1 διά 2 – Φωτογραφική διαλεκτική: Νίκος Κωστόπουλος – Ιουλία Λαδογιάννη
Αυτός που γνωρίζει να γράφει, γνωρίζει προφανώς και να διαβάζει. Όποιος όμως τραβάει φωτογραφίες δεν γνωρίζει αναγκαστικά να τις ερμηνεύει
Vilem Flusser, Προς μια φιλοσοφία της φωτογραφίας
Στο photologio «μιλάμε για τη φωτογραφία» και ενδιαφερόμαστε για τον τρόπο ανάγνωσης των εικόνων καθώς και για τον παραγωγικό διάλογο.
Με το σκεπτικό αυτό έχουμε εγκαινιάσει τη νέα στήλη «1 διά 2 – Φωτογραφική διαλεκτική».
Σκοπός της στήλης είναι να δούμε μέσα από την ανάγνωση μας φωτογραφίας τις σκέψεις των προσκεκλημένων φωτογράφων, την άποψή τους για τη συγκεκριμένη φωτογραφία, τον τρόπο ανάγνωσής τους, τα συναισθήματα τους και γενικά ό,τι έχουν να πουν για τη συγκεκριμένη φωτογραφία, να διαπιστώσουμε τις τυχόν συγκλίσεις ή αποκλίσεις και να προάγουμε έτσι τον οπτικό εγγραμματισμό.
Μια φορά τον μήνα δύο φωτογράφοι, που συχνά έχουν και την ιδιότητα του δασκάλου φωτογραφίας ή του επιμελητή εκθέσεων, θα προχωρούν, παράλληλα και ανεξάρτητα, στην ανάγνωση μιας φωτογραφίας, που θα τους δίνεται.
Για σήμερα, φωτογραφία του Sylvia Plachy, που δόθηκε προς “ανάγνωση” στους Νίκο Κωστόπουλο και Ιουλία Λαδογιάννη.
Sylvia Plachy
| Νίκος Κωστόπουλος | Ιουλία Λαδογιάννη |
| Μια ηλικιωμένη γυναίκα κάθεται στην άκρη ενός τραπεζιού και καπνίζει. Το σαλόνι γύρω της γεμάτο φωτογραφίες και αντικείμενα, αφηγείται την ιστορία όσων πέρασαν από εκεί. Ο καπνός αιωρείται παχύς στο δωμάτιο δίνοντας την αίσθηση της ακινησίας και του εφήμερου. Το βλέμμα της γυναίκας μελαγχολικό και φοβισμένο. Κάτι έχει συμβεί, και είμαστε παρόντες. Αυτά, σε συνδυασμό με το ασπρόμαυρο και τον χαμηλό και ομοιόμορφο φωτισμό, εντείνεται το αίσθημα της νοσταλγίας, της μοναξιάς και της εσωτερικής σκέψης.
Η γυναίκα κοιτάει μέσα στην κάμερα, την φωτογράφο και κατ’ επέκτασιν εμάς, που έχουμε μεταφερθεί μέσα από τον φακό κοντά και απέναντι της, όπως καταλαβαίνουμε από την προοπτική του κάδρου. Μας κοιτάει με απορία αναζητώντας τη σύνδεση, δημιουργώντας ένα αίσθημα οικειότητας και δίνοντας έναν πιο προσωπικό τόνο στη φωτογραφία. Η στάση της και όλος ο περιβάλλων χώρος δημιουργούν μια ανάμνηση γνώριμη, σχεδόν προσωπική σε εμένα, σαν κάποτε να πέρασα από εκεί και βίωσα την μοναξιά και θλίψη της, στοχαζόμενος τη δική μου ψυχολογική κατάσταση. Η φωτογραφία αυτή είναι στα όρια του παραδοσιακού ντοκιμαντέρ και του οικογενειακού στιγμιότυπου. Κάτι που δικαιολογείται και γίνεται ακόμα πιο ξεκάθαρο γνωρίζοντας το έργο της Sylvia Plachy, που χαρακτηρίζεται από αυτή ακριβώς τη σύνδεση, της φωτογραφίας τεκμηρίωσης με την προσωπική ποιητική προσέγγιση, δημιουργώντας εικόνες που είναι ταυτόχρονα αναγνωρίσιμες κοινωνικοπολιτικά αλλά και βαθιά προσωπικές στην ανάγνωση τους. Την μυστικιστική ομορφιά του αιωρούμενου καπνού συμπληρώνει η ισορροπία στη σύνθεση με το πρόσωπο της εικονιζόμενης στα δεξιά και το πρώτο από αριστερά πορτρέτο σε κορνίζα, που βρίσκεται στο παρασκήνιο. |
«Ο τρόπος που προσεγγίζω την φωτογραφία οφείλεται στην παιδική μου ηλικία, που τη βίωσα ως πρόσφυγας, και βασίστηκε στη σιωπηλή παρατήρηση του τι συμβαίνει γύρω μου. Προσπαθούσα να καταλάβω τι συμβαίνει χωρίς να το εξηγώ με λόγια», δηλώνει η ίδια η Sylvia Plachy που βρέθηκε στην Αμερική μετά την Ουγγρική επανάσταση του 1956 ενάντια στους Σοβιετικούς.
