Γράφει ο Γιώργος Καζάζης 

Επιμέλεια: Θεόδωρος Στίγκας 

Ο Ζαν Ρενουάρ (Jean Renoir) [φωτό 1,2,3] γεννήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 1894, στο τμήμα της Μονμάρτρης του Παρισιού. Ήταν ο δεύτερος γιος της Aline Renoir και του Pierre-Auguste Renoir, του διάσημου ιμπρεσιονιστή ζωγράφου [φωτό 4, μαζί σε πίνακα του πατέρα του. φωτό 5]. Ο μεγαλύτερος αδερφός του ήταν ο Πιερ Ρενουάρ (Pierre Renoir,1885-1952) και ο μικρότερος αδελφός του Κλοντ Ρενουάρ (Claude Renoir, 1901–1969).

Ο Ρενουάρ μεγάλωσε σε μεγάλο βαθμό από την Γκαμπριέλ Ρενάρ ( Gabrielle Renard), τη νταντά του (και ξαδέρφη της μητέρας του) με την οποία ανέπτυξε έναν ισχυρό δεσμό  Η Γκαμπριέλ λίγο πριν τη γέννησή του Ζαν, είχε πάει να ζήσει με την οικογένεια Ρενουάρ. Μύησε το νεαρό αγόρι στις παραστάσεις κουκλοθέατρου Guignol στη Μονμάρτρη, κάτι που επηρέασε την μετέπειτα κινηματογραφική του καριέρα.

Για τη νταντά του ο Ρενουάρ έγραψε στα απομνημονεύματά του (1974) «My Life and My Films»: “Με έμαθε να βλέπω το πρόσωπο πίσω από τη μάσκα και την απάτη πίσω από την άνθηση. Μου έμαθε να απεχθάνομαι το κλισέ.”
Η Γκαμπριέλ γοητεύτηκε επίσης από τις νέες πρώιμες κινηματογραφικές ταινίες και όταν ο Ζαν μεγάλωσε λίγο, τον πήγε να δει την πρώτη του ταινία.
Ο Ζαν σε ένα περιβάλλον που κυριαρχούσε η τέχνη, ανάμεσα στους ζωγράφους και τα μοντέλα τους, πέρασε μια ευτυχισμένη παιδική ηλικία, που ήταν πιο πλούσια στην ανέμελη εκτίμηση της ομορφιάς, παρά στις επίσημες σπουδές.

Ως παιδί, ο Ρενουάρ μετακόμισε στη νότια Γαλλία με την οικογένειά του. Αυτός και η υπόλοιπη οικογένεια Ρενουάρ ήταν τα θέματα πολλών από τους πίνακες του πατέρα του (φώτο 6). Η οικονομική επιτυχία του πατέρα του εξασφάλισε, ότι ο νεαρός Ρενουάρ εκπαιδεύτηκε σε μοντέρνα οικοτροφεία, από τα οποία, όπως έγραψε αργότερα, συχνά έφευγε. Παρ’ όλα αυτά, έλαβε πτυχίο το 1913 από το Πανεπιστήμιο της Αιξ-αν-Προβάνς (Aix-en-Provence), όπου έγραψε ποίηση και εντάχθηκε στο ιππικό για να ξεκινήσει μια στρατιωτική σταδιοδρομία.

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος ξέσπασε το 1914 και ο Ρενουάρ τραυματίστηκε στο πόδι. Ο τραυματισμός του στο πόδι τον άφησε με μια μόνιμη χωλότητα, αλλά του επέτρεψε να αναπτύξει το ενδιαφέρον του για τον κινηματογράφο, αφού ανέρρωσε με το πόδι του ανυψωμένο ενώ παρακολουθούσε ταινίες, συμπεριλαμβανομένων των έργων του Charlie Chaplin, του D.W. Griffith και άλλων. Αφού ανάρρωσε, επανήλθε στην υπηρεσία στην αεροπορία και τελείωσε τον πόλεμο με τον βαθμό του υπολοχαγού.
Αναποφάσιστος για μια καριέρα, σπούδασε κεραμική με τον αδελφό του στο Cagnes-sur-mer, κοντά στη Νίκαια, όπου είχε εγκατασταθεί η οικογένειά του.
Μετά τον πόλεμο, ο Ρενουάρ ακολούθησε την πρόταση του πατέρα του και προσπάθησε να κάνει κεραμική τέχνη , αλλά σύντομα εγκατέλειψε αυτή τη προσπάθεια, για να κάνει ταινίες γιατί (όπως θα ισχυριζόταν αργότερα) ήθελε να κάνει τη γυναίκα του,  Κάθριν Χέσλινγκ (Catherine Hessling) σταρ.

Catherine Hessling

Ο σκηνοθέτης λοιπόν, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τη σύζυγό του, ως πρωταγωνίστρια των πρώτων ταινιών τουκαι γράφοντας ειδικά γι’ αυτήν το ντεμπούτο του φιλμ   “La Fille De L’ Eau” (Whirlpool of Fate – 1925) και το φιλμ «Nana» (1926). Ο γάμος του αυτός διήρκεσε από το 1920 έως το 1931 αλλά το διαζύγιο οριστικοποιήθηκε το 1943 και έτσι το 1944 παντρεύτηκε την Δανή χορεύτρια Ντίντο Φρέιρε (Dido Freire) με την οποία έζησε έως το θάνατό του, στις 12 Φεβρουαρίου 1979 στο Μπέβερλι Χιλς (Καλιφόρνια,ΗΠΑ).

Σημαντικότατο ρόλο στη ζωή του έπαιξε η Μαργκερίτ Ρενουάρ (Marguerite Renoir). Το πραγματικό της όνομα ήταν Marguerite Houllé.  Ήταν μοντέρ σε πάνω από 60 ταινίες στη καριέρα της. Μεταξύ αυτών και πολλές από τις ταινίες του Ρενουάρ, με τον οποίο ήταν πολλά χρόνια εραστές. Δεν παντρεύτηκαν ποτέ, αλλά πήρε το επώνυμό του. Ήταν επίσης υποστηρίκτρια του Κομουνιστικού Κόμματος της Γαλλίας και επηρέασε τον Ρενουάρ αρκετά προς αυτή τη κατεύθυνση.

Ο Ρενουάρ υπήρξε ο πιο επιδραστικός σκηνοθέτης που αναδείχθηκε από τη σχολή του Γαλλικού ποιητικού ρεαλισμού. Με ύψιστη καλλιέργεια και ευφυία, είχε την ικανότητα να διακρίνει καθαρά τις ηθικές παραμέτρους  μέσα από την πολυπλοκότητα των κοινωνικών δομών και να σχολιάζει την αλληλεπίδρασή τους με τις ανθρώπινες σχέσεις.

Υπήρξε μια ισχυρή προσωπικότητα, που διαμορφώθηκε από το καλλιτεχνικό περιβάλλον της νεότητας του, αλλά ήταν επίσης πολύ δεκτικός σε μεταγενέστερες  επιρροές τόσο για τη τέχνη του όσο και για τις ιδέες του. Συνέθεσε αρμονικά τις επιρροές του από τον ιμπρεσιονισμό του πατέρα του μέχρι τη Γαλλική παράδοση του νατουραλισμού, όπως αυτή εκφράζεται στα μυθιστορήματα του Emil Zola.

Ποτέ άλλοτε δεν ήρθαν σε τόσο συχνή επαφή οι κόσμοι της ζωγραφικής και του κινηματογράφου, όσο στο έργο του Ρενουάρ.

Η καριέρα του Ρενουάρ στον κινηματογράφο διήρκεσε αρκετές δεκαετίες, κατά τις οποίες συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη των κινηματογραφικών τεχνικών και της αφήγησης. Είναι ιδιαίτερα γνωστός για την ανθρωπιστική προσέγγισή του στη δημιουργία ταινιών, εξερευνώντας συχνά σύνθετα θέματα όπως η ταξική πάλη, ο πόλεμος και η ανθρώπινη κατάσταση με βάθος και ευαισθησία καθώς και για την πρωτοποριακή του προσέγγιση στο σινεμά, ιδιαίτερα με τη χρήση καινοτόμων τεχνικών όπως η κίνηση της κάμερας και η αναδιάρθρωση της χρονολογικής σειράς των γεγονότων.

Jean Renoir – Picnic on the grass

Οι ταινίες του Ρενουάρ  εξερευνούν ποικίλα θέματα, πολυδιάστατους χαρακτήρες και κοινωνικά θέματα.

Σκηνοθέτησε 42 ταινίες. Στις 40  συμμετείχε στο σενάριο, στις 13 ως ηθοποιός, στις 12 ως παραγωγός. Κάποια από τα κύρια θέματα που εξέταζε στις ταινίες του περιλαμβάνουν:

1. Κοινωνική δικαιοσύνη και κοινωνικές τάξεις: Πολλές από τις ταινίες του, αναφέρονται σε θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν διάφορες κοινωνικές τάξεις.
2. Ανθρώπινες σχέσεις και συναισθηματική πολυπλοκότητα : Απεικονίζει πολύπλοκους χαρακτήρες και εξερευνά τις συναισθηματικές τους αντιδράσεις και σχέσεις.
3. Πόλεμος και ανθρώπινη φύση: Αντιμετωπίζει το θέμα του πολέμου και των επιπτώσεών του στην ανθρώπινη φύση και τις σχέσεις.
4. Κριτική στην Κοινωνία και το πολιτικό σύστημα : Ορισμένες από τις ταινίες του εστιάζουν σε κοινωνικές ανισότητες και είναι κατακριτικός στο πολιτικό σύστημα της εποχής του.
5. Ανθρώπινη ψυχολογία και συμπεριφορά : Αναλύει την ανθρώπινη ψυχολογία και συμπεριφορά μέσω των χαρακτήρων του, εστιάζοντας στα κίνητρα και τις ενέργειες τους.

Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους κινηματογραφικούς καλλιτέχνες όλων των εποχών.

Ορισμένες από τις πιο γνωστές ταινίες του Ζαν Ρενουάρ είναι :

1. “La Grande Illusion” (1937) – Μια δραματική ταινία που παρουσιάζει τη ζωή σε ένα γερμανικό στρατόπεδο αιχμαλώτων κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
2. “La Règle du Jeu” (1939) – Γνωστή και ως “The Rules of the Game”. Θεωρούμενη από πολλούς κριτικούς ως ένα αριστούργημα του κινηματογράφου και μια από τις καλύτερες ταινίες που έγιναν ποτέ, αυτή η σατυρική κωμωδία-δράμα προσφέρει μια καυστική κριτική στη γαλλική αριστοκρατία και την αστική κοινωνία.
3. “La Bête Humaine” (1938) – Βασισμένο στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Émile Zola, αυτή η ταινία είναι ένα δραματικό θρίλερ που ακολουθεί την ιστορία ενός σιδηροδρομικού μηχανοδηγού με επικίνδυνες επιθυμίες.
4. “Nana” (1926) – Μια από τις πρώτες ταινίες του Ρενουάρ, βασισμένη επίσης σε μια νουβέλα του Émile Zola, αυτή η ταινία ακολουθεί τη ζωή μιας παριζιάνικης πόρνης.
5. “French Cancan” (1955) – Αυτή η ταινία είναι ένα μουσικό δράμα που αναφέρεται στην ιστορία της δημιουργίας του κλασικού χορού του κανκάν.

Γενική φιλμογραφία:

• La Fille de l’eau (1925)
• Nana (1926)
• Sur un air de charleston (1927)
• Marquitta (1927)
• Une vie sans joie (1927)
• La Petite marchande d’allumettes (1928) (short)
• Tire au flanc (1928)
• Le Tournoi dans la cite (1928)
• Le Bled (1929)
• On purge bébé (1931)
• La Chienne (1931)
• Boudu sauvé des eaux (1932)
• La Nuit du carrefour (1932)
• Chotard et Cie (1933)
• Madame Bovary (1934)
• Toni (1935)
• Le Crime de Monsieur Lange (1936)
• La vie est à nous (1936) (collective)
• Les bas-fonds (1936)
• La Grande Illusion (1937)
• La Marseillaise (1938)
• La Bête Humaine (1938)
• La Règle du jeu (1939)  (The rules of the game)
• Tosca (1941) (selected scenes, uncredited)
• Swamp Water (1941)
• The amazing Mrs. Holliday (1943) (uncredited)
• This Land Is Mine (1943)
• Salut à la France (1944) (short)
• The Southerner (1945)
• The Diary of a Chambermaid (1946)
• Partie de campagne (1946) (short)
• The Woman on the Beach (1947)
• The ways of love (1950) (segment Aday in the Country)
• The River (1951)
• Le carrosse d’or (1952)
• French Cancan (1954)
• Elena and Her Men (1956)
• Le Testament du docteur Cordelier (1959) (TV movie)
• Le Déjeuner sur l’herbe (1959)
• Le Caporal épinglé (1962)
• Il fiore e la violenza (1962) ((segment La scampagnata)
• Le Petit Théâtre de Jean Renoir (1970)  (TV movie)

Μετά τον «Κανόνα του παιχνιδιού» ο Ρενουάρ έφυγε για το Χόλυγουντ, όπου αντιμετώπισε δυσκολίες σε θεματολογία  και σχέδια που να του ταίριαζαν.
Το πρώτο του έργο ήταν το αγροτικό δράμα «Swamp Water» (1941) και το τελευταίο ήταν το «The woman on the beach» (1947). Κορυφαία του ταινία στην Αμερική (και γενικά στη φιλμογραφία του) είναι αναμφισβήτητα το «The Southerner» (1944).
Το 1951 γύρισε στην Ινδία (με βοηθό τον μεγάλο Ινδό σκηνοθέτη Satyajit Ray) την πρώτη έγχρωμη ταινία του «The River» και το 1953 στην Ιταλία το «Le Carrosse d’or».
Αξίζει να σημειώσουμε ότι η ταινία «Le Déjeuner sur l’herbe» (1959) που είναι ένας ύμνος στη φύση, γυρίστηκε στο λαμπρό και άπλετο φως, που χρησιμοποιούσε ο πατέρας του για να ζωγραφίζει.

