Έλενα Γεωργίου – Η φωτογραφία αποτελεί έναν σιωπηλό διάλογο
Έλενα, τι είναι για εσένα η φωτογραφία αυτή καθ’ εαυτή;
Για μένα, η φωτογραφία αποτελεί έναν σιωπηλό διάλογο. Δεν είναι απλώς η αποτύπωση μιας στιγμής, αλλά ο πιο ουσιαστικός τρόπος να επικοινωνώ με τον κόσμο και, πρωτίστως, με τον εαυτό μου. Είναι το όχημα που μου επιτρέπει να βλέπω πέρα από το ορατό, πίσω από την επιφάνεια των πραγμάτων. Το σημαντικότερο, και μοναδικό προνόμιο της φωτογραφίας είναι η δύναμή της να αφυπνίζει συναισθήματα, να προκαλεί σκέψη και να ενώνει τους ανθρώπους μέσα από μια οικουμενική οπτική γλώσσα, που δεν χρειάζεται λέξεις. Παράλληλα, αποτελεί και πρωτογενές υλικό μια αυθεντική πηγή τεκμηρίωσης και ερμηνείας της πραγματικότητας.
Έλενα Γεωργίου
Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σου, το ουσιαστικό γνώρισμα που ξεχωρίζει τη φωτογραφία μέσα από την κοινότητα των εικόνων;
Κατά τη γνώμη μου, το ουσιαστικό γνώρισμα που ξεχωρίζει τη φωτογραφία μέσα από την κοινότητα των εικόνων είναι η ικανότητά της να συνδυάζει την τεχνική δεξιότητα με την αφηγηματική δύναμη να κάνει αυτό που αποτυπώνεται να «μιλά». Δεν είναι απλώς η αποτύπωση ενός στιγμιαίου καρέ, αλλά η δυνατότητα να μεταφέρει στον θεατή συναίσθημα, ατμόσφαιρα και ιστορία και τόσα άλλα. Η φωτογραφία δημιουργεί έναν προσωπικό διάλογο με τον θεατή, ενώ ταυτόχρονα εντάσσεται σε ένα συλλογικό πολιτισμικό πλαίσιο, συνδέοντας το εφήμερο με το διαχρονικό.
Έλενα Γεωργίου
Ποιο ήταν το ερέθισμα που σε έκανε να πατήσεις το κλικ για πρώτη φορά;
Πολύ ωραία ερώτηση, που με γυρίζει περίπου είκοσι χρόνια πίσω, όταν η αφορμή υπήρξε εντελώς τυχαία, στο πλαίσιο των σπουδών μου. Την εποχή εκείνη σπούδαζα Αρχιτεκτονική Εσωτερικών Χώρων στο Πανεπιστήμιο, και ένα από τα μαθήματα απαιτούσε να αποτυπώσω κτιριακές λεπτομέρειες και δύσκολες γωνίες συγκεκριμένων κτιρίων. Δεδομένου ότι δεν διέθετα καν δική μου μηχανή, αναγκάστηκα να δανειστώ μια επαγγελματική κάμερα από το Πανεπιστήμιο. Όταν αργότερα εκτύπωσα τις φωτογραφίες, διαπίστωσα πως σε αυτές αποτυπώνονταν πολύ περισσότερα από τα ίδια τα κτίρια και αυτό ακριβώς ήταν το ενδιαφέρον. Εκείνα τα «επιπλέον» στοιχεία, όπως οι υφές των υλικών που αναδεικνύονται μέσα από τον σωστό φωτισμό, το παιχνίδι του φωτός και της σκιάς ή η αλληλεπίδραση του κτίσματος με το περιβάλλον, μετέτρεπαν τη φωτογραφία σε μια ενδελεχή αφήγηση. Τότε κατάλαβα πως η φωτογραφία δεν είναι μόνο τεχνική καταγραφή, αλλά και μέσο έκφρασης, συναίσθησης και οπτικής αφήγησης.
