Εικόνες παρμένες μέσα από το πέρασμα του χρόνου, που μέχρι πριν λίγα χρόνια, ήταν γεμάτος ταξίδια, επιστροφές, φευγιά και προσμονές ατελείωτες. Εικόνες γεμάτες θάλασσα, μυρωδιές, αέρα λυτρωτικό, ήχους γνώριμους από τα χρόνια που πάντα υπήρχαν η φυγή, η προσμονή κι η επιστροφή σε ατελείωτες εναλλαγές.
Και όλα αυτά για να ανακαλύψω χρόνια μετά, πως οι εικόνες και τα συναισθήματα ήταν τόσο ίδιες όσο και διαφορετικές μέσα στο χρόνο…
Τα ίδια δέντρα, οι ελιές, η ίδια γερασμένη σχεδόν ξεραμένη αγριοαχλαδιά, η ίδια παλιά μάντρα που πάνω της κάναμε ασκήσεις ισορροπίας σαν παιδιά. Ακόμα και οι ήχοι είναι ίδιοι, όταν το τοπίο ησυχάζει.
Τα φωτογραφικά καρέ επαναλαμβάνονται, και μόνο οι ημερομηνίες στα αρνητικά, τώρα πια η ψηφιακή τους καταγραφή, μαρτυρούν τη χρονική απόσταση της σύλληψής τους.
Το νόστιμον ἦμαρ, είναι για μένα ένας ατέρμονος αλγόριθμος, που λειτουργούσε όλα αυτά τα χρόνια γεμίζοντας τις μνήμες και τα αρχεία …
Μια επιλογή αντιπροσωπευτικών εικόνων από αυτό τον θησαυρό μου παραθέτω σ’ αυτή την έκθεση και τις μοιράζομαι μαζί σας.

Άλεξ Παπαϊωάννου

Info:
Χώρος έκθεσης: Πολιτιστικό Κέντρο Οπουντίων Αταλάντης
Διάρκεια έκθεσης: 5-10.8.2023

Structures

Δημήτρης Λάμπρης

Mια συλλογή φωτογραφιών ενός απολογισμού συναισθημάτων μέσα από μία δυνατά συνειδητά τονισμένη αντίθεση, τόσο στην λήψη και εκτύπωση όσο και στο περιεχόμενο των εικόνων.

Είναι σημαντικό να σταθούμε μια στιγμή παραπάνω στις φωτογραφίες του Δημήτρη ώστε να ακολουθήσουμε την διαδικασία σύλληψης τους, να δούμε ίσως διάφορες εξηγήσεις και νοήματα που δημιουργούν στην πρώτη τους ανάγνωση.

Υπάρχει χάος αλλά και ομορφιά στις εικόνες αυτές.

Η έννοια του περιεχομένου των εικόνων του δεν βρίσκεται ξεκάθαρα σε αυτό που απεικονίζουν αλλά σου δημιουργούν ένα συναίσθημα εξοικείωσης ή μιας συμφωνίας συνύπαρξης ανάμεσα στον φωτογράφο τα επιβλητικά κτήρια, κάποια αγριολούλουδα που τόλμησαν να ξεμυτίσουν δίπλα στο μπετόν, τα μακρινά γκρίζα λιμάνια, γειτονιές του χθες, του σήμερα, του Βορρά ή του Νότου.

Μπορούμε σαν θεατές να ακολουθήσουμε τον φωτογράφο να περιπλανιέται μέσα στα τοπία του και τις στιγμές του. Τοπία που μοιάζουν βγαλμένα κάποιες φορές από το Solaris, μας προβληματίζουν με τις εκάστοτε ερωτήσεις τους. Η αμεσότητα που μας παρέχει ο φωτογράφος μας τακτοποιεί την συνολική δομή του εσωτερικού ή εξωτερικού τοπίου και η κάθε απάντηση και ερμηνεία είναι πιθανή.