ΒΡΑΒΕΙΑ
(μεταξύ άλλων) :
Υποψήφιος το 1946 για Oscar καλύτερου σκηνοθέτη με την ταινία « The Southerner».
Τιμητικό βραβείο από την Ακαδημία το 1975, όπου τον προσφώνησαν με τα παρακάτω λόγια: «Μια ιδιοφυΐα που με χάρη, υπευθυνότητα και αξιοζήλευτη αφοσίωση μέσα από το βωβό φιλμ, την ταινία ήχου, το μεγάλου μήκους, το ντοκιμαντέρ και την τηλεόραση κέρδισε τον θαυμασμό του κόσμου».
Ο Ζαν Ρενουάρ δεν ήταν παρών στην τελετή.
Φεστιβάλ Βερολίνου. 1962 Υποψήφιος για Χρυσή Αρκούδα με τη ταινία «La caporal epingle».
Φεστιβάλ Βενετίας:
1951 Winner Διεθνές βραβείο για την ταινία «The River»
1951 υποψήφιος για Χρυσό Λιοντάρι με την ταινία «The River»
1946 Νικητής διεθνούς βραβείου κριτικών για τη ταινία «The Southerner»
1937 Νικητής Καλύτερης Συνολικής Καλλιτεχνικής Συνεισφοράς για τη ταινία «La grande illusion».
Γαλλικό βραβείο Prix Louis Delluc: Νικητής το 1936 για τη ταινία «Les bas-fonds».
Bodil Awards (κινηματογραφικά βραβεία της Δανίας) : 1966 Νικητής στη κατηγορία καλύτερο Ευρωπαϊκό φιλμ «The rules of the game».

Επίσης ο Ρενουάρ έχει βραβευθεί δύο φορές από το γνωστού κύρους περιοδικό «Cahiers du Cinema» που έχει συμπεριλάβει ταινίες του στο top 10 της αντίστοιχης χρονιάς: Το 1956 στην ένατη θέση  τη ταινία «Elena and Her Men» – Το 1951 στη δεύτερη θέση τη ταινία «The River».

Τέλος στο βιβλίο «100 ταινίες για μια ιδανική ταινιοθήκη» του Κλοντ-Ζαν Φιλίπ (εκδόσεις Καστανιώτη 2009 σε μετάφραση Ρίτας Κολαϊτη και χορηγό το Δήμο Αθηναίων) 76 άνθρωποι του κινηματογράφου ψήφισαν τις 5 καλύτερες (για αυτούς)  ταινίες και τους 5 καλύτερους σκηνοθέτες  ο Ζαν Ρενουάρ αναδείχθηκε καλύτερος σκηνοθέτης με 155 ψήφους (2ος ο Χίτσκοκ με 146 και 3ος ο Λανγκ με 143). Καλύτερη ταινία ο «Πολίτης Κέιν» με 48 ψήφους, 2η «Η νύχτα του κυνηγού» με 47 ψήφους και 3η «Ο κανόνας του παιχνιδιού» με 46 ψήφους.

ΕΙΠΕ:
(Μερικές από τις σκέψεις και τις αντιλήψεις του Ρενουάρ σχετικά με τον κινηματογράφο και την τέχνη γενικότερα:)

• “Μια ταινία είναι, για μένα, όχι μόνο ένας τρόπος να προσφέρει διασκέδαση, αλλά είναι ένα μέσο για να κάνει τον άνθρωπο να σκεφτεί.”
• “Κάθε νέο σενάριο με εξοργίζει πάντα, γιατί αναρωτιέμαι πώς θα το φτάσω να είναι ένα αριστούργημα.”
• “Ο κινηματογράφος είναι η πιο όμορφη απάντηση στον τρόπο που αισθανόμαστε για τη ζωή.”
• “Για να φτιάξεις μια ταινία, χρειάζεσαι ενθουσιασμό, αγάπη, αποφασιστικότητα και πραγματική αγάπη για τον κόσμο των ιδεών.”
• “Η ουσία της τέχνης είναι να δώσει μια άποψη για την ανθρώπινη ύπαρξη, όχι να πείσει, αλλά να προσφέρει μια αναπαράσταση.”

ΕΙΠΑΝ :
Ο Ρενουάρ  ήταν ένας από τους πιο επιδραστικούς σκηνοθέτες στην ιστορία του κινηματογράφου, και πολλοί διάσημοι σκηνοθέτες έχουν εκφράσει τον θαυμασμό τους για το έργο του :

• François Truffaut : “Χωρίς τον Jean Renoir, η κινηματογραφική τέχνη δεν θα είχε υπάρξει.”
• Orson Welles : “Ο Jean Renoir είναι ο καλύτερος σκηνοθέτης του κόσμου. Οι απόψεις όλων των υπολοίπων σκηνοθετών, εκτός από τους Eisenstein, Bunuel, και ίσως ο Dreyer, είναι αμελητέες σε σύγκριση με τις δικές του.”
• Jean-Luc Godard : “Κανείς δεν μπορεί να φτάσει τον Renoir στην τρυφερότητα του, τη δεξιοτεχνία του, τη βαθιά ανθρωπιά του, ούτε καν εγώ.”
• Akira Kurosawa : “Είμαι βαθιά υπόχρεος στον Jean Renoir. Χωρίς αυτόν, δεν θα υπήρχε ο κινηματογράφος.”
• Andre Bazin (Κριτικός και Θεωρητικός του Κινηματογράφου) : “Κανείς δε συνέλαβε την αληθινή φύση της οθόνης καλύτερα από τον Ρενουάρ. Κανείς δεν απαλλάχθηκε με τόση επιτυχία από τις διφορούμενες αναλογίες της με την ζωγραφική και το θέατρο.  Έχοντας στο μυαλό τους, τις παραδοσιακές αναφορές, οι σκηνοθέτες του Σινεμά τείνουν να συλλαμβάνουν τις εικόνες εγκλωβισμένες σ’ ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο, όπως οι ζωγράφοι και οι θεατρικοί σκηνοθέτες. Ο Ρενουάρ αντίθετα, κατανοεί πως η οθόνη δεν είναι απλό παραλληλόγραμμο αλλά ένα ομοθετικό επίπεδο του βιζέρ της κάμεράς του. Το ακριβώςαντίθετο του κάδρου. Η οθόνη είναι μια μάσκα που περισσότερο κρύβει παρά αποκαλύπτει την πραγματικότητα.”

ΕΠΗΡΕΑΣΕ :
Ο Ρενουάρ, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους πρωτοπόρους του κινηματογράφου. Η επίδρασή του έχει φανερωθεί σε πολλούς σύγχρονους σκηνοθέτες :

• Francois Truffaut: Ο Truffaut θα μπορούσε να θεωρηθεί ένας από τους πιο εμφανείς σκηνοθέτες που επηρεάστηκαν από το έργο του Ρενουάρ. Οι ταινίες του Truffaut, όπως το “The 400 Blows” και η σειρά των ταινιών “Antoine Doinel”, φέρουν στοιχεία που αντλούν από την προσέγγιση του Ρενουάρ στην ανθρώπινη φύση και την κοινωνία.
• Robert Altman: Ο Altman, γνωστός για την πολυεπίπεδη αφήγηση και τη ρεαλιστική αισθητική των ταινιών του, επίσης επηρεάστηκε από το έργο του Ρενουάρ. Ταινίες όπως το “Nashville” και το “Short Cuts” αντλούν από την ανθρωποκεντρική προσέγγιση που χαρακτήριζε τις ταινίες του Ρενουάρ.
• Satyajit Ray: Ο Ray, ο διάσημος Ινδός σκηνοθέτης, επηρεάστηκε επίσης από το έργο του Ρενουάρ, ιδιαίτερα από τη χρήση της φυσικής τοποθεσίας και της ρεαλιστικής αισθητικής στις ταινίες του.
• Mike Leigh: Ο Leigh, ένας άλλος σκηνοθέτης που εστιάζει στην ανθρώπινη εμπειρία και στην κοινωνική αλληλεπίδραση, επίσης έχει δηλώσει επηρεασμένος από το έργο του Ρενουάρ.
• Jean-Luc Godard – Ακόμη ένας ηγέτης του Γαλλικού Νέου Κύματος, ο Godard επηρεάστηκε από την αυθεντική προσέγγιση του Ρενουάρ στην αφήγηση ιστοριών και στη χρήση της κάμερας για να αναδείξει την ανθρώπινη εμπειρία.

Jean Renoir – The rules of the game

Η ΤΑΙΝΙΑ «Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ»
Μετά την εμπορική επιτυχία της ταινίας του 1938 “Ανθρώπινο Κτήνος” (“La Bête Humaine”) ο Ρενουάρ ιδρύει την ανεξάρτητη εταιρία Nouvelle Edition Francaise, με παρθενική του παραγωγή την ταινία σταθμός για το γαλλικό και όχι μόνο κινηματογράφο, που ακούει στο όνομα “Κανόνας του Παιχνιδιού” το 1939.
Ο σκηνοθέτης είχε αρχικά συλλάβει την ταινία (υπό τη σκιά ενός πολέμου που επρόκειτο να ξεσπάσει και απειλούσε την Ευρώπη) ως μια πεσιμιστική, αν και συχνά κωμική απεικόνιση της κοινωνικής υποκρισίας και της αμφισβήτησης της βιωσιμότητας αξιών όπως η αλήθεια, η αγάπη και η φιλία.
Τελικά όμως, διάλεξε ένα πιο σκοτεινό αφηγηματικό μονοπάτι.
Η υπόθεση της ταινίας αφορά τις σχέσεις και τις κοινωνικές διαδράσεις μεταξύ μιας ομάδας ανθρώπων από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα που συγκεντρώνονται σε ένα αριστοκρατικό κτήμα κατά τη διάρκεια ενός Σαββατοκύριακου. Οι πολυπλοκότητες των ανθρώπινων σχέσεων και οι κοινωνικές αντιθέσεις αποτυπώνονται με διακριτικό τρόπο μέσα από την πλοκή της ταινίας. “Ο κανόνας του παιχνιδιού που καταγγέλλει ο Ρενουάρ είναι η ανευθυνότητα τόσο στο συναισθηματικό όσο και στο κοινωνικοπολιτικό πεδίο της άρχουσας τάξης. Αλλάζουν ιδέες,  κοστούμια και παρτενέρ όπως στο θέατρο. Και “όλοι έχουν τους λόγους τους”. Και ο φόνος του τέλους είναι απλώς ένα “ατύχημα”.

Χρησιμοποιώντας ως επίκεντρο τους καλεσμένους που φιλοξενεί η εξοχική έπαυλη ενός αριστοκρατικού ζεύγους, ο Ρενουάρ χτίζει κομμάτι κομμάτι την εικόνα μιας κοινωνίας εκτός ελέγχου, σ’ ένα διαρκές θέατρο του παραλόγου, όπου το ξεπούλημα κάθε αξίας είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.
Ο Ρενουάρ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, ως προειδοποίηση, για μια χώρα έτοιμη να εγκληματήσει ηθικά. Και είναι πραγματικά λίγες οι φορές που το σινεμά έχει πει κι έχει δείξει, τόσο σκληρές αλήθειες με τόσο κομψό τρόπο και ίσως η μόνη που έχει απεικονίσει τόσο πειστικά την αβάσταχτη ελαφρότητα του ανθρώπινου είναι.
Όλα αυτά, καθιστούν το φιλμ τόσο τρομερά προφητικό στην εποχή του. Παρά την αξία της ως έργο τέχνης, η ταινία αντιμετώπισε αρχικά δυσκολίες και δέχτηκε αντιδράσεις από τη γαλλική κοινή γνώμη και τους κριτικούς της εποχής της κυκλοφορίας της, οι οποίοι δεν κατάλαβαν πλήρως το μήνυμα πίσω από τη σάτιρα της ταινίας.
Λέει ο ίδιος: ” Οι άνθρωποι έμπαιναν στο κινηματογράφο με την ιδέα πως θα ξεχνούσαν για λίγο τις έγνοιες τους. Τουναντίον εγώ τους βύθιζα στα προβλήματά τους.”
Η εχθρότητα απέναντι στη ταινία δεν προέρχεται μόνο από πολιτικούς αντιπάλους του Ρενουάρ (που,όπως είδαμε, ήταν φιλικά προσκείμενος προς το κομμουνιστικό κόμμα) και τους ακροδεξιούς που έκαναν άνω κάτω τις προβολές. Οι θεατές μπερδεύονται από αυτό το ανακάτεμα κωμειδυλλίου και τραγωδίας με τις τόσες περιπέτειες να παραπαίουν ανάμεσα σε “Σαίξπηρ” και “Τσίρκο Μεντράνο”. Και αποθαρρύνονται να την παρακολουθήσουν μιας και η κριτική πότε μιλά για “αριστούργημα” και πότε για “φιάσκο”.
Μετά από λίγες μέρες προβολής ο Ρενουάρ αναγκάζεται κα κόψει αρκετή ώρα από τα 113 λεπτά της διάρκειας της σε  100, 94, 91 και 81 λεπτά. Η ταινία απαγορεύτηκε κατά τη διάρκεια της Κατοχής, πρώτα από τη Γαλλική λογοκρισία (με το αιτιολογικό ότι διαστρεβλώνει και παρερμηνεύει παραδόσεις και θεσμούς)  και μετά από τους ναζί.
Το αρνητικό της καταστρέφεται το 1942 από βομβαρδισμό του τόπου φύλαξής του. Συνέπεια όλων αυτών, ήταν να κλείσει η εταιρεία παραγωγής και να κυκλοφορούν για χρόνια, αμφιβόλου διάρκειας κόπιες.
Το 1956, ως ειρωνεία, βρίσκεται η κανονική της βερσιόν και το 1958 αποκαθίσταται  (με την άδεια του Ρενουάρ) από τους Jean Gaborit & Jacques Durand  και επανακυκλοφορεί το 1959 από τις Les Grands Films Classiques με διάρκεια 106 λεπτά.
Γι΄αυτό και η τιμητική αναφορά στην αρχή της ταινίας αυτής της (νέας) βερσιόν : ” Ο Jean Gaborit και ο Jacques Durand ανακατασκεύασαν αυτήν την ταινία με την έγκριση και τη συμβουλή του Ζαν Ρενουάρ, ο οποίος αφιερώνει αυτή την ανάσταση στη μνήμη του Andre Bazin (Αντρέ Μπαζέν)”.