Ο δάσκαλος και μέντοράς της, άλλος ένας μεγάλος Ούγγρος φωτογράφος ο Andre Kertesz θα πει για εκείνη: «Δεν έχω ξαναδεί σε άλλον φωτογράφο να αποτυπώνει με τόση οικειότητα και ανθρωπιά μια στιγμή». Στο πορτρέτο μιας γυναίκας που καπνίζει (ίσως η μητέρα της φωτογράφου;) χωρίς να ξέρουμε την ταυτότητά της εικονιζόμενης νιώθουμε τη χαλάρωσή της. Το κλικ της κάμερας συμπίπτει με την απελευθέρωση του καπνού, το πρόσωπο της καλύπτεται από ένα αισθησιακό σύννεφο. Στη μια πλευρά της εικόνας το φως, στην άλλη το σκοτάδι και το μυστήριο. Για την Plachy, το σημαντικό είναι, με το πορτρέτο που φωτογραφίζει να μας δώσει πίσω τα χαρακτηριστικά που βρίσκονται πιο κοντά στην προσωπικότητα της φωτογραφιζόμενης. Όλες οι φωτογραφικές λήψεις μπορούν να μετατραπούν σε μικρά “θαύματα” αρκεί να μπορέσει κάποια να τα νιώσει και να τα μεταδώσει. |
Νίκος Κωστόπουλος
Ο Νίκος Κωστόπουλος είναι εικαστικός που εργάζεται με τη φωτογραφία και τον κινηματογράφο, εστιάζοντας, μέσω διαδραστικών και συμμετοχικών μεθόδων, στην έρευνα της δυναμικής του δημόσιου χώρου, της πολιτικής του και των κανονισμών που διαμορφώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Μέσα από έναν συνδυασμό ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας, δημιουργεί νέες αφηγήσεις που παρουσιάζονται με εκτυπώσεις, βίντεο και εγκαταστάσεις. Παράλληλα διδάσκει φωτογραφία και κινηματογράφο σε τυπικά και μη πλαίσια, εστιάζοντας στην ανάπτυξη προσωπικής εικαστικής ταυτότητας μέσα από την εξέλιξη και διερεύνηση του μέσου. Κατέχει μεταπτυχιακό στη Φωτογραφία από την AKV St. Joost (Ολλανδία), είναι συνιδρυτής του PHĒNO και συν-διοργανωτής των Conversas Thessaloniki, ενώ έχει βραβευτεί και λάβει υποστήριξη για την έρευνα, δημιουργία και παρουσίαση έργων του από διάφορους διεθνείς και εγχώριους οργανισμούς.
https://nikoskostopoulos.com
Ιουλία Λαδογιάννη
Εικαστικός, φωτογράφος, καθηγήτρια φωτογραφίας στον ΑΚΤΟ, συνιδρύτρια της Bleach Kollektiv, επιμελήτρια εκθέσεων.