Τα πορτρέτα είναι άμεσα και το βλέμμα στην εικόνα συναντά κατευθείαν το δικό μας. Ο φωτογράφος έχει λειάνει την διαδικασία λήψης και μας επιτρέπει να είμαστε και εμείς εκεί, μέσα στο εσωτερικό ίσως αυτών των τοπίων.

Το έντονο κοντράστ του ασπρόμαυρου και το περιεχόμενο των φωτογραφιών μας προδιαθέτει ίσως για κάτι πιο φωτεινό. Μετά από μια ματιά στα βλέμματα, τα γυμνά σώματα, τα πρόσωπα που βρίσκονται απέναντί μας, τόσο κοντά που οι αναπνοές ή το κλείσιμο μιας πόρτας ακούγονται, κατανοούμε τη ματιά του καλλιτέχνη.

Όλες οι φωτογραφίες μας γεννούν σκέψεις, ερωτήσεις αλλά με τον δικό τους τρόπο τακτοποιούν έννοιες και απαντήσεις, άμεσα συνυφασμένες με το παρελθόν, το παρόν και το πώς θα είναι το αύριο, το μέλλον. Ο φωτογράφος συνειδητά τοποθετεί τις ερωτήσεις και φαίνεται να αναζητά απάντηση μέσα από τις εικόνες του, αλλά, δεν μαθαίνουμε ποτέ την απάντηση.

Οι φωτογραφίες του Δημήτρη Λάμπρη μας μεταφέρουν σε χώρους και συναισθήματα που ίσως όλοι μας έχουμε βιώσει.

Άλεξ Παπαϊωάννου

Αθήνα 2023

Info:

 Διάρκεια έκθεσης:
15-25/03/2023 18:00-21:00
εκτός Κυριακής -Δευτέρας
Χώρος έκθεσης:
o.art.ath, Σποράδων 36 Κυψέλη

Σύντομο βιογραφικό
Ο Δημήτρης γεννήθηκε το 1983. Τον γοητεύουν η Πόλη και οι άνθρωποί Της.

* struc·ture  (strŭk′chər)
1. Something made up of a number of parts that are held or put together in a particular way: hierarchical social structure.
2. The way in which parts are arranged or put together to form a whole; makeup: triangular in structure.
3. The interrelation or arrangement of parts in a complex entity: political structure; plot structure.
4. Something constructed, such as a building.
5. Biology
a. The arrangement or formation of the tissues, organs, or other parts of an organism.
b. An organ or other part of an organism.
tr.v. struc·tured, struc·tur·ing, struc·tures
To give form or arrangement to: structure a curriculum; structure one’s day.

Δημήτρης Λάμπρης

Δημήτρης Λάμπρης

Ερώτηση προς κ. Άλεξ Παπαϊωάννου: Ο Benjamin Walter δηλώνει: «με τη φωτογραφία το χέρι αποδεσμεύτηκε για πρώτη φορά στην ιστορία της εικονογραφικής αναπαραγωγής απ’ τα σπουδαιότερα καλλιτεχνικά καθήκοντα, που τώρα πια περιέρχονται στο μάτι που κοιτάζει μέσα στον αντικειμενικό φακό. Μια και το μάτι συλλαμβάνει ταχύτερα απ’ όσο ζωγραφίζει το χέρι, η διαδικασία της εικονογραφικής αναπαραγωγής επιταχύνθηκε τόσο αφάνταστα, που μπορούσε πια να συμβαδίζει με την ομιλία».

Σύμφωνα λοιπόν με τον Benjamin, δεδομένου ότι από μια φωτογραφική πλάκα μπορεί κανείς να αποκτήσει ένα πλήθος από αντίγραφα, δεν έχει κανένα νόημα να αναζητηθεί το γνήσιο αντίγραφο. Με τη μαζική αναπαραγωγή χάνεται η αυθεντικότητα και η μοναδικότητα του έργου τέχνης και, άρα, αχρηστεύεται το μέτρο γνησιότητας στην καλλιτεχνική παραγωγή.