Jean Renoir – The rules of the game

Η ταινία προβάλλεται στο Φεστιβάλ της Βενετίας αλλά από το 1965 βρίσκει το δρόμο της στις αίθουσες και μαζί την ομόφωνη αποθέωση από τον Τύπο και το κοινό, θεωρούμενη πλέον ως αριστούργημα και αντικείμενο μελέτης.

Αξίζει να αναφέρουμε τι είπε για τη ταινία ο Wim Wenders (Βιμ Βέντερς):  «Στο δικό μου το βιβλίο, αυτό το φιλμ έχει καταγραφεί ως ένα θαύμα. Γυρίστηκε ακριβώς πριν το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και προβλέπει επακριβώς τον επερχόμενο τρόμο. Κι όμως η ταινία, μοιάζει να κοιτάζει προς τα πίσω, μας δείχνει μια γέρικη, θλιμμένη κοινωνία να χάνεται μπροστά στα μάτια μας. Όχι μόνο στην Γαλλία, μα σε ολόκληρο τον κόσμο, τυφλή, θηριώδης βία επικρατεί, ακόμα κι αν η ίδια η ταινία είναι γεμάτη ζεστασιά και τρυφερότητα. Μια απίστευτη ελαφρότητα της ύπαρξης διαπερνά το φιλμ και μας βοηθά να ξεπεράσουμε την πικρία που αποπνέει. Πολύ καιρό πριν την εφεύρεση του steadicam, απορούμε πως γίνεται μια κάμερα να είναι τόσο ελαφριά. Όμως αυτό που κάνει στην πραγματικότητα την ταινία τόσο διαχρονική και διάφανη είναι η άποψη του Ρενουάρ για τα πράγματα. Σπάνια συναντάμε φιλμ τόσο απαλλαγμένο από προκαταλήψεις κάθε είδους. Τίποτα δεν εμφανίζεται φτιαχτό ή στημένο. Στην πραγματικότητα κανένας “Κανόνας του Παιχνιδιού” δεν μας αποκαλύπτεται, καλούμαστε μάλλον να ξεφορτωθούμε τους προϊδεασμούς μας, τους σχετικούς με τα θέματα της ταινίας: Την φιλία, την εμπιστοσύνη, τον έρωτα, τις σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών. Σας το υπόσχομαι: Μετά την ταινία θα νιώσετε ελαφρύτεροι. Κι ακόμα, θα πρέπει να γνωρίζετε πως ο Ζαν Ρενουάρ εμφανίζεται κι ως ηθοποιός. Είναι αυτός κάτω από την φορεσιά της αρκούδας. Το να τον παρακολουθείς και μόνο είναι σκέτη απόλαυση. Προειδοποίηση: Το φιλμ είναι εθιστικό!»

Τέλος σε σκηνές της ταινίας ο νεαρός (που έχω επισημανθεί με κόκκινο κύκλο) δεν είναι άλλος από τον Henri Cartier Bresson, που συμμετείχε (χωρίς να αναφέρεται στα credits) στη σκηνή του φαγητού (λέει και 2 ατάκες) και στην σκηνή του χορού.
Ο Bresson (που ήταν φίλος με τον Ρενουάρ και συνοδοιπόρος του πολιτικά)  συμμετείχε επίσης σε μια σκηνή (ως δόκιμος μοναχός) της ταινίας του 1946 “Partie de campagne” (“A day in the country”).

Γράφει ο Χρήστος Μαρκαντώνης*

Το έργο του ανήκει στις πιο δυναμικές κινηματογραφίες των Βαλκανίων και ο ίδιος με αξιόλογη κινηματογραφική γραφή καταφέρνει να συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους σύγχρονους σκηνοθέτες. Έχει επιρροές από μεγάλους δασκάλους του κινηματογράφου με ονόματα βαριά και έχει καταφέρει να δημιουργήσει κινηματογραφικά διαμάντια που έχουν ήδη κατακτήσει σημαντική θέση στο παγκόσμιο σινεμά. Είναι από τους κορυφαίους Τούρκους σκηνοθέτες και τον λένε Nuri Bilge Ceylan (Νουρί Μπιλγκέ Τζεϊλάν).

Η πρώτη επαφή του Τζεϊλάν με την εικόνα ήρθε μέσα από την φωτογραφία. Ο ίδιος ξεκινάει να ασχολείται με την φωτογραφία και να συμμετέχει σε διάφορες φωτογραφικές λέσχες από τη δεκαετία του 1980. Την ίδια εποχή εργάζεται ως επαγγελματίας φωτογράφος, βγάζοντας φωτογραφίες διαβατηρίων για βιοποριστικούς λόγους. Η τριβή με την εικόνα καθώς και οι σπουδές που θα πραγματοποιήσει στο Πανεπιστήμιο Καλών Τεχνών θα τον εφοδιάσουν με μια εξαίρετη αντίληψη για τα κάδρα του. Επίσης αρχίζει και διαμορφώνεται μια αισθητική που ξεχωρίζει για τις όμορφες, σχεδόν μελαγχολικές εικόνες που πλαισιώνουν την κάθε ταινία του.

Nuri Bilge Ceylan – Uzak

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 ξεκινάει να σκηνοθετεί αλλά στο ελληνικό κοινό γίνεται ευρύτερα γνωστός μόλις το 2003 μετά την προβολή της ταινίας «Uzak» (Μακριά, 2002). Μια γλυκόπικρη ταινία που κάνει αναφορά σε δυσκολίες που εμφανίζονται στην επικοινωνία μεταξύ ενός ανθρώπου που έχει μεγαλώσει στην πόλη και του ξαδέλφου του που έχει μεγαλώσει στην επαρχία και την εγκαταλείπει.
Ήδη παρατηρούμε τα χαρακτηριστικά και την αισθητική που θα επαναλάβει και στις ταινίες που θα ακολουθήσουν τα επόμενα χρόνια. Το στυλ που κυριαρχεί είναι αυστηρά εικαστικό έως και την παραμικρή λεπτομέρεια. Μια κάμερα που άλλοτε παραμένει σταθερή κι άλλοτε κινείται στο χέρι. Ένα από τα γνώριμα χαρακτηριστικά του είναι ότι πολλές φορές επιλέγει μεγάλης διάρκειας πλάνα δημιουργώντας κάδρα
καταπληκτικής ομορφιάς. Ο Τζεϊλάν σαν φωτογράφος καταφέρνει να δημιουργεί κινηματογραφικά κάδρα υψηλής αισθητικής, με άρτια ισορροπία χρωμάτων και τόνων με μια ζηλευτή άνεση και φυσικότητα. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι σχεδόν όλα τα κάδρα στις ταινίες του έχουν πλούσιο φωτογραφικό ενδιαφέρον. Τα κάδρα και τα πλάνα στις ταινίες του Τζεϊλάν, δεν έχουν μόνο φορμαλιστικό ενδιαφέρον. Με μια δεύτερη ανάγνωση μπορούμε να καταλάβουμε και κάτι επιπλέον που τον απασχολεί και αφορά την προσπάθεια να καταγράψει τη συναισθηματική κατάσταση του χαρακτήρα. Αναγνωρίζουμε έτσι μια συμβολική πλευρά στην πλανοθεσία, που το πετυχαίνει με το περιεχόμενο του κάδρου ταυτόχρονα με την εξαιρετική φωτογραφία.

Nuri Bilge Ceylan – Once Upon a Time in Anatolia

Σχετικά με την σκηνοθεσία παρατηρούμε ότι σε ολόκληρη την φιλμογραφία του ξεχωρίζει για την λιτότητά της. Μια σκηνοθεσία εικαστικά άψογη, ειλικρινής, με αψεγάδιαστη φωτογραφία που σε ορισμένες περιπτώσεις όπως στην ταινία «Uzak» (2002) θυμίζει τον ιαπωνικό κινηματογράφο του Γιασουζίρου Όζου (Tokyo Story, Ugetsu Monogatari). Άλλωστε ο ίδιος ο Τζεϊλάν δεν διστάζει να κάνει μέσα από τις
ταινίες του ευχαριστήριες αναφορές σε σκηνοθέτες που θεωρεί δασκάλους του, όπως για παράδειγμα στον Ταρκόφσκι ή στον Μπέργκμαν. Παρόμοια περίπτωση αποτελεί και η ταινία «Κάποτε στην Ανατόλια» (2011) όπου ορισμένα γενικά πλάνα από τοπία φέρνουν στο μυαλό κάδρα του Ιρανού Κιαροστάμι. Επίσης στον θεατή του Τζεϊλάν, δεν μένει απαρατήρητο ότι θυμίζει και την σκηνοθεσία του Θεόδωρου  Αγγελόπουλου. Με τις σιωπές, τα μεγάλης διάρκειας πλάνα και τον σκηνοθετικό ρυθμό όμοιο με του Αγγελόπουλου, εκφράζει την ίδια ανάγκη για εικαστική και φωτογραφική αποτύπωση του σεναρίου καταφέρνοντας να συνδυάσει με ισορροπημένο τρόπο την ποιητική και την πολιτική ματιά.

Με εμφανείς τις επιρροές και από άλλους μεγάλους σκηνοθέτες όπως τους Αντονιόνι, Κισλόφσκι αλλά και Μπέλα Ταρ, εξακολουθεί να δημιουργεί ταινίες με παρόμοιες αναζητήσεις και προβληματισμούς. Σε αυτήν την πορεία των έργων του αυτό που έχει ενδιαφέρον να σχολιαστεί είναι η αλλαγή του κινηματογραφικού του στυλ.

Nuri Bilge Ceylan – Winter Sleep

Έχοντας ξεκινήσει σαν λάτρης της εικόνας μετατρέπει τον κινηματογράφο της σιωπής σε έναν κινηματογράφο περισσότερο θεατρικής προσέγγισης. Ήδη από την «Χειμερία Νάρκη» (2014) βλέπουμε ότι αρχίζουν να κυριαρχούν μεγάλες σκηνές διαλόγων με κοινωνικό-φιλοσοφικού τύπου προβληματισμούς. Εξάλλου ο Τζεϊλάν σε συνέντευξή του αναφέρει ότι προσπαθεί να διαπιστώσει αν ο θεατρικός λόγος μπορεί να λειτουργήσει υπό το κινηματογραφικό πρίσμα. Οι επιρροές του δεν θα μπορούσε να είναι άλλες εκτός από τους μεγάλους δασκάλους όπως Σαίξπηρ, Τσέχωφ και Ντοστογιέβσκι.
Κάτι αντίστοιχο βλέπουμε να επαναλαμβάνεται και στην ταινία «Άγρια Αχλαδιά» (2018) που σε μεγάλο μέρος της ταινίας κυριαρχούν διάλογοι που πραγματεύονται υπαρξιακούς προβληματισμούς. Με όχημα αυτές τις θεωρητικές αναζητήσεις γεννιούνται κορυφαίες λεκτικές αναμετρήσεις μεταξύ των χαρακτήρων οι οποίες εναλλάσσονται με ουσιαστικές σιωπές διατηρώντας με αυτόν τον έντεχνο τρόπο το ρυθμό της ταινίας. Σε καμία περίπτωση όμως δεν θα κάνει εκπτώσεις σε ότι αφορά την αισθητική της φωτογραφίας του, καταφέρνοντας να δημιουργήσει καταπληκτικές σκηνές, αυστηρά μελετημένες.

Nuri Bilge Ceylan – The Wild Pear Tree

Το να προσπαθήσεις να δεις τις ταινίες του Τζεϊλάν είναι χωρίς καμιά αμφιβολία σχεδόν εξαντλητικό. Η διάρκεια, η θεματική και ο τρόπος που σκηνοθετεί προϋποθέτει την συνεχή συμμετοχή του θεατή για να μπορέσει να αποκομίσει πράγματα από την ταινία, κάτι όμως που σίγουρα κουράζει νοητικά. Όπως επίσης δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι πρόκειται για έναν κινηματογράφο πλούσιο, βαρύ, γεμάτο, δυνατό μα και ευαίσθητο. Σίγουρα τίμιο και πέρα για πέρα αληθινό που θα εξασφαλίσει την δική του θέση στην Ιστορία του Κινηματογράφου.