Έλενα Γεωργίου
Σε πλήθος φωτογραφιών σου κυριαρχεί ένα ταυτολογικό στοιχείο : ένας άνθρωπος -άνδρας ή γυναίκα- γυρισμένος πλάτη στον θεατή, στραμμένος προς έναν βαθύ ορίζοντα. Στο πλάνο, ενίοτε, κι ένα δέντρο. Ποιο είναι το δικό σου αφήγημα σ’ αυτές τις φωτογραφίες; Είναι πάντα το ίδιο ή, παρά την ταυτοσημία τους, διαφέρει;
Αυτό το «ταυτολογικό» στοιχείο, όπως εύστοχα το χαρακτηρίζετε, αποτελεί κατά κάποιον τρόπο τον άξονα της δημιουργικής μου σκέψης. Αναντίρρητα, η επιλογή μου να αποτυπώνω τη μορφή με γυρισμένη πλάτη, στραμμένη προς έναν βαθύ ορίζοντα, δεν αποτελεί απλώς αισθητική προτίμηση, αλλά συνειδητή τοποθέτηση. Πέρα από τη διττή του λειτουργία δημιουργεί εκ πρώτης όψεως ένα αίσθημα μυστηρίου και απομόνωσης προκαλεί ερωτήματα: Τι σκέφτεται; Ποιος ή ποια είναι; Το βάρος μετατοπίζεται από την έκφραση του προσώπου στη στάση του σώματος και στο περιβάλλον. Συμβολίζει την ενδοσκόπηση, τον εσωτερικό κόσμο και τις άδηλες σκέψεις του ατόμου αυτού. Σε αυτό το πλαίσιο, το δέντρο που ενίοτε συνοδεύει τη φιγούρα δεν αποτελεί απλό διακοσμητικό ή σκηνογραφικό στοιχείο, αλλά είναι πλούσιο σε αλληγορίες και συμβολισμούς. Το δέντρο είναι το κατεξοχήν σύμβολο του κύκλου της ζωής, του θανάτου και της ανανέωσης, καθώς αλλάζει με τις εποχές και αναγεννιέται. Οι ρίζες του συνδέονται με τη Γη το παρελθόν, τις ρίζες μας, τη σταθερότητα ενώ τα κλαδιά του με τον Ουρανό, που συμβολίζει το μέλλον και την εξέλιξη. Συχνά αναφέρεται ως «axis mundi», δηλαδή άξονας του κόσμου ή δέντρο της ζωής.
Έλενα Γεωργίου
Υπάρχει στις φωτογραφίες σου, πέρα από την ευρεία/γενική εικόνα, κάποιο μικρό σημάδι, μια μικρή αμυχή, ένα punctum -κατά τον Roland Barthes- που να παρασύρει τον παρατηρητή σε κάτι πιο προσωπικό, πιο εσωτερικό, πιο τραυματικό, ίσως; Τι θα μπορούσε, για παράδειγμα, να είναι αυτό το punctum;
Εξαιρετικό βιβλίο· για μένα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θεωρητικά κείμενα για τη φωτογραφία, τόσο για την προσωπική όσο και για τη φιλοσοφική προσέγγιση που προτείνει. Η αλήθεια είναι ότι, όπως επισημαίνει ο Barthes, το punctum είναι εκ φύσεως υποκειμενικό και υπερβαίνει τον πλήρη έλεγχο του φωτογράφου. Δεν μπορώ να επιβάλλω το punctum στον θεατή, καθώς πρόκειται για μια τυχαία αντίδραση που διαρρηγνύει το αισθητικό πλαίσιο· αναντίρρητα αποτελεί μια μικρή λεπτομέρεια που δεν