Με το σκεπτικό αυτό πώς μπορεί μια φωτογραφία να θεωρηθεί έργο τέχνης;

Φωτογραφία – Τέχνη – Αντιγραφή πραγματικότητας

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, η τέχνη της φωτογραφίας ταυτίστηκε με εμβληματικές εικόνες από το 1800 και τις αρχές του 1900. Σήμερα ταυτίζεται με έργα που δημιουργήθηκαν τα τελευταία τριάντα πέντε περίπου χρόνια αλλά τα κριτήρια ως προς αξιολόγηση αυτών των έργων άλλαξαν και αλλάζουν και ακολουθώντας την ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, κοινωνικών δικτύων ή εφήμερων τάσεων.

Andreas Gursky

Το παγκόσμιο ρεκόρ τιμής για μία φωτογραφία που πωλήθηκε σε δημοπρασία είναι η φωτογραφία Ρήνος ΙΙ , 1999 του Andreas Gursky  που άγγιξε τα 4,3 εκατομμύρια. Μόλις πριν από δώδεκα χρόνια, το παγκόσμιο ρεκόρ ήταν 860.000 δολάρια – για το The Great Wave, Sete του Gustave LeGray (1820-84).

Gustave LeGray

Η τεράστια αύξηση της αξίας των φωτογραφιών αναφέρεται συχνά ως απόδειξη ότι η φωτογραφία έχει γίνει τελικά αποδεκτή ως τέχνη. Ωστόσο, δεν είναι η πρώτη φορά που η φωτογραφία αναγνωρίζεται ως μορφή τέχνης. Αυτό που διακρίνει το παρόν από το παρελθόν είναι ότι οι πληροφορίες, σε οποιαδήποτε μορφή, σπάνια μεταφέρονται χωρίς φωτογραφίες ή κινούμενες εικόνες, κινούμενα γραφικά και videoart.

Η φωτογραφία, στην ψηφιακή της μορφή, είναι τόσο ένα σύγχρονο θαύμα όσο ήταν η νταγκεροτυπία το 1839.

Η εκτύπωση της φωτογραφίας σε χαρτί.

Στη δεκαετία του 1850, τόσο η νταγκεροτυπία όσο και η καλοτυπία (το όνομα που δόθηκε από τον Talbot στη διαδικασία του μετά από σημαντικές βελτιώσεις το 1841) έδωσαν τη θέση τους στην υγρή φωτογραφία κολλοδίου, μια διαδικασία που βασίζεται στη χρήση γυάλινων αρνητικών για την παραγωγή εικόνων χαρτιού. Οι εικόνες που προέκυψαν ήταν γενικά τυπωμένες σε χαρτί επικαλυμμένο με λευκώματα και φωτοευαίσθητα χημικά και χαρακτηρίζονται από αιχμηρές λεπτομέρειες, καφέ τονικότητα σοκολάτας και λαμπερή επιφάνεια.

Η φωτογραφία, τόσο η ερασιτεχνική όσο και η εμπορική, γνώρισε τεράστια ώθηση στα μέσα της δεκαετίας του 1850 και οι φωτογράφοι του 1800 επωφελήθηκαν πλήρως από αυτό. Φωτογραφίες εμφανισμένες κατευθείαν σε χαρτί είχαν εξαιρεθεί από τους περιορισμούς αδειοδότησης, ειδικά δύο νέες μορφές επρόκειτο τότε να γίνουν πολύ δημοφιλείς.

Francis Bedford

1. Το στερεόγραφο (δύο εικόνες του ίδιου θέματος που λαμβάνονται σε κάποιο διάστημα και επικολλώνται η μία δίπλα στην άλλη σε μια κάρτα)

δίνει μια τρισδιάστατη εικόνα όταν προβάλλεται σε έναν ειδικό θεατή. Τα μοτίβα ήταν μερικές φορές εκπαιδευτικά, αλλά συχνά σχεδιάστηκαν αποκλειστικά για να δώσουν ένα οπτικό αποτέλεσμα ή ακόμα και να δημιουργήσουν μια νέα οπτική εμπειρία.