Nuri Bilge Ceylan

*Info:
O Χρήστος Μαρκαντώνης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Σχολής Κινηματογράφου & Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου. Η μικρού μήκους ταινία  του «elsa.» διακρίθηκε με δύο βραβεία στο διεθνές φεστιβάλ κιν/φου Πάτρας 2008 (Α’ Γυναικείου ρόλου & Καλύτερης ταινίας για το Μεταναστευτικό).
Με τη φωτογραφία ασχολείται συστηματικά από το 2010 όπου και παρακολούθησε τα σεμινάρια φωτογραφίας με το Νίκο Δημολίτσα. Το 2013 γίνεται μέλος της Φωτογραφικής Ομάδας Φοζ όπου παραμένει μέχρι και σήμερα βασικό μέλος της ομάδας. Από το 2017 παρακολουθεί τα σεμινάρια του Βασίλη Γεροντάκου. Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας και έχει επιμεληθεί φωτογραφικά θεατρικές παραστάσεις.
//www.instagram.com/cmarkantonis/
 //foz.photography/christos-markantonis/

Η Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία Ηρακλείου διοργανώνει εκδήλωση με τίτλο :

Κινηματογράφος .. ένα ταξίδι σε εξέλιξη

με ομιλητή  τον διδάκτορα του αγγλικού πανεπιστημίου East Anglia και σκηνοθέτη Ορέστη Δικαίο

 Λίγα λόγια για τον ομιλητή:

Ο Ορέστης Δίκαιος είναι σκηνοθέτης και διδάκτορας του αγγλικού πανεπιστημίου East Anglia. Εχει βραβευτεί και από φεστιβάλ και από ακαδημαϊκούς φορείς για τα πρότζεκτς του. Το 2016 βραβεύτηκε από το London Greek Film Festival, το 2017 βραβεύτηκε από το τμήμα Κινηματογράφου του Πανεπιστημίου του Greenwich και το Eyrasia Film Festival, ενώ το 2018 πήρε την τριετή υποτροφία του τμήματος Art and Media του East Anglia University που απονέμεται σε έναν υποψήφιο πανευρωπαικά. Εχει εργαστεί για το Greenwich University και διδάσκει σεμινάρια εισαγωγικά στην τέχνη της εικόνας, κινηματογράφου, υποκριτικής, και σεμινάρια υψηλών απαιτήσεων στη φιλοσοφία του χρόνου, την αφήγηση και τη σχέση τους με την εικόνα.

Ο Ορέστης Δικαίος, σε συνεργασία με την Ε.Φ.Ε.Η., ξεκινούν νέο κύκλο πρακτικών σεμιναρίων κινηματογράφου (21 Οκτωβρίου 2023  έως 16 Μαρτίου 2024)

Η ενδιαφέρουσα εκδήλωση θα λάβει χώρα στην αίθουσα τέχνης της Ε.Φ.Ε. Ηρακλείου, στην Δουκός Μποφώρ 20, στο Ηράκλειο Κρήτης (84RQ+92 Ηράκλειο), την Τετάρτη 18 Οκτωβρίου, ώρα 19:30.

Πληροφορίες σχετικά με την εκδήλωση:
Ημέρα: Τετάρτη 18 Οκτωβρίου 2023
Ώρα: 19:30
Χώρος εκδήλωσης:
Ελληνική Φωτογραφική Εταιρείας Ηρακλείου
Δουκός Μποφώρ 20, 71202 Ηράκλειο
[Web: https://www.efecrete.gr/ ]

Δωρεάν Προβολή Ταινών μ.μ. στο Θερινό Cinemarian

Σάββατο 30 Σεπτεμβρίου 2023, 20:30

Ο σκηνοθέτης Ανδρέας Κατσικούδης και το Cinemarian σας προσκαλούν σε μια προβολή ταινιών μικρού μήκους στην όμορφη ταράτσα του θερινού κινηματογράφου Cinemarian.

Θα προβληθούν οι καλύτερες ταινίες που δημιουργήθηκαν στα πλαίσια του κινηματογραφικού τους σεμιναρίου. Παρόλο που αποτέλεσαν πρακτική άσκηση, αυτές που θα προβληθούν βρίσκονται σε ένα αξιόλογο επίπεδο.

Ανδρέας Κατσικούδης – Φωτογραφία από γυρίσματα ταινιών

Μπορείς να γυρίσεις κάτι ικανοποιητικό με ότι εξοπλισμό έχεις και σε λίγες μέρες;

Ναι, λέμε εμείς! Αν μας πετύχει το σενάριο και δέσει καλά η ομάδα, τότε σίγουρα!

Θα προβληθεί μεταξύ άλλων και το ντοκιμαντέρ του Ανδρέα Κατσικούδη «Μπαγκόγκ» (2022, 10 min), όπως και η κωμωδία του «Έλληνας Γαμπρός» (2019, 12 min).

Ανδρέας Κατσικούδης – Φωτογραφία από γυρίσματα ταινιών

Στο τέλος της προβολής θα γίνει μια μικρή συζήτηση για το πώς μπορούμε να γυρίσουμε μια ταινία χωρίς χρήματα και με όποιο εξοπλισμό έχουμε. Το βασικό είναι το σενάριο. Και ο ήχος. Όλα τα άλλα ακολουθούν!

Πρόγραμμα

• Τα Γενέθλια, 12:30 min, 2012
• Τζόκερ, 6:40 min, 2020
• Τύχη, 5:00 min, 2019
• Same Old Song, 4:20 min, 2019
• Cineπαρμένη, 6:30 min, 2016
• Η Καταδίωξη, 3:15 min, 2017
• O Καλλιτέχνης, 5:50 min, 2023
• Το Νόμισμα, 7:25 min, 2023
• Μπανγκόκ, 10:00 min, 2022
• Έλληνας Γαμπρός, 12:00 min, 2019

andreaskatsikoudis.com

Ανδρέας Κατσικούδης – Φωτογραφία από γυρίσματα ταινιών

Ανδρέας Κατσικούδης – Φωτογραφία από γυρίσματα ταινιών

Ανδρέας Κατσικούδης – Φωτογραφία από γυρίσματα ταινιών

Ανδρέας Κατσικούδης – Φωτογραφία από γυρίσματα ταινιών

Γράφει ο Χρήστος Μαρκαντώνης*

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 και την εποχή της Νέου Κύματος της Γαλλίας (NouvelleVague) θα κάνει την εμφάνιση του ένας κινηματογραφικός “λογοτέχνης”, ο Ερίκ Ρομέρ. Ένας παραγωγικός σκηνοθέτης που θα συνδυάσει μέρος του έργου του με μια εποχή του χρόνου που σε αρκετό κόσμο και ιδίως στα μικρά παιδιά είναι η αγαπημένη τους: Το καλοκαίρι. Ένας αγαπημένος κινηματογραφιστής που πετυχαίνει αυτό τον συνδυασμό όσο λίγοι. 

Στο κείμενο που ακολουθεί προτείνω να πάρουμε μια βαθιά ανάσα και να κάνουμε ένα κινηματογραφικό μακροβούτι στα καλοκαίρια όπως μας τα παρουσιάζει ο Ερίκ Ρομέρ.

Eric Rohmer – Claire’s knee

Σαφώς και δεν είναι όλες οι ταινίες του Ρομέρ ένα θερινό φεστιβάλ, αλλά οι ταινίες που θα σταθούμε, αποτελούν αυτό που θα σκεφτόμασταν σαν ένα αξέχαστο καλοκαίρι. Στα καλοκαίρια του ο Ρομέρ, ακολουθεί τους ήρωες του στις διακοπές τους. Πεδίο δράσης η παραλία. Οι εικόνες που δημιουργεί μοιάζουν με αίσθημα χαλάρωσης και μιας γλυκιάς ζαλάδας. Ανέμελες βόλτες σε παραλίες, ρομαντικές βαρκάδες, καλοκαιρινές γνωριμίες, έρωτες ανεκπλήρωτοι, καράβια που πηγαινοέρχονται σε λιμάνια, τεμπέλικα μεσημέρια με μοναδικό ήχο τον ήχο των τζιτζικιών. Βράδυ με κιθάρες, φρούτα, κρασί και ο ήχος των κυμάτων στην ακτή. Ανάλαφρα ρούχα και ανοιχτά πουκάμισα απλά επειδή είναι καλοκαίρι. Βρεγμένα σώματα να στεγνώνουν στον μαλακό μεσογειακό ήλιο. Χαλαροί ρυθμοί με χαμόγελα και υπαρξιακές αναζητήσεις. Όνειρα και σχέδια για έναν χειμώνα που θα ακολουθήσει.

Από πολύ νωρίς ο ίδιος ο Ρομέρ φαίνεται να ξεχωρίζει αυτή την εποχή του χρόνου. Το βλέπουμε κιόλας από την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία με τίτλο «Στον αστερισμό του Λέοντα» που θα τοποθετήσει την ιστορία του στις αρχές του καλοκαιριού στο Παρίσι. Αυτό που θα παρατηρήσουμε στον Ρομέρ είναι ότι ξεκινάει να αναπτύσσει το έργο του σε κύκλους ταινιών, χωρίς όμως στην κινηματογραφική του πορεία να απουσιάζουν οι μεμονωμένες ταινίες. Βέβαια το καλοκαίρι δεν είναι μια τυχαία επιλογή του Ρομέρ. Αυτή η εποχή υποστηρίζει απόλυτα το έργο του. Τόσο πολύ, που δεν θα γινόταν να γυριστούν σε άλλη εποχή οι συγκεκριμένες ταινίες. Το καλοκαίρι οι ρυθμοί χαλαρώνουν, οι ενδοιασμοί να αφεθούμε σε κάτι καινούργιο περιορίζονται, είτε αυτό το καινούριο είναι ένας έρωτας, είτε είναι ένα απρόοπτο ταξίδι. Το καλοκαίρι μπορεί πιο εύκολα να χαλάσουν αλλά και να δημιουργηθούν έρωτες και φιλίες. Οι επιθυμίες γίνονται πιο τολμηρές με ένα μπουκάλι κρασί σε μια παραλία κάτω από τη σκιά ενός δέντρου και οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς πολλές σκέψεις και αναβολές.

Eric Rohmer – La collectionneuse

Ταινία που θα ξεχωρίσει είναι «Η συλλέκτρια»(1967) και στην οποία αρχίζει να διαγράφεται αυτό που θα καθιερωθεί σαν κινηματογραφικό ύφος του Ρομέρ. Προβληματισμοί περί Έρωτος και Ηθικής. Βόλτες και συζητήσεις που πολλές φορές ο κινηματογραφικός χρόνος ταυτίζεται με τον πραγματικό. Όπως ο ζεστός ήλιος του καλοκαιριού επηρεάζει τα γυμνά σώματα και ιδρώνουν, έτσι με μια καθαρά συμβολική προσέγγιση  παρατηρούμε και τις ψυχές των δύο ηρώων να καίγονται από πόθο και ζήλια για την συγκάτοικο τους, την Εϊντέ.

Eric Rohmer – Claire’s knee

Θα ακολουθήσει η αριστουργηματική ταινία «Το γόνατο της Κλαίρης» (1970). Σε αυτήν την ταινία γίνονται πλέον ξεκάθαρα τα χαρακτηριστικά του ύφους τού Ρομέρ που θα τον ακολουθήσουν και στις επόμενες δημιουργίες τους. Μια λιτή σκηνοθεσία με ελάχιστες κινήσεις της κάμερας και το στοιχειώδεις μοντάζ. Μελετώντας την ταινία γίνεται άμεσα κατανοητό ότι δεν ενδιαφέρεται για την πλοκή της, παρά μόνο για την ανάλυση των χαρακτήρων των ηρώων αλλά και των επιθυμιών τους. Μας δίνει να καταλάβουμε πως κάθε χαρακτήρας είναι μοναδικός. Άλλη μια φορά απολαμβάνουμε τις υπέροχες βόλτες σε δάση και σε παραθεριστικά θέρετρα. Βόλτες στις οποίες κυριαρχούν συζητήσεις περί έρωτος, φιλοσοφικές αναζητήσεις που εκφράζονται με υπαρξιακά ερωτήματα και συνοδεύονται με γαλλικό κρασί. Αυτά  είναι ορισμένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της ταινίας. Ταινία που τον καθιερώνει ως ποιητή της συναισθηματικής καταπίεσης.

Κατεξοχήν κινηματογραφιστής του λόγου, παρόλο που ίδιος επέμενε πως ο κινηματογράφος του δεν είναι καθόλου λογοτεχνικός, βλέπουμε πως προσεγγίζει του ήρωές του με σχολαστικότητα και επιμένει στις λεπτομέρειες. Δίνει μεγαλύτερο βάρος σε όσα σκέφτονται οι χαρακτήρες του αλλά και σε όσα αισθάνονται. Αντίθετα θα δώσει λιγότερη προσοχή σε όσα πράττουν.

Eric Rohmer – Pauline à la plage

Άλλη μια γνωστή δημιουργία του Ρομέρ αποτελεί η ταινία «Η Πολίν στην πλαζ» (1983). Με ηρωίδα μια κοπέλα μικρότερης ηλικίας απ’ ότι συνήθως είχε μέχρι τώρα στις ταινίες του και η οποία προσπαθεί να καταλάβει τον έρωτα και τους μεγάλους. Ερωτεύεται  αλλά απογοητεύεται από την υποκρισία των ενηλίκων. Άλλη μια φορά, ο Ρομέρ θα μας δώσει να καταλάβουμε πολύ καλά πως ο Έρωτας τελικά συνεχίζει να αποτελεί μια αφηρημένη έννοια, άσχετα με τις όποιες εμπειρίες αποκτήσει ο καθένας.