προγραμματίζεται, δεν σκηνοθετείται, αλλά αναδύεται σχεδόν ενστικτωδώς. Ωστόσο, ως δημιουργός, μπορώ να σχεδιάσω το studium κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να ενισχύσω την πιθανότητα εμφάνισης ενός punctum. Η δική μου πρακτική εστιάζει ακριβώς σε αυτό: στη δημιουργία ενός δομημένου και ελεγχόμενου πλαισίου (studium), μέσα στο οποίο το ανθρώπινο και το τυχαίο μπορεί να «διεισδύσει» στον θεατή. Στις δικές μου εικόνες, το punctum συχνά δεν εμφανίζεται στην κίνηση μιας φιγούρας, αλλά ίσως σε μια σφιγμένη γροθιά μέσα στην τσέπη, σε μια νευρική, επαναλαμβανόμενη κίνηση· είναι εκείνο το μικρό «λάθος» που επιμένει να υπάρχει, μια ρωγμή, μια σκιά, μια ανεπαίσθητη κίνηση που καταφέρνει να αγγίξει το ασυνείδητο του θεατή. Και, εν τέλει, να αποτελεί το βαθύτερο ζητούμενο σε κάθε εικόνα: να επιτρέπει στον θεατή να συναντήσει μέσα στις φωτογραφίες μου κάτι δικό του, ένα συναίσθημα, μια ανάμνηση, μια σιωπηλή αναγνώριση ότι η ομορφιά κουβαλά πάντα μέσα της και κάτι από την πληγή.
Έλενα Γεωργίου
Το σύμπαν πολλών μαυρόασπρων φωτογραφιών σου έχει κάτι το απόκοσμο, το μεταφυσικό, την αγωνία μιας αναμονής. Ο Μπέκετ, στο δικό του λογοτεχνικό σύμπαν, είχε πει πως εκείνο που τον ενδιέφερε στο έργο του “Περιμένοντας τον Γκοντό , δεν ήταν τόσο ο Γκοντό όσο το “περιμένοντας”. Τι είναι αυτό που περιμένουν τα δικά σου φωτογραφικά πρόσωπα;
Όπως είχε πει ο Σάμιουελ Μπέκετ, «Τίποτα δεν είναι πιο πραγματικό από το τίποτα». Αυτή η παράδοξη φράση λειτουργεί για πολλούς δημιουργούς ως ισχυρός άξονας· για έναν καλλιτέχνη, συνοψίζει τον πυρήνα γύρω από τον οποίο μπορεί να κινηθεί ολόκληρο έργο: την αέναη αναζήτηση της ουσίας μέσα στο κενό και τη διαπίστωση ότι η απουσία είναι εξίσου αληθινή με την παρουσία. Οι φιγούρες στις ασπρόμαυρες φωτογραφίες μου αφήνονται στον χρόνο να αποκαλυφθεί, βιώνοντας την αγωνία της παροδικότητας. Αυτή η αναμονή, όσο και αν φαίνεται άδεια ή ανούσια, είναι για μένα ο πιο αληθινός χώρος ύπαρξης· η επιβεβαίωση της ίδιας τους της ύπαρξης μέσα στον αέναο χρόνο. Όπως οι πρωταγωνιστές στο έργο του Μπέκετ, Βλαντιμίρ και Εστραγκόν, ζουν σε ένα μεταφυσικό σύμπαν, περιμένοντας στιγμές που ίσως δεν έρθουν ποτέ, και μέσα σε αυτή τη σιωπή εκφράζεται η αληθινή κραυγή του ανθρώπου, που συνειδητοποιεί ότι η ζωή εξελίσσεται ερήμην του, αφήνοντάς τον να αντιμετωπίσει το ανείπωτο.