Carte de visit

2. Το Carte de visite, επίσης γνωστό ως άλμπουμ ή πορτρέτα καρτών , ήταν ένα ολόσωμο πορτρέτο στο μέγεθος μιας επαγγελματικής κάρτας, δίνοντας έμφαση στην ενδυμασία και όχι τόσο στα χαρακτηριστικά των εικονιζόμενων προσώπων.

Η διάδοση της φωτογραφίας στα μέσα του 1800 οδήγησε σε μια μετατόπιση της στάσης απέναντι στο μέσο.

Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1840 και του 1850, οι καλοτυπίες είχαν χρησιμοποιηθεί στη Βρετανία και τη Γαλλία σε έναν εξαιρετικά υψηλό βαθμό τεχνικών και αισθητικών πειραμάτων και επιτευγμάτων. Ενόψει της ταχείας εμπορευματοποίησης και διάδοσης της φωτογραφίας στις δεκαετίες του 1850 και του 1860, – η ιδέα ότι η φωτογραφία θα μπορούσε να είναι τέχνη – και ότι οι φωτογράφοι (που προέρχονται από τα κατώτερα στρώματα της κοινωνίας katestimeno) θα μπορούσαν να είναι καλλιτέχνες – φαινόταν παράλογη σε μερικούς.

Το 1857, η κριτικός τέχνης και ιστορικός Elizabeth Eastlake εξέφρασε την άποψη ότι η φωτογραφία πρέπει να επαινεθεί, αλλά μόνο αν δεν παρουσιάζει, δείχνει αξιώσεις πέρα από την αντιμετώπιση των «γεγονότων». Λίγα χρόνια αργότερα, ο Γάλλος ποιητής και κριτικός Charles Baudelaire κατήγγειλε την εμπορική φωτογραφία ως τον «πιο θανατηφόρο εχθρό» της τέχνης.

Ο επιδραστικός κριτικός τέχνης John Ruskin, ο οποίος είχε επαινέσει τη νταγκεροτυπία στα μέσα της δεκαετίας του 1840, είπε αργότερα για τη φωτογραφία ότι «δεν έχει καμία σχέση με την τέχνη και δεν θα την αντικαταστήσει ποτέ».

Αξιοσημείωτο ότι η φωτογραφία έδωσε νέα ώθηση στην τοπιογραφία και ήταν στα πρόθυρα της αντικατάστασης της προσωπογραφίας σχεδόν εξ ολοκλήρου ως μέσο δημιουργίας προσωπικής προσωπογραφίας, αλλά δεν ήταν ακόμη αποδεκτή ως ανεξάρτητη μορφή έκφρασης.

Στη δεκαετία του 1860, η πλειοψηφία των εμπορικών φωτογράφων θεωρούσε τις τεχνικές ιδιότητες, όπως η ευκρίνεια στις οπτικές πληροφορίες και η άψογη ποιότητα εκτύπωσης, ως μέσα απόδειξης της ανωτερότητας των φωτογραφικών εικόνων τους. Αυτή η τεχνική έννοια της τελειότητας σήμαινε ότι για τον επίδοξο επαγγελματία φωτογράφο, η φωτογραφία ήταν μια τέχνη χειροπιαστή και χειροποίητη, κάτι πραγματικό.

Διάφοροι μελετητές και θεωρητικοί απέρριψαν αυτή την τάση βλέποντας τη φωτογραφία ως μέσο δημιουργίας σύνθετων υφάνσεων του ιδεατού και της πραγματικότητας.