Eric Rohmer – Le rayon vert

Το 1986 θα σκηνοθετήσει την «Πράσινη Αχτίδα». Μια καταπληκτική ταινία που εδώ μοιάζει να ξεκινάει κάπως αντίθετα συγκριτικά πάντα με τις άλλες ταινίες αυτού του κύκλου. Δηλαδή, βάζει την ηρωίδα του την Ντελφίν, να πάει κόντρα σε όλα τα «πρέπει» και τους όρους που ίσως να θέταμε κάποτε άθελα μας για τα καλοκαίρια. «Πρέπει να πας διακοπές», «πρέπει να ερωτευτείς», «πρέπει να είσαι με φίλους». Παρακολουθούμε λοιπόν την Ντελφίν να πηγαίνει κόντρα σε όλη αυτή την κοινωνική πίεση και αποφασίζει μόνη της για το πώς θα φτιάξει το δικό της καλοκαίρι.

Eric Rohmer – A summer’s tale

Θα περάσουν δέκα χρόνια και το 1996, ο Ρομέρ θα δημιουργήσει μια δροσιστική ταινία αλλά και την τελευταία από τον κύκλο των θερινών αυτών κινηματογραφικών αριστουργημάτων. Η ταινία «Ιστορίες Καλοκαιριού» (1996), τίτλος που μαρτυράει από μόνος του περί τίνος πρόκειται, αφηγείται τις ερωτικές περιπέτειες ενός μοναχικού νεαρού φοιτητή στην παραθαλάσσια Βρετάνη. Με μια δεύτερη ανάγνωση καταλαβαίνουμε τα ερωτήματα που θέλει να θέσει ο Ρομέρ. Ερωτήματα μιας καθαρά υπαρξιακής αναζήτησης για «το ποιος είμαι» καθώς και το «πού θέλω να πάω». Ταινία που μοιάζει να ισορροπεί ανάμεσα σε αυτό που θα χαρακτηρίζαμε ως τις πιο βαρετές διακοπές και σε εκείνες που θα αλλάζανε τη ζωή μας.

Δεν είναι λίγες οι φορές που ο ίδιος ο Ρομέρ επέλεγε να προσθέσει στους τίτλους αρχής και λίγο πριν ξεκινήσει η ταινία κάποια μικρή φράση από ποιητές / συγγραφείς που ξεχώριζε. Έτσι κι εγώ με τη σειρά μου ακολουθώντας το παράδειγμα του, επιλέγω να κλείσω το κείμενο με τον ίδιο τρόπο. Έχοντας λοιπόν ξαναδεί τις τελευταίες ημέρες τις παραπάνω ταινίες μου έρχεται στο μυαλό μια φράση που ταιριάζει στα καλοκαίρια τού Ρομέρ:

«Μέρες της θάλασσας, μοιάζουνε όλες σαν ευτυχία…»

Α.Καμύ (από το δοκίμιο «Η θάλασσα σε απόσταση χαδιού»)

Eric Rohmer

*Info:
O Χρήστος Μαρκαντώνης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Σχολής Κινηματογράφου & Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου. Η μικρού μήκους ταινία  του «elsa.» διακρίθηκε με δύο βραβεία στο διεθνές φεστιβάλ κιν/φου Πάτρας 2008 (Α’ Γυναικείου ρόλου & Καλύτερης ταινίας για το Μεταναστευτικό).
Με τη φωτογραφία ασχολείται συστηματικά από το 2010 όπου και παρακολούθησε τα σεμινάρια φωτογραφίας με το Νίκο Δημολίτσα. Το 2013 γίνεται μέλος της Φωτογραφικής Ομάδας Φοζ όπου παραμένει μέχρι και σήμερα βασικό μέλος της ομάδας. Από το 2017 παρακολουθεί τα σεμινάρια του Βασίλη Γεροντάκου. Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας και έχει επιμεληθεί φωτογραφικά θεατρικές παραστάσεις.
//www.instagram.com/cmarkantonis/
 //foz.photography/christos-markantonis/

Γράφει ο Χρήστος Μαρκαντώνης*

Μια γεύση από καλό σπάνιο κόκκινο κρασί που είχε ξεχαστεί στο κελάρι κάποιου πύργου της βόρειας Ευρώπης μοιάζει ο κινηματογράφος του Φινλανδού σκηνοθέτη Άκι Καουρισμάκι. Ορισμένες λέξεις που ταιριάζουν στον κινηματογράφο που δημιουργεί ο Καουρισμάκι θα μπορούσε να ήταν: ποτό, τσιγάρα, rockn’ roll μουσική, ρετρό, δρόμος αλλά και λέξεις με βαθύτερες ερμηνείες όπως ανεργία, ανέχεια, οικονομική κρίση, περιθώριο, περιπλάνηση.

Aki Kaurismaki – The Match Factory Girl

Καλύτερα να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή και να μεταφερθούμε στη Φινλανδία στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Εκείνη την περίοδο στον κινηματογραφικό κόσμο εμφανίζονται δύο αδέρφια με το όνομα Καουρισμάκι. Ο μεγαλύτερος είναι ο Μίκα και ο μικρότερος κατά δύο χρόνια ο Άκι.  Τα αδέρφια Καουρισμάκι θα φέρουν νέο αέρα στα κινηματογραφικά δρώμενα της εποχής. Επηρεάζονται από το σινεμά του Γκοντάρ αλλά από το χολυγουντιανό μελόδραμα. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι ταινίες του βωβού κινηματογράφου και πιο συγκεκριμένα το σινεμά του Charlie Chaplin, τον οποίο ο Άκι τον θεωρεί ως τον καλύτερο σκηνοθέτη της υφηλίου που υπήρξε ποτέ. Και δίκαια, αν σκεφτούμε ότι, όπως λέει και ο ίδιος ο Καουρισμάκι«…σε μία και μόνο σκηνή ήταν ικανόςνα προκαλέσει γέλιο και θλίψη μαζί. Το σινεμά του δεν μπορεί παρά να με έχει επηρεάσει». Η εμμονή με το βωβό σινεμά θα έχει σαν αποτέλεσμα την ταινία του «Γιούχα» (1999). Ταινία σε ασπρόμαυρο φιλμ και με απουσία διαλόγων.

Aki Kaurismaki – Ariel

Κάτι που ξεχωρίζουμε βλέποντας τις ταινίες του είναι οι τριλογίες που δημιουργεί μέσα στα χρόνια. Η πρώτη χρονολογικά, τριλογία αποτελείται από τις ταινίες «Σκιές Στον Παράδεισο» (1986), «Άριελ» (1988) και «Η Γυναίκα Με Τα Σπίρτα» (1990). Η παραπάνω τριλογία η επονομαζόμενη Τριλογία του Προλεταριάτου καταπιάνεται με την εργατική τάξη της χώρας του. Προσεγγίζει με κωμικοτραγική διάθεση το θέμα του, με τους πρωταγωνιστές του να είναι απόκληροι αντιήρωες που ονειρεύονται κάποιο καλύτερο μέλλον. Άνθρωποι που ερωτεύονται και δοκιμάζονται. Μια άλλη τριλογία που ξεχωρίζει στην φιλμογραφία του είναι η Τριλογία των Χαμένων. Περισσότερο ποιητική η συγκεκριμένη τριλογία αποτελείται από τις ταινίες «Μακριά Πετούν Τα Σύννεφα» (1996), «Ο Άνθρωπος Χωρίς Παρελθόν» (2002), «Φώτα Στο Σούρουπο» (2006). Ταινίες που παραμένουν ουτοπικές παρόλο που ορισμένες φορές γίνονται υποτονικές ή απελπισμένες. Ήρωες του περιθωρίου που βρίσκονται αντιμέτωποι σε αδιέξοδα και σε κακουχίες. Άνθρωποι που τους βλέπουμε να περιφέρονται στην υποβαθμισμένη πλευρά του Ελσίνκι.

Aki Kaurismaki – The Other Side Of Hope

Σε παρόμοιες τοποθεσίες θα επιλέξει να κινηματογραφήσει και την επόμενη τριλογία του, η Τριλογία των Λιμανιών με ταινίες «Το Λιμάνι Της Χάβρης» (2011), «Η Άλλη Όψης Της Ελπίδας» (2017). Ταινίες τρυφερές, μελαγχολικές και αστείες ταυτόχρονα. Δυστυχώς όμως για τους κινηματογραφικούς φίλους του Καουρισμάκι, η συγκεκριμένη τριλογία δεν θα ολοκληρωθεί ποτέ αφού με δηλώσεις που είχε κάνει στη δημόσια τηλεόραση της Φινλανδίαςόταν προβλήθηκε η «Άλλη Όψη Της Ελπίδας» (2017) φαίνεται να  έχει αποχωρήσει από την σκηνοθεσία. «Έχω κουραστεί. Θέλω να αρχίσω να ζω τη δικιά μου ζωή, επιτέλους». Σε αυτές τις δύο όμωςταινίες θα μιλήσει για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες. Έχοντας δει πολύ κόσμο να φεύγει από τη Φινλανδία για να καταλήξουν οικονομικοί μετανάστες σε χώρες όπως η Αυστραλία και η Αμερική,  έχει ευαισθητοποιηθεί και αναρωτιέται «…πώς μπορούμε τώρα εμείς να είμαστε τόσο αγενείς απέναντι σε πρόσφυγες; Τόσο διαβολεμένα σκληροί;».

Aki Kaurismaki – Lights In The Dusk

Ο  Καουρισμάκι έχει καταπιαστεί με διαφορετικά είδη του κινηματογράφου όπως το φιλμ νουάρ, το μιούζικαλ και την κωμωδία. Το αποτέλεσμα σε κάθε περίπτωση  είναι καταπληκτικό. Όλες οι ταινίες ανεξάρτητα σε ποιο είδος ανήκουν φαίνεται ότι συνδέονται αισθητικά με ένα είδος ποιητικού ρεαλισμού. Επιρροές  στο έργο του υπάρχουν και από τη φινλανδική κουλτούρα αν και είναι δύσκολο να αναγνωριστούν. Βλέπουμε αναφορές σε κλασσικά έργα φινλανδικής λογοτεχνίας, σε ζωγραφική και βέβαια επιρροές από την ποπ-ροκ μουσική. Οι ταινίες του σκηνοθετικά λιτές και απέριττες αλλά τόσο καλοδουλεμένες που σίγουρα με μια δεύτερη ανάγνωση φανερώνονται κρυμμένα μυστικά και νοήματα σε ένα σινεμά βαθιά πολιτικό και ανθρώπινο. Σε κάθε ταινία δίνεται μια μάχη, από ανθρώπους φτωχούς κι αδύναμους, από αυτούς που «δεν έχουν στον ήλιο μοίρα». Μια μάχη για ισότητα και δικαιοσύνη. Άνθρωποι που ονειρεύονται ένα καλύτερο αύριο και σε πείσμα των καιρών δεν χάνουν ποτέ την ελπίδα τους. Το χαρούμενο τέλος (happyend) σε μια τέτοια μάχη καθιστά τον κινηματογράφο του Καουρισμάκι επαναστατικό! Ο Καουρισμάκι άλλωστε είναι ένα πολιτικός σκηνοθέτης αν και αυτό δεν είναι πάντα προφανές.

Aki Kaurismaki – Ariel

Αυτό που είναι άμεσα αναγνωρίσιμο στον κινηματογράφο που κάνει, είναι το ύφος του που είναι καθαρά μινιμαλιστικό, με μια αφηγηματική οικονομία. Επίσης άμεσα αναγνωρίσιμη είναι και η φωτογραφία του. Ο Διευθυντής Φωτογραφίας των ταινιών του, ο Τίμο Σάλμινεν, που αποτελεί και μόνιμη συνεργασία του Καουρισμάκι, είναι υπεύθυνος για τις υπέροχες εικόνες που μας χαρίζει.  Έντονο το στοιχείο του κοινωνικού ρεαλισμού, ιστορίες με τολμηρά χρώματα και ρετρό πινελιές που ξεχωρίζουν στα στυλιζαρισμένα πλάνα του. Στα πλάνα αυτά θα τοποθετήσει τον χαρακτήρα του με μια τρομερή απλότητα και σε άμεση επικοινωνία με τον περιβάλλοντα χώρο του ο οποίος προσδιορίζει τον κοινωνικό χώρο του χαρακτήρα. Σημαντικό ρόλο στις ταινίες του έχουν τα ποτά και τα τσιγάρα. Χαρακτήρες που καπνίζουν και πίνουν. Στον κινηματογραφικό του κόσμο φαίνεται πως κάθε σύγκρουση μπορεί τελικά να επιλυθεί με ένα καλό ποτό.

Aki Kaurismaki – La Vie De Boheme

Εν τέλει ο κινηματογράφος του βετεράνου Φινλανδού δημιουργού αποτελεί σημαντικό δείγμα γραφής σύγχρονου σινεμά που έχει κάτι το ολοκληρωμένο να περιγράψει και αξίζει χίλιες φορές να ασχοληθούμε με τον κόσμο που μας παρουσιάζει. Κλείνοντας θα δανειστώ μια φράση από το δελτίο τύπου του 53ου Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης που το 2012 τον είχε φιλοξενήσει. Μια φράση που σημειώνει ο ίδιος μιλώντας εξ ονόματος των ηρώων του:

«Όταν πλέον δεν υπάρχει ελπίδα, δεν υπάρχει και λόγος για να είμαστε απαισιόδοξοι».