Έλενα Γεωργίου
Σε άλλες λήψεις σου εντάσσεις μικροσκοπικές φιγούρες μέσα σε μεγάλες, έντονες, πολύχρωμες φόρμες. Τι σημαίνει για εσένα αυτό το ιδιόμορφο ταίριασμα;
Το να εντάσσω μικροσκοπικές φιγούρες μέσα σε μεγάλες και έντονες φόρμες είναι για μένα ένας τρόπος να εκφράσω τη θέση του ανθρώπου στον κόσμο, στο απέραντο. Οι μεγάλες, συχνά αφηρημένες φόρμες όπως τα κτήρια και τα τοπία αντιπροσωπεύουν το απέραντο και το σταθερό, ενώ μια μικρή ανθρώπινη φιγούρα τονίζει, μέσα από τη σχετική μικρότητά της, τη μοναχικότητα και την ευθραυστότητα του ατόμου μέσα σε έναν κόσμο τόσο επιβλητικό .Όπως το αντιλαμβάνομαι εγώ, η εν λόγω αντίθεση λειτουργεί ως οπτική κλίμακα, βοηθώντας τον θεατή να νιώσει και να αντιληφθεί το μέγεθος του χώρου, αλλά ταυτόχρονα να αναζητήσει τη δική του προσωπική, συναισθηματική σύνδεση με την εικόνα. Εν τέλει, μέσα από αυτή την αντίθεση, επιδιώκω να αποτυπώσω τη θέση του ανθρώπου απέναντι στο άπειρο: «μικρός», ίσως, αλλά παρών.
Έλενα Γεωργίου
Ποια συγκεκριμένα στοιχεία επιδιώκεις να αναδείξεις όταν επιλέγεις να βάλεις χρώμα στις φωτογραφίες σου; Κι αντίθετα, στις μαυρόασπρες φωτογραφίες σου τι είναι αυτό στο οποίο εστιάζεις;
Η αλήθεια είναι ότι δεν χρησιμοποιώ συχνά το χρώμα· προτιμώ το ασπρόμαυρο. Αφαιρώντας το χρώμα, αφαιρώ και τον «θόρυβο», και ο θεατής εστιάζει στη σκιά, στο φως, στην υφή και στη δομή. Εντούτοις, όταν επιλέγω να χρησιμοποιήσω χρώμα, θέλω να τονίσω μια συγκεκριμένη ένταση ή ένα απροσδόκητο στοιχείο που πρέπει να ξεχωρίσει από το περιβάλλον, δίνοντας στην εικόνα μια ονειρική ή δραματική υπόσταση.
Έλενα Γεωργίου
Ποια είναι η γνώμη σου για την Τεχνητή Νοημοσύνη στη φωτογραφική δημιουργία;
Είτε το θέλουμε είτε όχι, η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας σε κάθε δημιουργική της πτυχή. Έχοντας πειραματιστεί, και εξακολουθώντας να το κάνω, με την επεξεργασμένη φωτογραφία (photo manipulation) ήδη από την εποχή που ήταν ακόμη κάτι πρωτόγνωρο, η εξέλιξη και η χρήση των εργαλείων της AI υπήρξε για μένα μια απολύτως φυσική συνέχεια. Τα εργαλεία της Τεχνητής Νοημοσύνης μού επιτρέπουν να μετουσιώνω σύνθετες και απαιτητικές ιδέες, ιδίως τις σουρεαλιστικές και αφαιρετικές συνθέσεις που η παραδοσιακή φωτογραφία αδυνατεί να αποδώσει. Ωστόσο, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί ποτέ να υποκαταστήσει την προσωπική ματιά του δημιουργού· η έμπνευση και η βαθιά συναισθηματική φόρτιση που απορρέουν από την ανθρώπινη εμπειρία παραμένουν αμιγώς δικά μας.