Στις μέρες μας βλέπουμε φωτογραφίες τέχνης σε πολλά μουσεία σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης στη Νέα Υόρκη (συλλογές των Stieglitz, Steichen, Walker Evans και Ford Motor Company), του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης (ΜΟΜΑ) στη Νέα Υόρκη (συλλογές που συνέταξαν οι Edward Steichen, John Svarkowski 1925-2007 καιPeter Galassi, του Μουσείου Guggenheim στη Νέα Υόρκη (Συλλογή Robert Mapplethorpe. Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο (Συλλογή Alfred Stieglitz), Ινστιτούτο Τεχνών του Ντιτρόιτ (Γκαλερί Albert/Peggy de Salle), Μουσείο Τέχνης της Κομητείας του Los Angeles (Τμήμα Φωτογραφίας Wallis Annenberg), Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας (30.000 φωτογραφίες από φωτογράφους όπως ο Alfred Stieglitz και ο Paul Strand) και Μουσείο Victoria&Albert, Λονδίνο (500.000 εικόνες από το 1839 έως σήμερα).

Σύμφωνα με τον Szarkowski, η νόμιμη καλλιτεχνική φωτογραφία ήταν «ευθεία» (straight), δημοκρατική ως προς το θέμα της και είχε μια ισχυρή επίσημη συνιστώσα. Οι φωτογραφίες δεν ήταν έργα της φαντασίας αλλά θραύσματα πραγματικότητας οργανωμένα εικονογραφικά για να αντικατοπτρίζουν ένα ισχυρό προσωπικό όραμα.

Σύμφωνα με τον ερευνητή Douglas Crimp, αν και η φωτογραφία εφευρέθηκε το 1839, ανακαλύφθηκε πρώτα στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 – η φωτογραφία, δηλαδή, ως εικαστική δημιουργία.

Ο Crimp, και άλλοι στον κύκλο του, επέκριναν την απώλεια κατανόησης που προκάλεσε η μεταφορά φωτογραφιών από τα συρτάρια των αρχείων στους τοίχους του μουσείου τέχνης. Αυτό το κριτικό ενδιαφέρον για τη φωτογραφία, μαζί με κείμενα όπως το Unartmoyen (1965) του Pierre Bourdieu, το On Photography της Susan Sontag (1977) και το Camera Lucida του Roland Barthes (1979), αναπόφευκτα συνετέλεσαν στην περαιτέρω ανύψωση της πολιτιστικής θέσης της φωτογραφίας.

Το κείμενο του Barthes – ένας πολύ οδυνηρός απολογισμός της αναζήτησής του για μια «αληθινή» εικόνα της μητέρας του – είναι ίσως το πιο σημαντικό παράδειγμα της προσπάθειας να οριστεί η φωτογραφία με εννοιολογικούς όρους. Στο βιβλίο του, ο Barthes διατύπωσε την ιδέα του “punctum”, της λεπτομέρειας μιας φωτογραφίας που δίνει στον θεατή ένα σημείο αναφοράς για περαιτέρω ανάλυση.

Παρόμοια με τις μοντερνιστικές περιγραφές της φωτογραφίας, η Camera Lucida πρότεινε ότι η φωτογραφία είχε μια μοναδική φύση που την ξεχώριζε από όλα τα άλλα οπτικά μέσα. Ενδιαφέρον παράδειγμα το φωτογραφικό πορτρέτο του Andy Warhol, που τραβήχτηκε το 1987 από τον Robert Mapplethorpe και δημοπρατήθηκε στον οίκο Christie’s το 2006 για 643.200 δολάρια, παραμένει μια από τις πιο ακριβείς και ακριβές φωτογραφίες.

Robert Mapplethorpe

Υπάρχει μια ανταγωνιστική καθοδήγηση της ανάγνωσης μιας φωτογραφίας σήμερα, που πολλές φορές συνειδητά ο φωτογράφος/δημιουργός κατευθύνει φυσικά γνωρίζοντας ότι συχνά η φωτογραφία δεν έχει εγγενείς ιδιότητες. Η ταυτότητα του φωτογράφου και της φωτογραφίας του, όπως υποστηρίζεται, εξαρτάται από τους ρόλους και τις εφαρμογές που αποδίδονται τόσο στον φωτογράφο όσο και στις φωτογραφίες του.