Aki Kaurismaki

*Info:
O Χρήστος Μαρκαντώνης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Σχολής Κινηματογράφου & Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου. Η μικρού μήκους ταινία  του «elsa.» διακρίθηκε με δύο βραβεία στο διεθνές φεστιβάλ κιν/φου Πάτρας 2008 (Α’ Γυναικείου ρόλου & Καλύτερης ταινίας για το Μεταναστευτικό).
Με τη φωτογραφία ασχολείται συστηματικά από το 2010 όπου και παρακολούθησε τα σεμινάρια φωτογραφίας με το Νίκο Δημολίτσα. Το 2013 γίνεται μέλος της Φωτογραφικής Ομάδας Φοζ όπου παραμένει μέχρι και σήμερα βασικό μέλος της ομάδας. Από το 2017 παρακολουθεί τα σεμινάρια του Βασίλη Γεροντάκου. Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας και έχει επιμεληθεί φωτογραφικά θεατρικές παραστάσεις.
//www.instagram.com/cmarkantonis/
 //foz.photography/christos-markantonis/

Γράφει ο Χρήστος Μαρκαντώνης*

Όταν σκεφτόμαστε για τον κινηματογράφο της Σουηδίας αναπόφευκτα το μυαλό μας πάει στον μεγάλο Σουηδό Δάσκαλο Ίνγκμαρ Μπέρκμαν. Βέβαια ο σουηδικός Κινηματογράφος παρουσιάζει και άλλους αξιόλογους σκηνοθέτες. Ένας που ξεχωρίζει και αξίζει να σταθούμε ώστε να ανακαλύψουμε τον κόσμο του, ακούει στο όνομα Ρόι Άντερσον.

Roy Anderson – You The Living

Το όνομα του Ρόι Άντερσον είναι πολύ γνωστό στα Φεστιβάλ Κινηματογράφου, στα οποία η κάθε ταινία που δημιουργεί ξεχωρίζει. Δεν είναι τυχαίο ότι είναι μόλις ο δεύτερος Σκανδιναβός που βραβεύεται το 2014, με τον Χρυσό Λέοντα στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βενετίας. Ωστόσο η ιδιαίτερη φιλμογραφία του απευθύνεται σε ένα πιο απαιτητικό κοινό. Σε ένα κοινό που έχει τη διάθεση να πειραματιστεί, να προβληματιστεί και εντέλει να τολμήσει να αφεθεί στον μοναδικό τρόπο κινηματογράφησης. Και αυτό γιατί ο Άντερσον καταφέρνει να αναπτύσσει ένα μοναδικό κινηματογραφικό ύφος που ενδεχομένως ορισμένοι θεατές να το απορρίπτουν. Το σίγουρο όμως είναι ότι οι θεατές που το προτιμούν, το αγαπάνε με πάθος! Ανοίγεται έτσι ένα σύμπαν παράξενο, μα και γοητευτικό!

Roy Anderson – About Endlessness

Ο κινηματογραφικός κόσμος του αποτελείται από καταστάσεις εντελώς σουρεαλιστικές. «Δεν θα επιστρέψω ποτέ στον Ρεαλισμό» θα πει σε συνέντευξή του. Και είναι αλήθεια. Αν εξετάσουμε την «τριλογία των Ζωντανών» ή αλλιώς η «τριλογία για το τι σημαίνει να είσαι Άνθρωπος», μπαίνουμε σε ένα κόσμο που δένουν με αριστοτεχνικό, σχεδόν μαγικό τρόπο, η μελαγχολία με το μαύρο χιούμορ, το μουντό με το φωτεινό, το απαισιόδοξο της ζωής με την ελπίδα. Πιο συγκεκριμένα είναι οι ταινίες τα «Τραγούδια από τον δεύτερο όροφο» (2000), «Εσείς οι Ζωντανοί» (2007) και «Ένα περιστέρι έκατσε σε ένα κλαδί συλλογιζόμενο την ύπαρξη του» (2014). Μέχρι και οι τίτλοι των ταινιών του μοιάζουν να ειρωνεύονται χωρίς όμως να είναι ανειλικρινείς για αυτό που πρόκειται να ακολουθήσει. Με μια πιο προσεχτική μελέτη παρατηρούμε πως οι ταινίες μεταξύ τους έχουν διαφορά εφτά χρόνων. «Οι ταινίες μου δεν έχουν σφιχτή αφηγηματική δομή. Επομένως η προετοιμασία τους μπορεί να διαρκέσει από λίγο έως πολλά χρόνια», θα πει σε συνέντευξή του.

Roy Anderson – About Endlessness

Οι ταινίες του αποτελούνται από αλλόκοτες σκηνές ή επεισόδια με ιστορίες ανθρώπων τελείως διαφορετικών μεταξύ τους οι οποίοι βρίσκονται σε απόγνωση ή και σε σύγχυση. Οι θεματικές που αγγίζει έχουν να κάνουν με την κατανόηση της Ανθρώπινης ύπαρξης. Είναι η αγάπη, τα γερατειά και η θνητότητα. Επίσης βλέπουμε και πιο απτά ερωτήματα όπως, ποια είναι η συμπεριφορά μας απέναντι στους άλλους. Οι σκηνές είναι τελείως απλές, καθημερινές και φαινομενικά ασήμαντες. Σκηνές κοινών θνητών. Κάποιες φορές είναι σαν να μην συμβαίνει κάποιο έντονο γεγονός αλλά πάντα όμως, ό,τι συμβαίνει υπερβαίνει την έννοια της κανονικότητας. Ενδεικτικά, κάποιες σκηνές από τις πολλές που ξεχωρίζουν, άλλες πιο σκληρές, όπως η σκηνή που δείχνει την εξευτελιστική απόλυση ενός ταμία ή εκείνη που παρακολουθούμε έναν επαγγελματία μάγο που κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του νούμερού του, δυστυχώς όλα πάνε λάθος κι άλλες όμως σκηνές με περισσότερη τρυφερότητα, όπως αυτή που ένας πατέρας δένει τα κορδόνια από τα παπούτσια της κόρης του υπό καταρρακτώδη βροχή ή μια νεαρή που περιμένει το ραντεβού της.

Με μια πρώτη εντύπωση φαίνεται ότι δεν συμβαίνει τίποτα στις ταινίες του, αλλά ο Άντερσον με αυτό  το χαρακτηριστικό του ύφος βλέπουμε ότι παρατηρεί και σατιρίζει την παράνοια του μοντέρνου κόσμου αλλά και σχολιάζει με μια ειρωνική κριτική το δυτικό πολιτισμό.

Προσπαθεί να προσεγγίσει την Ανθρώπινη φύση και να διακρίνει με χιούμορ τα καλά, τα κακά και τα άσχημα τού να είναι κανείς ζωντανός. Αυτό πολλές φορές έχει σαν αποτέλεσμα κωμικές στιγμές στις ταινίες του που κρατούν την ισορροπία. Με αφορμή την ταινία «Η ομορφιά της Ύπαρξης» (2019) παραδέχεται σε συνέντευξή του πως «Όσο γερνάω και πλησιάζω το Θάνατο, γίνομαι λιγότερο απαισιόδοξος» .

Roy Anderson – A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence

Αυτό το ύφος που θα το ονομάζαμε παράλογη κωμωδία, και αποτελεί πλέον το προσωπικό ύφος του Άντερσον, το οποίο χαρακτηρίζεται από μεγάλης διάρκειας πλάνα με αυστηρή γεωμετρία και με μία μοναδική γωνία λήψης. Σε αυτά τα στατικά πλάνα έρχεται να τα ομορφύνει ακόμη περισσότερο η έντεχνη και χιουμοριστική χρήση του βάθους πεδίου. Όπως για παράδειγμα στην σκηνή της ταινίας «Ένα περιστέρι έκατσε σε ένα κλαδί συλλογιζόμενο την ύπαρξη του» (2014), όπου ένας άντρας παθαίνει καρδιακή προσβολή ενώ προσπαθεί να ανοίξει ένα μπουκάλι κρασί, με τη γυναίκα του στο άλλο δωμάτιο να φαίνεται να συνεχίζει την ετοιμασία του δείπνου. Επιλέγει να κινηματογραφεί σε γενικό πλάνο που σύμφωνα με τον ίδιο, απαιτεί ένα υψηλό επίπεδο ωριμότητας για τον σκηνοθέτη. Δεν χρησιμοποιεί ποτέ κοντινό πλάνο και η κάμερα κινείται ελάχιστα έως καθόλου, όπως στην ταινία του 2014, όπου η κάμερα δεν κινείται ούτε μία φορά! Σε κάθε σκηνή καταφέρνει να εστιάσει βαθιά και επιδιώκει οι εικόνες του να είναι παγκόσμιες και διαχρονικές. Για αυτό άλλωστε θα παρατηρήσουμε ότι για να πετύχει αυτήν την καθολικότητα, εστιάζει στο χρώμα του δέρματος των ηθοποιών παρά στα ρούχα τους, που όπως γίνεται φανερό στις ταινίες του παρουσιάζουν σχεδόν όλοι, αυτή την απόκοσμη χλωμάδα. Αυτές οι όμορφες εικόνες με τις σκοτεινές σκέψεις και μια αίσθηση χαρμολύπης σε συνδυασμό με την υπέροχη πλανοθεσία αλλά και η ισορροπία μεταξύ ευαισθησίας και ψυχρότητας, σκληρής θεματικής και ανάλαφρων εικόνων, αποτελεί εντέλει το χαρακτηριστικό ύφος του.

Roy Anderson – You The Living

Τέλος, δεν μπορώ να μην αναφέρουμε επιρροές και σκηνοθέτες που ξεχωρίζει και σύμφωνα με τον ίδιο τον έχουν επηρεάσει. Σε συνέντευξή του λοιπόν αναφέρει ονόματα από τον Τσέχικο Κινηματογράφο και πιο συγκεκριμένα αναφέρει πως θαυμάζει τους Μίλος Φόρμαν, Έλμαρ Κλος και Γίρι Μένζελ. Θα αναφερθεί βέβαια και στους Ιταλούς Βιτόριο Ντε Σίκα και Φεντερίκο Φελίνι. Σημαντικό ρόλο επίσης στη διαμόρφωση της αισθητικής του έχει παίξει και η Ζωγραφική. Με ζωγράφους όπως οι Χόπερ, Γκόγια, Σαγκάλ, Ματίς και κυρίως τον Δανό Χάμερσοϊ να τους ξεχωρίζει.

Ολοκληρώνοντας τη μικρή αναφορά και καθώς έρχονται στο μυαλό μας όσες  ταινίες του Άντερσον έχουμε δει, επιλέγουμε να κλείσουμε με μια φράση που είχε πει σε μία από τις συνεντεύξεις του. Ότι τελικά «…η αισιοδοξία είναι μονόδρομος. Ειδικά όταν βλέπω ακόμα την αθωότητα στα μικρά παιδιά».

Roy Andersson

*Info:
O Χρήστος Μαρκαντώνης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Σχολής Κινηματογράφου & Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου. Η μικρού μήκους ταινία  του «elsa.» διακρίθηκε με δύο βραβεία στο διεθνές φεστιβάλ κιν/φου Πάτρας 2008 (Α’ Γυναικείου ρόλου & Καλύτερης ταινίας για το Μεταναστευτικό).
Με τη φωτογραφία ασχολείται συστηματικά από το 2010 όπου και παρακολούθησε τα σεμινάρια φωτογραφίας με το Νίκο Δημολίτσα. Το 2013 γίνεται μέλος της Φωτογραφικής Ομάδας Φοζ όπου παραμένει μέχρι και σήμερα βασικό μέλος της ομάδας. Από το 2017 παρακολουθεί τα σεμινάρια του Βασίλη Γεροντάκου. Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας και έχει επιμεληθεί φωτογραφικά θεατρικές παραστάσεις.
//www.instagram.com/cmarkantonis/
 //foz.photography/christos-markantonis/

Ο Κινηματογράφος και οι εικόνες του Abbas Kiarostami

Γράφει ο Χρήστος Μαρκαντώνης*

Abbas Kiarostami – Through the olive trees

Η καλύτερη μορφή κινηματογράφου είναι αυτή που θέτει ερωτήσεις στους θεατές και αυτοί με την σειρά τους θα πρέπει να αναζητήσουν απαντήσεις ώστε να ολοκληρώσουν το ανολοκλήρωτο μέρος του έργου. Άρα υπάρχουν τόσες ταινίες όσοι και οι θεατές.  Πρέπει να στοχασθούν για να βρουν τις απαντήσεις. Ο ρόλος του σκηνοθέτη δεν είναι να γνωρίζει τις απαντήσεις. Πρέπει να είναι σε θέση να καταφέρει να εμπλέξει τον θεατή. 

Abbas Kiarostami

Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του παγκόσμιου κινηματογράφου με τη δεκαετία του ‘90 να αποτελεί τη χρυσή εποχή της φιλμογραφίας του.

