παίζανε ντόμινο. Ο ήχος της έκρηξης έκανε τα πάντα να σειστούν. Θυμάμαι να βλέπω άσπρο καπνό να υψώνεται ολόγυρα μας και θραύσματα να πέφτουν πάνω στο κεφάλι της Τούσι, αλλά δε θυμάμαι κάτι άλλο πέρα απ’ αυτό.
Απόσπασμα από το διήγημα «Ακρίβεια» του Έρλεκε Ντεισάντζε.
Ο πόλεμος της νότιας Οσετίας διήρκησε για πέντε μέρες και είχε το θλιβερό απολογισμό των 800 νεκρών. Για τη Ρωσία αποτελεί ανεξάρτητο κράτος ενώ για τη Γεωργία κατεχόμενο. Οι σχέσεις έκτοτε έχουν παγώσει, όπως και η επιθυμητή ένταξη της χώρας σε ΝΑΤΟ και ΕΕ, σε αντίθεση με τις σχέσεις των δυο λαών που είναι πολύ στενές, με τους Ρώσους τουρίστες να κρατούν τα πρωτεία επισκεψιμότητας στη χώρα του Καυκάσου.
Κάθυ Βολταίρα
Η Γεωργία από τότε δείχνει απομονωμένη και στη λάθος πλευρά της Μαύρης θάλασσας, κάτω από τη μπότα της ρώσικης αρκούδας και πάνω από μια Τουρκία, χωρίς ευρωπαϊκό προσανατολισμό!
ΤΥΦΛΙΔΑ
… Είναι φορές που η Τυφλίδα φαντάζει δύσκολη κι οπισθοδρομική, σαν μια μεγάλη χτισμένη μάζα δίχως ψυχή και θετική ενέργεια. Πού και πού η βροχή της προσδίδει μια ελαφρώς γοητευτική όψη, αλλά εξακολουθεί να μην είναι μέρος που μου αρέσει …
γράφει ο Ίβα Πεζενασβίλι, στο διήγημα του Τσα.
Τα πράγματα για έναν επισκέπτη ωστόσο, είναι διαφορετικά. Η Τυφλίδα είναι ακατάτακτη. Δεν είναι ούτε ευρωπαϊκή, ούτε ασιατική! Πρόκειται για μια πόλη-χωνευτήρι αρχιτεκτονικών στοιχείων. Πότε τα ξύλινα δαντελωτά μπαλκόνια να δεσπόζουν σε όλα τα παλιά σπίτια, πότε τα σπάνια βιτρώ ή οι εσωτερικές αυλές, που φιλοξενούσαν και εξακολουθούν να φιλοξενούν από μια τυπική μπουγάδα, έως την ανάγκη για κοινωνική επαφή ή για παιχνίδι. Διαθέτει αμέτρητες επιβλητικές εκκλησίες, όπως ο εντυπωσιακός ναός της Αγίας Τριάδας, που έχεις την ευκαιρία να θαυμάσεις πανοραμικά από το φρούριο Narikala, αφού σε οδηγήσει εκεί το τελεφερίκ. Εκεί κατοικοεδρεύει και το περίφημο άγαλμα την Μητέρας Γεωργίας (Kartlis Deda), που στο ένα χέρι κρατάει ένα δοχείο κρασιού για τους φίλους και στο άλλο ένα σπαθί για τους εχθρούς!
Κάθυ Βολταίρα
Κάθυ Βολταίρα
Κατεβαίνοντας προς την πόλη, σημείο αναφοράς αποτελεί ο ποταμός Kura που τη διασχίζει και το καταπράσινο πάρκο Rike που σου χαρίζει στιγμές χαλάρωσης και ηρεμίας. Το ορόσημο ωστόσο της πόλης είναι η Γέφυρα της Φιλίας, μια μοντέρνα κατασκευή που συνδέει την Παλιά πόλη με το πάρκο, η οποία αποτέλεσε μια συμβολική χειρονομία συμφιλίωσης μετά τη γεωργιανο-οσετική σύγκρουση του 2008. Εγκαινιάστηκε το Μάιο του 2010.
Κάθυ Βολταίρα
Η πόλη διαθέτει πολλούς πεζόδρομους, εστιατόρια, μπαρ, αλλά και πολυάριθμα wine bar, όπου μπορείς να δοκιμάσεις το περίφημο γεωργιανό κρασί, με την μακρόχρονη ιστορία και παράδοση στην παραγωγή του, η οποία υπολογίζεται στα 8.000 χρόνια. Ήταν το 2017 αρχαιολόγοι, όταν βρήκαν στην περιοχή Kakheti, θραύσματα από πήλινο αμφορέα που χρησιμοποιούνταν για τη ζύμωση των σταφυλιών, αφού το τοποθετούσαν μέσα στη γη. Η μέθοδος αυτή οινοποίησης χρησιμοποιείται και στις μέρες μας και γεννάει σπουδαία κρασιά με σημαντικότερες ποικιλίες τους το Rkatsiteli και το Saperavi.