Αυτή η θεωρία της φωτογραφίας ανήκει στη σύγχρονη κριτική του μοντερνισμού, γνωστή ως μεταμοντερνισμός.

Η επιθυμία να δούμε ξανά την τέχνη ως κοινωνικά και πολιτικά ενταγμένη, αντί να ανήκει σε μια σφαίρα δημιουργικής καθαρότητας, οδήγησε τους μελετητές πίσω στα γραπτά του Walter Benjamin, του κριτικού και φιλοσόφου που συνδέεται με τη Σχολή της Φρανκφούρτης της δεκαετίας του 1930. Υποστηρίζοντας ότι ένα φωτογραφικό αντίγραφο κατέστρεφε την «αύρα» ενός πρωτότυπου έργου τέχνης και ότι ήταν δυνατό για τις μάζες να απολαύσουν την τέχνη μέσω αυτού του προσομοιώματος, η φωτογραφία συμβόλιζε για τον Μπέντζαμιν τη δυνατότητα να εγκαταλείψει την πολιτιστική, και τελικά την πολιτική, επιρροή.

Στη δεκαετία του 1980, οι αριστεροί θεωρητικοί άρχισαν να επαναπροσδιορίζουν την ιστορία του μέσου όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο η φωτογραφία έχει εμπλακεί στην άσκηση εξουσίας. Παράδειγμα, για τη δύναμη και το γυμνό, το έργο του Χέλμουτ Νιούτον (1920-2004), για θέματα φύλου, το έργο της Ναν Γκόλντιν (γ.1953).

Η έννοια της φωτογραφικής αντικειμενικότητας αμφισβητήθηκε και ίσως υπονομεύτηκε περαιτέρω από τα γραπτά μελετητών και διανοουμένων, κυρίως του Jean Baudrillard, ο οποίος αμφισβήτησε την ιδέα μιας προϋπάρχουσας πραγματικότητας που συλλαμβάνεται ή αντικατοπτρίζεται μόνο από οπτικά μέσα. Σύμφωνα με τον Baudrillard, η εικόνα είναι η πραγματικότητα μέσω της οποίας γνωρίζουμε τον κόσμο.

Υπάρχουν χιλιάδες σημαντικές φωτογραφίες που τώρα πια αποτελούν έργα τέχνης, σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές σε όλο τον κόσμο, αλλά οι περισσότερες από αυτές δεν έχουν ληφθεί με γνώμονα μια έκθεση τέχνης ή μουσειακή θέαση. Μόνο μερικά από τα έργα αυτά προορίζονταν ως επίδειξη του τι θα μπορούσε να κάνει το νέο μέσο. Πολλά από αυτά τα έργα, φωτογραφίες ξεκίνησαν τη ζωή τους ως εικονογραφήσεις σε βιβλία, αρχεία ή εικονογραφήσεις. Πολύ αργότερα μόνο αργότερα θεωρήθηκαν αντικείμενα τέχνης.

Παράδειγμα η μελέτη του Eugene Atget (1852-1927) για τους Παριζιάνους που παρακολουθούσαν μια ηλιακή έκλειψη, δείχνουν το σουρεαλιστικό στο πραγματικό.

Eugene Atget

Επίσης, η αυτοπροσωπογραφία του Hippolyte Bayard (1807-77) ως πνιγμένος άνδρας (1840) , παίζουν με την ικανότητα της φωτογραφίας να κάνει τη μυθοπλασία να φαίνεται ως γεγονός.

Hippolyte Bayard

Δεδομένου ότι η πλειονότητα των μεγάλων φωτογραφικών εικόνων έχουν γίνει αποδεκτά ως αντικείμενα τέχνης εκ των υστέρων, η ιστορία τους δεν μπορεί να ειπωθεί σήμερα με όρους τάσεων ή σχολών.

Ως μέρος του διανοητικού μύθου στην φωτογραφία και η επικρατούσα συναίνεση φαίνεται να είναι ότι οι φωτογραφίες αποτυπώνουν μια κατασκευασμένη ή σκόπιμη στιγμή της πραγματικότητας και ότι αυτή η σκοπιμότητα είναι που περιέχει τον καλλιτεχνικό πυρήνα.