Οι ταινίες του είναι άμεσα συνδεδεμένες με την Ιρανική κουλτούρα με βαθιές ρίζες στον πολιτισμό της Περσίας. Ο ίδιος ουδέποτε αρνήθηκε την κουλτούρα μέσα στην οποία γεννήθηκε. Σε μια χώρα με θεοκρατικό πολίτευμα, καταπιεστικό και ανελεύθερο. Τουλάχιστον στα μάτια του δυτικού κόσμου. Ο ίδιος σε συνέντευξη του με απόλυτη ειλικρίνεια θα πει πως «…η Δύση το βρίσκει πολιτικά προβληματικό… Οι δυτικοί διαλέγουν να αγνοούν αυτά που δεν τους αρέσουν και να εστιάζουν την προσοχή τους σε άλλα που τους είναι αρεστά. Αυτή η αντίθεση όμως ανάμεσα σε δύο διαφορετικές ιδέες είναι δικό τους πρόβλημα».

Abbas Kiarostami – Where is the friend’s house

Για μια πιο εύκολη προσέγγιση στις ταινίες που απέχουν από τον δυτικό τρόπο σκέψης προτείνω να εστιάσουμε σε κάποιες βασικές πληροφορίες που θα κάνει μεγαλύτερη την απόλαυση του Ιρανικού Κινηματογράφου και πιο συγκεκριμένα τις ταινίες του Κιαροστάμι. Η εξέλιξη της Εικόνας στη Δύση ξεκίνησε από τη Ζωγραφική, έπειτα τη Φωτογραφία και τελευταίος εμφανίστηκε ο Κινηματογράφος. Στον δυτικό κόσμο υπάρχει μεγαλύτερη παράδοση στις εικαστικές τέχνες, σε αντίθεση με την Ανατολή που στο ξεκίνημα της Ισλαμικής Τέχνης η ζωγραφική και το σχέδιο αποθαρρυνόταν. Στην Ανατολή η παράδοση της Ποίησης  είναι πιο διαδεδομένη από την παράδοση της Εικόνας. Δηλαδή υπάρχει μια μετάβαση από την αφήγηση κατευθείαν στο σινεμά. Και η παράδοση της αφήγησης είναι ποιητική. Ίσως και αυτό είναι που δίνει τη γοητεία στον Ιρανικό Κινηματογράφο.

Abbas Kiarostami – Where is the friend’s house

Σχεδόν πάντα αφορμή για μια ταινία του Κιαροστάμι αποτελεί ένα πραγματικό γεγονός. Το κινηματογραφικό έργο του έχει την αφετηρία του στην παρατήρηση. Τα πάντα μπορούν να αποτελέσουν έμπνευση για κινηματογραφική δημιουργία, όπως για παράδειγμα ένας σεισμός, που συνέβη στην περιοχή που γυρίστηκε το 1987 η ταινία «Που είναι το σπίτι του φίλου μου;» η οποία τον κάνει γνωστό στον δυτικό κόσμο. Η συγκεκριμένη ταινία αποτελεί αφορμή για να δημιουργηθεί μια άτυπη τριλογία, η «τριλογία του Κόκερ» με τις άλλες δύο ταινίες να είναι «Και η ζωή συνεχίζεται» (1992) και «Μέσα στους Ελαιώνες» (1994). Επιλέγει να κινηματογραφεί σε πραγματικούς χώρους χρησιμοποιώντας φυσικό φωτισμό. Σε αρκετές ταινίες συνεργάζεται με μη επαγγελματίες ηθοποιούς, που θα αποτελέσει σήμα κατατεθέν της δουλειάς του από την περίοδο που εργάζεται ακόμη στο Ιράν. Επιδιώκει την φυσικότητα των ηθοποιών. Συνεχίζει να συνεργάζεται με μη επαγγελματίες ηθοποιούς, δηλώνοντας πως μαθαίνει περισσότερα από αυτούς.

Abbas Kiarostami – Through the olive trees

Στο σύνολο του κινηματογραφικού έργου του παρατηρούμε την εμμονή που έχει  με την ανθρώπινη φιγούρα. Δεν είναι λίγες οι φορές που η κάμερα του εστιάζει στο πρόσωπο όπως για παράδειγμα στην ταινία «Δέκα» (2002) που θα χρησιμοποιήσει μονάχα δύο γωνίες λήψεις για τα πλάνα του! Η αφήγηση του είναι λιτή και πολλές φορές με αργά και μεγάλης διάρκειας πλάνα. Το ύφος του επίσης απλό. Η θεματική των ταινιών του και οι προβληματισμοί που καταπιάνεται έχουν να κάνουν με τον έρωτα, τις σχέσεις των ανθρώπων όπως οι αξίες της φιλίας και της αλληλεγγύης αλλά και την επικοινωνία μεταξύ τους. Στο κέντρο του σύμπαντος στον κινηματογραφικό κόσμο του, βρίσκεται ο Άνθρωπος. Ο Ρεαλισμός στο έργο του είναι απόλυτος. H ποίηση της καθημερινότητας και ο ρυθμός αυτής της ποίησης γίνονται αισθητά στις ταινίες του. Θα ξεχωρίσω την ομορφιά μιας σκηνής από την ταινία «Μέσα στους Ελαιώνες» (1994) που με εντυπωσίασε. Αναφέρομαι στη σκηνή που ο νεαρός πρωταγωνιστής, Χοσεΐν ανεβαίνει και κατεβαίνει τα σκαλιά του σπιτιού της Ταχερέ, της κοπέλας που είναι ερωτευμένος. Αυτό γίνεται τέσσερις φορές. Παρόλο που και τα τέσσερα πλάνα είναι όμοια, κάθε πλάνο καταφέρνει να έχει διαφορετική επίδραση πάνω στο θεατή. Είναι έκπληξη, περιέργεια ίσως και θυμό. Ξεχωρίζει αυτή η σεκάνς περισσότερο για την πειραματικής της αξία και όχι γιατί προωθεί την αφήγηση προς τα εμπρός που ούτος ή άλλως συμβαίνει. Κατά τον Κιαροστάμι δεν υπάρχει επανάληψη στον κινηματογράφο. Δανείζεται μια ρήση του Ηράκλειτου που λέει ότι κανένας δεν μπορεί να πει ότι κολύμπησε στο ίδιο ποτάμι δύο φορές, αφού ούτε ο κολυμβητής ούτε το ποτάμι είναι ίδιο με πριν. Το ίδιο απολαυστικό είναι και το τελευταίο πλάνο της ίδια ταινίας διάρκειας τεσσάρων λεπτών!

Abbas Kiarostami – The wind we carry us

Η έννοια του θανάτου επίσης τον απασχολεί σε μεγάλο βαθμό. Αυτός ο προβληματισμός του θα μας χαρίσει μία από τις αριστουργηματικές ταινίες του, «Η Γεύση του Κερασιού» (1997). Ταινία με καθαρά υπαρξιακές αναζητήσεις. Αλλά και στην επόμενη ταινία του «Ο Άνεμος Θα Μας Πάρει»  (1999) βλέπουμε άλλη μια φορά να τον απασχολεί ο θάνατος που πρόκειται να έρθει. Εδώ αλλά και σε άλλες ταινίες παρατηρούμε τις χρωματικές αντιθέσεις όπως για παράδειγμα η εναλλαγή του πράσινου των αγρών με το κίτρινο της ερήμου που πρόκειται για μια φυσική αντίθεση, μια αντίθεση όμως που διέπει και την ίδια μας τη ζωή. Με τα χρώματα ο Κιαροστάμι δημιουργεί ζωή και παλμό. Άλλη μια διαφορά μεταξύ Ανατολής και Δύσης είναι ότι στη Δύση τα χρώματα μπλέκονται αρμονικά μεταξύ τους ώστε να συμπληρώνει το ένα το άλλο. Στην Ανατολή τα χρώματα είναι σε αντίθεση μεταξύ τους. Το κάθε χρώμα στέκει μόνο του αγνό και ανεξάρτητο, σχεδόν περήφανο! Σε ορισμένες ταινίες δεν θα ήταν τολμηρό να παρατηρήσουμε μια Φωβιστική προσέγγιση σε ότι αφορά τη χρωματική παλέτα του.

Abbas Kiarostami – Taste of cherry

Σύμφωνα με τον ίδιο έχει επηρεαστεί από τον αμερικάνικο κινηματογράφο και τους χαρακτήρες του μιας και φάνταζαν πολύ μακριά από την καθημερινή ζωή του Ιράν.  Στην ουσία ο Κινηματογράφος του Ιράν ξεκινάει με τα γουέστερν, αλλά στην πραγματικότητα ο σύγχρονος Αμερικανικός Κινηματογράφος την εποχή του Κιαροστάμι μοιάζει τόσο ξένος προς την καθημερινή ζωή του Ιράν. Με μια καλύτερη μελέτη του έργου του δεν θα δυσκολευτούμε να παρατηρήσουμε πως ενθουσιάζεται και αγαπάει τον Ιταλικό Κινηματογράφο αφού βλέπει ανθρώπους να μοιάζουν πάρα πολύ με τους ανθρώπους που βρίσκονται γύρω του στο Ιράν. Ο Ιταλικός Νεορεαλισμός φαίνεται πως έχει τον επηρεάσει αρκετά. Θα δούμε επίσης και επιρροές από το ποιητικό σινεμά του Γιασοχίρου Όζου. Αναμφισβήτητα όμως, επιρροές του θα υπάρξουν κυρίως οι συμπατριώτες του Σοχράμπ Σαχίμπ Σαλές, Μισιαβί και Νταριούς Μεχρζουχί.

Abbas Kiarostami

*Info:
O Χρήστος Μαρκαντώνης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Σχολής Κινηματογράφου & Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου. Η μικρού μήκους ταινία  του «elsa.» διακρίθηκε με δύο βραβεία στο διεθνές φεστιβάλ κιν/φου Πάτρας 2008 (Α’ Γυναικείου ρόλου & Καλύτερης ταινίας για το Μεταναστευτικό).
Με τη φωτογραφία ασχολείται συστηματικά από το 2010 όπου και παρακολούθησε τα σεμινάρια φωτογραφίας με το Νίκο Δημολίτσα. Το 2013 γίνεται μέλος της Φωτογραφικής Ομάδας Φοζ όπου παραμένει μέχρι και σήμερα βασικό μέλος της ομάδας. Από το 2017 παρακολουθεί τα σεμινάρια του Βασίλη Γεροντάκου. Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας και έχει επιμεληθεί φωτογραφικά θεατρικές παραστάσεις.
//www.instagram.com/cmarkantonis/
 //foz.photography/christos-markantonis/

ΦΤΙΑΞΕ ΜΙΑ ΤΑΙΝΙΑ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ – ΟΔΗΓΙΕΣ!

Σινεμά χωρίς χρήματα…

Γράφει ο Ανδρέας Κατσικούδης

Οι προτάσεις που ακολουθούν είναι αποτέλεσμα δικών μου προσπαθειών να γυρίσω ταινίες μικρού μήκους και βασικά έχουν προκύψει από λάθη που έχω κάνει!

Φτιάξε ένα απλό, μικρό, αλλά έξυπνο σενάριο. Προσοχή στο τέλος – έκπληξη! Διάβασε δυο τρία βιβλία για το σενάριο και ζήτα βοήθεια από παλιότερους, γιατί αυτό είναι το πιο δύσκολο θέμα σου! Υπάρχει επίσης μια τυποποιημένη μορφή που ακολουθούν όλα τα κινηματογραφικά σενάρια. Δείτε ένα παράδειγμα στα αγγλικά εδώ: www.wikihow.com/Write-a-Script

Χρησιμοποίησε λίγους χώρους για γύρισμα που εξασφαλίζουν ικανοποιητικό φως (ποιες ώρες;) και δεν έχουν θόρυβο. Ένα βασικό θέμα που δεν αντιμετωπίζεται σωστά από τους νέους  σκηνοθέτες είναι ο ήχος. Πρέπει να υπάρχει ησυχία κι όπου θα ακουστούν διαφορετικοί ήχοι για τις ανάγκες της ταινίας να ηχογραφούνται ένας ένας. Για παράδειγμα ξεχωριστά ηχογραφούμε τους διαλόγους, τα βήματα, την πόρτα που κλείνει και τον ήχο του περιβάλλοντος χώρου. Για το φως χρειάζεσαι ένα διευθυντή φωτογραφίας ή έστω κάποιον φίλο φωτογράφο που μπορεί να προτείνει λύσεις.

Βρες προσεκτικά ηθοποιούς που ταιριάζουν με αυτό που έχεις στο μυαλό σου κι εμπιστεύσου τους. Βάλε αγγελία σε δραματικές σχολές και σε σελίδες σχετικές. Πολλοί νέοι ηθοποιοί και μεγαλύτεροι επαγγελματίες θέλουν να παίζουν σε μικρού μήκους (για εμπειρία και γιατί το αγαπούν). Αν δεν μπορείς να τους εξασφαλίσεις κάποια αμοιβή δες την πληρωμή σε είδος (π.χ. μια καλή φωτογράφιση τους). Μην ξεχνάς όμως ότι κατά πάσα πιθανότητα δεν έχουν κάνει καθόλου ή αρκετά εξάσκηση στην υποκριτική μπροστά στην κάμερα! Κι άλλο πράγμα είναι το θέατρο – άλλο ο κινηματογράφος!