Αλλά κρασί δίχως φαγητό, δεν γίνεται…Γι αυτό και η γεωργιανή κουζίνα διαθέτει πολύ ωραία πιάτα, με τα πιο γνωστά το χατσαπούρι, ένα είδος ζυμαρένιας τυρόπιτας και το χινκάλι, ένα χειροποίητο ζυμαρικό, γεμιστό συνήθως με κρέας.
Κάθυ Βολταίρα
Η Τυφλίδα είναι από την άλλη μια πόλη που περπατιέμαι με ευχαρίστηση, αλλά διαθέτει και μετρό που κάνει τις περιηγήσεις ευκολότερες. Οι υπόγειες διαβάσεις είναι γεμάτες γκράφιτι, αλλά και πολύ ενδιαφέροντα έργα street art, ενώ πολλές οδοί, με σημαντικότερη τη λεωφόρο Roustaveli, έχουν έντονη εμπορική δραστηριότητα.
Η αληθινή ζωής μιας πόλης όμως, βρίσκεται στις αγορές και στα παζάρια. Εκεί θα γνωρίσεις την αυθεντική ανθρωπογεωγραφία του τόπου. Στο Didube και το Samgori συνάντησα άνδρες φαινομενικά κλειστούς και βλοσυρούς. Αλλά με το πρώτο χαμόγελο άλλαζαν αμέσως και σ’ έκαναν να νιώσεις οικεία. Άνθρωποι του μόχθου οι περισσότεροι, με χαραγμένες τις δύσκολες διαδρομές τους σαν χάρτη στα πρόσωπα τους. Οι γυναίκες ψηλές, πληθωρικές, με μια αγκαλιά ανοιχτή για τα ζεστά λόγια που εισέπρατταν!
Στο Dry bridge bazar η σοβιετική κατοχή είχε αφήσει παντού τα ίχνη της κι ο Λένιν με τον Στάλιν πόζαραν σε κάθε λογής καρφίτσα!
Κάθυ Βολταίρα
Στις εκκλησίες τους με κυρίευσε η πρωτόγνωρη κατάνυξη τους κι ένα αίσθημα συγκίνησης για τον πολύπαθο αυτό λαό. Η Γεωργία ήταν το δεύτερο έθνος παγκοσμίως που υιοθέτησε το Χριστιανισμό, το 326 μΧ. μετά την Αρμενία. Το θρησκευτικό τους κέντρο είναι η Mtskheta, όπου η Ευαγγελίστρια Αγία Νίνο, αφού ταξίδεψε από την Καππαδοκία στον Καύκασο, έστησε έξω από έναν παγανιστικό ναό έναν Σταύρο. Τα θαύματα που ακολούθησαν προσέλκυσαν πολλούς προσκυνητές και ο ναός είναι γνωστός ως εκκλησία Τζβάρι (Σταυρός). Από το 1990 η Γεωργιανή εκκλησία έχει αναγνωριστεί ως αυτοκέφαλη από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Από την Τυφλίδα δε φεύγει όμως κανείς χωρίς να νιώσει το δέος των εβδομήντα ετών κατοχής, αλλά και το φόβο πιθανής μελλοντικής εισβολής.
… Τον καιρό εκείνο, οι πολυκατοικίες του Nutsubidge Plato ήταν νεόκτιστες και μοίραζαν διαμερίσματα. Είχαν ξαμοληθεί όλοι να προλάβουν να καπαρώσουνε, διότι η προσφορά νέων κατοικιών ήταν πολύ σπάνιο πράγμα. Είχα κι εγώ τρέξει να προλάβω. Εάν δεν είχες διασυνδέσεις, μπορεί να ξέμενες να πεθάνεις από ασφυξία σε μια από τις «Χρουτσοφικές» γκαρσονιέρες. Ήταν η εποχή που το σοβιετικό σύστημα σου στράγγιζε ακόμη και την τελευταία σου σταγόνα, συνεπώς όφειλες να εκμεταλλευτείς πλήρως τις καταστάσεις και ν’ αρπάξεις κάθε ευκαιρία που σου δινόταν προκειμένου να μπορέσεις να ζήσεις σαν άνθρωπος.