Έλενα Γεωργίου
Ποιος είναι ο αγαπημένος σου φωτογράφος και γιατί;
Στη φωτογραφία, εκτός από τον Henri Cartier-Bresson και τη Diane Arbus, η αγαπημένη μου είναι χωρίς δεύτερη σκέψη η Vivian Maier. Λατρεύω τη δουλειά της και με εμπνέει απίστευτα· κάθε φορά που ξεφυλλίζω ένα βιβλίο με τη δουλειά της, μετά θέλω αμέσως να βγω για φωτογραφία δρόμου, ένα είδος που θεωρώ από τα δυσκολότερα. Αυτό που με τραβάει στη Maier είναι η αμεσότητα και η καθημερινότητα που αποτυπώνεται στις φωτογραφίες της. Είχε μια εκπληκτική ματιά, εστιάζοντας στις εκφράσεις και τις στιγμές ανθρώπων από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Ο λόγος που την θεωρώ την αγαπημένη μου είναι το μοναδικό της μάτι να αποτυπώνει την κατάλληλη στιγμή, δουλεύοντας με μια φωτογραφική μηχανή Rolleiflex, η οποία της επέτρεπε να φωτογραφίζει διακριτικά από το ύψος της μέσης. Και φυσικά, η προσωπικότητά της με συναρπάζει· αν σκεφτεί κανείς ότι ήταν μοναχική και μυστικοπαθής, το φωτογραφικό της έργο παρέμενε άγνωστο, παρά το γεγονός ότι παρήγαγε πάνω από 150.000 αρνητικά φιλμ, ελάχιστα από τα οποία παρουσίασε η ίδια κατά τη διάρκεια της ζωής της.
Έλενα Γεωργίου
Έχεις βραβευτεί, μεταξύ άλλων, στον διαγωνισμό Europe 2024, στα Sony World Photography Awards και έχεις λάβει μέρος σε διεθνή φεστιβάλ. Τι σημαίνουν για εσένα αυτές οι διακρίσεις;
Αναντίρρητα, οι διακρίσεις που μπορεί να λάβει ένας καλλιτέχνης προσφέρουν αναγνώριση και ενθάρρυνση· δείχνουν ότι ίσως αυτό που δημιουργείς έχει αξία. Όμως για μένα, η ουσία δεν βρίσκεται στο ίδιο το βραβείο· βρίσκεται στην επιβεβαίωση ότι η προσωπική μου οπτική αγγίζει πραγματικά τους ανθρώπους, πέρα από σύνορα και χρονικά πλαίσια.Μοναδική εμπειρία υπήρξε για μένα ο περασμένος Φλεβάρης, όταν συμμετείχα στο διεθνές φεστιβάλ Xposure 2025. Να εκθέτω δίπλα σε κορυφαίους φωτογράφους όπως οι Sir Donald McCullin, Martin Schoeller και Muhammed Muheisen δεν ήταν απλώς επαγγελματική τιμή· ήταν συναρπαστικό, ήταν μια στιγμή που με θύμιζε γιατί αγαπώ τη φωτογραφία. Εκεί, ανάμεσα σε εικόνες που αφηγούνται ιστορίες ισχυρές και συγκλονιστικές, κατάλαβα ξανά ότι η φωτογραφία δεν είναι μόνο τέχνη· είναι γλώσσα, διάλογος, τρόπος να συνδεθείς με τον κόσμο. Οι διακρίσεις, λοιπόν, γίνονται οδοδείκτες· σημάδια ότι η αφοσίωση και η ειλικρίνεια στην τέχνη έχουν νόημα. Και ακόμη και όταν η μεγαλύτερη ανταμοιβή μένει αόρατη στα μάτια των άλλων, η φωτογραφία σου μιλάει, και αυτό είναι ανεκτίμητο.
Έλενα Γεωργίου
Σχέδια-πλάνα, ποιος ο επόμενος στόχος σου;
Αυτή τη στιγμή βρίσκομαι στα μέσα της συγγραφής του δεύτερου βιβλίου-οδηγού μου για τη φωτογραφία δρόμου, κάτι που με ενθουσιάζει, καθώς συνδυάζει την τεχνική καθοδήγηση με την προσωπική μου προσέγγιση. Ο επόμενος στόχος μου, μετά την ολοκλήρωση του βιβλίου, είναι να προετοιμάσω ένα προσωπικό φωτογραφικό λεύκωμα· ένα έργο που θα αποτυπώνει τη δική μου ματιά και θα συγκεντρώνει τις αγαπημένες μου φωτογραφίες, αυτές που μιλάνε σε μένα περισσότερο. Στόχος είναι να προσφέρω μια εμπειρία πιο καλλιτεχνική και προσωπική, που να ξεπερνά τον καθαρά οδηγικό χαρακτήρα του βιβλίου.