Ποιος θα κάνει το μοντάζ; Δύσκολο θέμα για να το κάνεις μόνος σου. Ακόμη όμως κι αν έχεις τις τεχνικές ικανότητες, είσαι σίγουρος ότι αντιμετωπίζεις με αντικειμενικότητα το υλικό σου; Το μοντάζ μπορούμε να το χωρίσουμε σε δυο τομείς: τι θέλουμε να κάνουμε (σειρά σκηνών, ρυθμός ταινίας, χρώμα κ.ά.) και πώς θα το κάνουμε (χειρισμός προγραμμάτων). Όσοι γυρίζουν σε High Definition θα χρειαστούν ισχυρό υπολογιστή και μεγάλο σκληρό δίσκο. Η ανάλυση 4Κ είναι ιδιαίτερα δύσκολη για ερασιτέχνες. Δημοφιλή προγράμματα για όσους έχουν απαιτήσεις είναι τα Adobe Premiere Pro, Final Cut (Apple)  και Avid.

Βρες μουσική από το διαδίκτυο και ζήτα το δικαίωμα να την χρησιμοποιήσεις. Τα νέα συγκροτήματα χαίρονται με αυτό. Συζήτησε αν μπορούν να γράψουν και κάτι για την ταινία σου.

Εξήγησε σε όλους τους συνεργάτες σου τι θες να κάνεις, πού, πότε και πόσο θα κρατήσει. Σιγουρέψου για την αξιοπιστία τους. Καλύτερα ένας πιο μέτριος ηθοποιός που θα έρθει στην ώρα του παρά κάποιος καλός που μπορεί να τα παρατήσει και στη μέση…Για κάποιον που ασχολείται για πρώτη φορά με ταινίες είναι δύσκολο να καταλάβει γιατί αργούν τόσο όλα και γιατί χρειάζονται τόσες λήψεις για μία σκηνή.

Ποιος θα συντονίσει την παραγωγή; Δεν μπορεί να το κάνει αυτό ο σκηνοθέτης! Ακόμη και σε μια ταινία μικρού μήκους χωρίς προϋπολογισμό, υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι που θέλουν οδηγίες και συντονισμό. Ο σκηνοθέτης πρέπει να ασχοληθεί κυρίως με τις ερμηνείες  των ηθοποιών.

Κάνε μια πρόβα με τα πάντα (ηθοποιούς, φως, ήχο…) και βάλε τον καμεραμάν να την τραβήξει (χωρίς να το ξέρουν οι άλλοι!). Μπορεί να είναι το καλύτερο σου γύρισμα αυτό. Όταν το συνεργείο και οι ηθοποιοί είναι χαλαροί, συγχρόνως όμως και σοβαροί, τότε το αποτέλεσμα θα είναι ικανοποιητικό. Ο σκηνοθέτης ακόμη κι όταν νιώθει ότι χάνει το έδαφος κάτω από τα πόδια του, το κρύβει και μέσα από τη σιγουριά που δείχνει όλα προχωρούν.

Ετοιμάσου (ψυχολογικά, αλλά και με εναλλακτικές λύσεις) για κάθε αναποδιά. Είναι σίγουρο ότι θα συμβούν πολλά. Να μερικά: βροχή, αρρώστια, καθυστερήσεις συντελεστών, καμένες λάμπες, εργοτάξιο που θα ξεκινήσει ξαφνικά εκεί που γυρίζεις, θα δεις τις λέξεις του σεναρίου να αλλάζουν γιατί αλλιώς φαίνονται ως εικόνες στο γύρισμα…

Δες ταινίες, πολλές ταινίες – κατά προτίμηση κοντά σε αυτό που θέλεις να κάνεις. Σε μία τέχνη μπορείς να μάθεις τις βασικές τεχνικές  και τους κώδικές της, αλλά τη γλώσσα σου ως δημιουργός μόνος σου θα τη φτιάξεις μέσα από το υλικό που θα μελετήσεις και τις δοκιμές και λάθη που θα κάνεις.

Και εννοείται πας στο γύρισμα έτοιμος. Έτσι τουλάχιστον πρέπει να φαίνεται σε όλους! Ξέρεις τι λέει το σενάριο και που θα βάλεις την κάμερα και γιατί. Δεν ξέρεις ίσως πώς θα παίξουν οι ηθοποιοί, αλλά θα καταλάβεις πότε θα είναι μέσα στο ρόλο τους.

Ανδρέας Κατσικούδης, Δάσκαλος Φωτογραφίας, Σκηνοθέτης

www.akatsikoudis.blogspot.com

photo cover: Antonis T

Ο Κινηματογράφος και οι εικόνες του Vittorio De Sica

Γράφει ο Χρήστος Μαρκαντώνης*

Βρισκόμαστε στην Ιταλία μετά τη λήξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Μια Ιταλία πληγωμένη και κατεστραμμένη από την άνοδο και την πτώση του φασισμού καθώς και την τραυματική εμπειρία που της προκάλεσε ο πόλεμος. Μέσα σε ένα περιβάλλον θλίψης και μεταπολεμικής ακαταστασίας μια ομάδα καλλιτεχνών καταφέρνει να εμπνευστεί από την νέα πραγματικότητα. Στο χώρο του κινηματογράφου θα εμφανιστεί ένα από τα σημαντικότερα κινήματα στην μεταπολεμική Ευρώπη. Είναι ο Ιταλικός Νεορεαλισμός. Από τους κύριους εκπροσώπους της “νεορεαλιστικής παρέας” είναι και ο Βιτόριο Ντε Σίκα. Ήδη από τους πιο γνωστούς ηθοποιούς της Ιταλίας με το πάθος του για τη σκηνοθεσία να γίνεται αιτία ώστε να επενδύει σε αυτήν ότι κέρδιζε από την ηθοποιία.

Οι ιστορίες του Ντε Σίκα, αποβάλλουν κάθε τι το ρομαντικό και αποτυπώνουν την νέα πραγματικότητα η οποία είναι πολύ σκληρή. Αναδεικνύουν τους ασήμαντους καθημερινούς χαρακτήρες καθώς και τα μικρά δραματικά γεγονότα μιας τραγικής ζωής. Γίνεται πλέον εμφανές στο θεατή το κοινωνικό περιβάλλον. Στις ταινίες του ντε Σίκα γίνεται λεπτομερής προσέγγιση της κοινωνικής πραγματικότητας. Δημιουργούνται ταινίες με έντονη κοινωνική συνείδηση.

Vittorio de Sica – Sciuscià

Σε ένα από τα αριστουργήματα του στην ταινία «Λούστρος Παπουτσιών» (1946), χρησιμοποιεί για πρωταγωνιστές παιδιά, που είναι αυθεντικοί λούστροι παπουτσιών. Πιο συγκεκριμένα, καταφέρνει να περιγράψει το σκληρό σωφρονιστικό σύστημα των αναμορφωτηρίων, προσεγγίζοντας την παιδική ψυχοσύνθεση. Θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί τα παιδιά και σε άλλες ταινίες. Τα παιδιά στις ταινίες του Ντε Σίκα ξεχειλίζουν από χαρά και ξεγνοιασιά, όσο κι αν είναι δύσκολες, σχεδόν τραγικές οι ζωές τους.

Δίνει μεγάλη σημασία και προσοχή στα απλά καθημερινά γεγονότα που μοιάζουν ασήμαντα. Τα θέματα που τον απασχολούν είναι το χάος που επικρατεί τα χρόνια μετά τον πόλεμο και ό,τι ακολούθησε τα επόμενα χρόνια όπως η φτώχεια, η πείνα και η ανέχεια. Οι ήρωες είναι απλοί άνθρωποι που δεν αγωνίζονται για υψηλά ιδανικά αλλά για να σώσουν τη ζωή τους. Προσπαθούν να επιβιώσουν σε μια δύσκολη ζωή. Η ζωή όμως ξεχειλίζει. Δεν του αρκεί απλά να ανοίξει τα μάτια στον θεατή, εύχεται να μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Θέλει να διαδραματίσει ένα ρόλο στο πλευρό του θεατή, ο οποίος αισθάνεται πλέον συνδημιουργός.

Vittorio de Sica – Ladri di biciclette

Μία από τις σημαντικότερες ταινίες του, η οποία θα επηρεάσει τον Ιταλικό αλλά και τον Παγκόσμιο Κινηματογράφο είναι «Ο κλέφτης των ποδηλάτων» (1948). Όπως στις περισσότερες ταινίες της συγκεκριμένης περιόδου, έτσι κι εδώ η δομή της αφήγησης είναι απλή. Στους διαλόγους κυριαρχεί η απλότητα. Ένα από τα στοιχεία που επίσης χαρακτηρίζει την σκηνοθεσία του Ντε Σίκα είναι η ανάλυση. Επιμένει στις λεπτομέρειες. Μπορούμε π.χ. να το παρατηρήσουμε στην έξοχη περιγραφή της σκηνής που η οικογένεια ξυπνάει. Η ταινία έχει επίσης την εκπληκτική φωτογραφία του Κάρλο Μοντουόρι που επιλέγει κιαρόσκουρες αποχρώσεις. Εδώ αλλά και σε όλες τις ταινίες του Ντε Σίκα αυτής της περιόδου επικρατούν οι φυσικές εικόνες. Υπάρχει μονάχα ο φυσικός φωτισμός που έχει σαν αποτέλεσμα μια φωτογραφία χωρίς έντονο και σκληρό κοντράστ, με συστηματική επιλογή του φυσικού ντεκόρ που υπογραμμίζει την ρεαλιστικότητα του χώρου. Θα παρατηρήσουμε πως επιλέγει πλέον πιο φυσική σκηνοθεσία με χρήση μεγάλου βάθους πεδίου. Καθιστώντας έτσι τις ταινίες του σπουδαίες και μεγάλες ως προς τη φόρμα τους.Μια ταινία με ξαφνικό και απρόσμενο τέλος που έρχεται σε αντίθεση με το κλασσικό δράμα όπου εκεί παρατηρούμε ότι το τέλος προετοιμάζεται. Άλλη αντίθεση που παρατηρούμε στον κινηματογράφο του Ντε Σίκα με το κλασσικό δράμα  είναι ότι ενώ στην πιο κλασσική δράση τα παθήματα έρχονται από το περιβάλλον στον νεορεαλισμό του Ντε Σίκα οι ήρωες και το περιβάλλον είναι ένα. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να αποκοπεί από το ιστορικό, κοινωνικό αλλά και γεωγραφικό περιβάλλον.

Vittorio de Sica – Miracolo a Milano

Ο ανθρωπιστής Ντε Σίκα δεν θα διστάσει να δηλώσει τις χριστιανοδημοκρατικές του αντιλήψεις όπως μπορούμε να δούμε στην ταινία «Θαύμα στο Μιλάνο» (1951). Πρόκειται για μια χαρούμενη ιστορία τοποθετημένη όμως σε ένα ζοφερό περιβάλλον. Πάλι εδώ διαγράφεται με έντεχνο τρόπο ο εξωτερικός κόσμος.

Η αρχή του τέλους για το κίνημα του νεορεαλισμού στην Ιταλίας θα γίνει με την ταινία του «Ό,τι μου αρνήθηκαν οι άνθρωποι» (1952). Η ταινία θα αφήσει την γεύση μιας πικρής τρυφερότητας. Για άλλη μία φορά προέχει η ηθική πορεία του ήρωα.

Vittorio de Sica – Umberto D.

Ήδη βρισκόμαστε στα μέσα της δεκαετίας του ’50 και οι ταινίες του Ιταλικού Νεορεαλισμού έχουν αρχίσει να κουράζουν τους θεατές που πλέον ανυπομονούν να δουν ταινίες με κάπως πιο ευχάριστα σενάρια ή έστω να προσεγγίζουν με πιο θετικό τρόπο το μέλλον. Ο Ντε Σίκα ως ο «τελευταίος των Μοϊκανών» καταβάλλει προσπάθειες μόνος του να συνεχίσει αυτήν την εμπειρία απέναντι σε όλες τις αντιξοότητες, αλλά δυστυχώς οι – όχι και τόσο δυνατές – ταινίες που ακολουθούν όπως η «Ερωτική Πολιορκία» (1954) αλλά και η «Η στέγη» (1955) χαρακτηρίζονται από γραφικότητα και μανιερισμό.

Αν και ο Ιταλικός Νεορεαλισμός έχει ήδη παρακμάσει στην ουσία ποτέ δεν εγκατέλειψε οριστικά τον Κινηματογράφο έχοντας καταφέρει να έχει για συνεχιστές νέους δημιουργούς όπως για παράδειγμα ο Φεντερίκο Φελίνι. Επίσης ο νεορεαλισμός θα βρει απήχηση σε νέους κινηματογράφους της δεκαετίας του ’60. Θα επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό επίσης τις νέες κινηματογραφίες του Τρίτου κόσμου, όπως π.χ. τον Ιρανικό Κινηματογράφο του Αμπάς Κιαροστάμι.

Vittorio de Sica

*Info:
O Χρήστος Μαρκαντώνης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Σχολής Κινηματογράφου & Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου. Η μικρού μήκους ταινία  του «elsa.» διακρίθηκε με δύο βραβεία στο διεθνές φεστιβάλ κιν/φου Πάτρας 2008 (Α’ Γυναικείου ρόλου & Καλύτερης ταινίας για το Μεταναστευτικό).
Με τη φωτογραφία ασχολείται συστηματικά από το 2010 όπου και παρακολούθησε τα σεμινάρια φωτογραφίας με το Νίκο Δημολίτσα. Το 2013 γίνεται μέλος της Φωτογραφικής Ομάδας Φοζ όπου παραμένει μέχρι και σήμερα βασικό μέλος της ομάδας. Από το 2017 παρακολουθεί τα σεμινάρια του Βασίλη Γεροντάκου. Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας και έχει επιμεληθεί φωτογραφικά θεατρικές παραστάσεις.
//www.instagram.com/cmarkantonis/
 //foz.photography/christos-markantonis/