Απόσπασμα από το διήγημα «Περιντέ» του Ζβίαντ Κβαρατσχέλια
Ανεβαίνοντας προς τη συνοικία Nutsubidge της Τυφλίδας, δεν αισθάνεσαι ως άλλος ένας επισκέπτης. Λαχανιάζοντας σε ανηφόρες απότομες, ασυνείδητα μεταμορφώνεσαι σιγά σιγά σε έναν σύγχρονο περιηγητή του σοβιετικού παρελθόντος της Γεωργίας, που δείχνει να έχει παρέλθει…ή μήπως όχι;
Κάθυ Βολταίρα
Πολυόροφες πολυκατοικίες από μπετό, κυρίαρχες κι επιβλητικές κατασκευάστηκαν αποκλειστικά για να καλύψουν τις ανάγκες στέγασης μιας ολόκληρης εποχής. Χαρακτηριστικά δείγματα του ρεύματος του μπρουταλισμού, με πιο γνωστό το Sky bridge complex, ένα σύμπλεγμα τριών τσιμεντένιων πύργων, που ανεγέρθηκαν μεταξύ 1974 και 1976 κι αποτέλεσαν τις νέες σύγχρονες κατοικίες, μιας και το ζεστό νερό μπήκε αναπάντεχα στα σπίτια των Γεωργιανών, που ως τότε κάλυπταν τις ανάγκες τους στα δημόσια Λουτρά. Τα κτίρια συνδέθηκαν ευθύς εξαρχής, με ουρανογέφυρες, ένα είδος μεταλλικών μονοπατιών, που ο αρχικός σχεδιασμός ήταν να πολλαπλασιαστούν και να δημιουργήσουν ένα μεγάλο δίκτυο που να συνδέει ολόκληρες γειτονιές. Το σχέδιο ουδέποτε υλοποιήθηκε, αλλά το συγκεκριμένο σύμπλεγμα έχει σίγουρα πολλά να αφηγηθεί για τον πολεοδομικό σχεδιασμό, αλλά κυρίως για τον ιδεαλισμό της σοβιετικής εποχής.
Πέρα ωστόσο από το αρχιτεκτονικό τους αποτύπωμα, οι κατασκευές αυτές φιλοξενούν εδώ και πενήντα χρόνια μια ολόκληρη ανθρώπινη κοινότητα. Είναι οι ιστορίες των ενοίκων ωστόσο, που μετασχηματίζουν το ψυχρό τσιμεντένιο περίβλημα, σ’ ένα κέλυφος περισσότερο οικείο και προστατευτικό. Κι έτσι μπορούν να ζουν εκεί οι αναμνήσεις της γιαγιάς Lea, που τρυφερά σκύβει το κεφάλι της για να παρακολουθήσει την κίνηση στο δρόμο ή οι μυστικές σκέψεις της πανέμορφης Nana που φυσάει νωχελικά τον καπνό της.
Κάθυ Βολταίρα
Κι όταν σουρουπώνει, από τα ιλιγγιώδη ύψη της γέφυρας, η πόλη ήσυχα ξεδιπλώνεται στα πόδια σου κι αθόρυβα σου υπενθυμίζει ότι η παρελθοντική μνήμη είναι το πολυτιμότερο εφόδιο για τον οραματισμό ενός πιο ελπιδοφόρου αύριο!
Ολοκληρώνοντας αυτό το ταξίδι, στο αεροπλάνο της επιστροφής, αμέτρητες εικόνες στροβιλιζότανε στο μυαλό μου, μαζί με τα λόγια του συγγραφέα Δημήτρη Νόλλα, για την άκρως γοητευτική καυκάσια χώρα…
«Πού αλλού να σκεφτόταν οι Θεοί ν’ αλυσοδέσουνε τον Προμηθέα, παρά σ’ εκείνο το μέρος που όντας αιχμάλωτος θα μπορούσε την ίδια στιγμή να βλέπει και να αισθάνεται έναν παράδεισο γύρω του».
Αυλαία!
Γεωργία
*Bio
Η Κάθυ Βολταίρα γεννήθηκε και μεγάλωσε στα Γιάννενα. Σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του πανεπιστημίου Ιωαννίνων και το 1994 μετακόμισε στην πρωτεύουσα για να εξειδικευτεί στην αναισθησιολογία. Έκτοτε ζει και εργάζεται σε ιδιωτικό νοσοκομείο της Αθήνας.
Η ενασχόληση της με τη φωτογραφία, ξεκίνησε πριν πέντε περίπου χρόνια. Έχει παρακολουθήσει πολλά φωτογραφικά σεμινάρια και συμμετείχε ως τώρα σε αρκετές ομαδικές εκθέσεις. Τον Δεκέμβριο του 2023, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις iFocus.gr το φωτογραφικό της λεύκωμα «Μεταμόρφωσις», το οποίο παρουσίασε στον Ιανό.
Αγαπά πολύ τα ταξίδια και τα τελευταία χρόνια φωτογραφίζει ταξιδεύοντας και το αντίστροφο!