Έλενα Γεωργίου
Info:
Η Έλενα Γεωργίου είναι βραβευμένη fine art φωτογράφος και ψηφιακή εικονογράφος. Με το φωτογραφικό της έργο της καταφέρνει να μετατρέπει τα συναισθήματα σε οπτική αφήγηση.
Είναι πτυχιούχος εσωτερικής αρχιτεκτονικής και φωτογραφίας και έχει ολοκληρώσει περαιτέρω σπουδές στην αρχαιολογία και την ιστορία (BA) και κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο στη διαχείριση πολιτιστικής κληρονομιάς (MA).
Η καλλιτεχνική της πρακτική που περιλαμβάνει φωτογραφία δρόμου, πορτρέτο, conceptual και ντοκoυμέντο, στοχεύει σε μια κινηματογραφική οπτική γλώσσα που χαρακτηρίζεται από συναισθηματικό μινιμαλισμό, αφηγηματική συνοχή και ψυχολογικό βάθος. Τα τελευταία χρόνια, η Έλενα Γεωργίου έχει επεκταθεί στην ψηφιακή εικονογράφηση, τη δημιουργία εικόνων και την οπτική αφήγηση με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, δημιουργώντας υβριδικές μορφές που συνδυάζουν την παράδοση με τις αναδυόμενες τεχνολογίες.
Το έργο της στοχεύει να επαναπροσδιορίσει τα όρια της σύγχρονης φωτογραφικής έκφρασης, διατηρώντας παράλληλα έναν βαθύ ανθρώπινο πυρήνα.
Στα επιτεύγματά της περιλαμβάνονται το βραβείο Φωτογράφος της Χρονιάς 2024 (Wild Filmmaker Awards), διακρίσεις από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (5 φορές) και αναγνώριση από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, το Κέντρο Ευρωπαϊκής Πολιτικής και την A.G. Leventis Gallery.
Έχει διακριθεί ως φιναλίστ στα Sony World Photography Awards για τρία συνεχόμενα έτη (2023–2025), ενισχύοντας περαιτέρω τη διεθνή της παρουσία. Οι φωτογραφίες της Έ. Γεωργίου έχουν εκτεθεί σε όλο τον κόσμο, μεταξύ άλλων στο Xposure Photography Festival (Σάρτζα, 2025), στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Βρυξέλλες & Στρασβούργο), στην A.G. Leventis Gallery (Λευκωσία) και στο Somerset House (Λονδίνο).
Το έργο της έχει παρουσιασθεί σε παγκόσμιες εκδόσεις, προσεγγίζοντας ένα ευρύ διεθνές κοινό και ενισχύοντας την αυξανόμενη επιρροή της στη σύγχρονη φωτογραφία. Είναι επίσης συγγραφέας του βιβλίου «The Art of Photography: From Beginner’s Click to Masterful Shots» (Η τέχνη της φωτογραφίας: Από το κλικ του αρχάριου στις αριστοτεχνικές λήψεις), το οποίο καθοδηγεί τους νέους φωτογράφους στην ανάπτυξη της δημιουργικής τους φωνής.
Μέσα από τις εκθέσεις, τις εκδόσεις και την διεπιστημονική της πρακτική, η Έλενα Γεωργίου συνεχίζει να διαμορφώνει τον εξελισσόμενο διάλογο της οπτικής κουλτούρας και να εμπνέει τις νέες γενιές αφηγητών.