Με άλλα λόγια, η τέχνη του φωτογράφου είναι η ικανότητά του να συλλαμβάνει μια στιγμή της πραγματικότητας και να τη μεταμορφώνει σε μια απτή εικόνα ενδιαφέροντος ή/και ομορφιάς.

Δεν αποτελεί πρόβλημα ότι η φωτογραφία μπορεί να αντιγραφεί ή να εκτυπωθεί χίλιες φορές, κλέβοντας το «πρωτότυπο» τη μοναδική του ιδιότητα. Αρκεί κανένας φωτογράφος να μην μπορεί να δημιουργήσει μια πανομοιότυπη εικόνα.

Η καλλιτεχνική ποιότητα μιας «εικονιστικής» εικόνας που, ας πούμε, «δημιουργείται» στο σκοτεινό δωμάτιο είναι ακόμη πιο βέβαιη.

Δύσκολο φυσικά αυτό στις μέρες μας διότι δεν τυπώνουμε όλες τις φωτογραφίες και το μεγαλύτερο ποσοστό θέασης είναι στην οθόνη του υπολογιστή.

Η διαδικασία να κρίνουμε αν η φωτογραφία είναι τέχνη μας υπενθυμίζει ότι ούτε η ζωγραφική ούτε η γλυπτική είναι τόσο καθαρή μορφή τέχνης όσο μερικές φορές υποτίθεται. Τα χάλκινα γλυπτά μπορούν να χυτευτούν και να αναδιατυπωθούν σε μεγάλο αριθμό αντιγράφων και οι γνώσεις μας για την ελληνική γλυπτική δεν προέρχονται από πρωτότυπα ελληνικά αγάλματα αλλά από ρωμαϊκά αντίγραφα. Επιπλέον, έχει υπολογιστεί ότι ένας στους δέκα πίνακες που κρέμονται στα καλύτερα μουσεία τέχνης είναι αντίγραφα και όχι πρωτότυπα.

Εξάλλου, μια φωτογραφική μηχανή μαζί με έναν σκοτεινό θάλαμο, C-Prints, Lambda Prints, μελάνια και χημικά δεν διαφέρουν τόσο από τα πινέλα και τις μπογιές ενός ζωγράφου. Δεν είναι τίποτα άλλο από ένα σύνολο εργαλείων με τα οποία ένας φωτογράφος προσπαθεί να δημιουργήσει μια εικόνα: Μια εικόνα που ίσως αγγίζει την ψυχή μας όπως και τα προαναφερόμενα αντίγραφα έργων τέχνης.

Άλεξ Παπαϊωάννου

Φωτογράφος, Ανθρωπολόγος,

Καθηγητής Φωτογραφίας (Πανεπιστήμιο Ουψάλας, Στοκχόλμης)

Γράφει ο Άλεξ Παπαϊωάννου*
Φωτογράφος, Ανθρωπολόγος, Καθηγητής Φωτογραφίας (Πανεπιστήμιο Ουψάλας, Στοκχόλμης)

Συχνά προσπαθώ να ξεκαθαρίσω, να δω φωτογραφίες και ίσως να διαβάσω κάτι σύντομο από τους δημιουργούς τους σε διάφορους ιστότοπους. Προσπαθώ να τοποθετηθώ κι εγώ μέσα στη σφαίρα ενός εικονικού περιπάτου και να καταλάβω πώς λειτουργεί όλο αυτό. Είναι το τώρα, το χθες, το αύριο;
Πολλές οι σκέψεις και ακόμα πιο πολλές οι εικόνες που ξετυλίγονται μπροστά μου. Σταματώ σε κάτι που φαίνεται ενδιαφέρον, όμορφο ή άσχημο. Οι φωτογραφίες έχουν τραβηχτεί οπουδήποτε μπορεί να φανταστεί κανείς και δημοσιεύονται την ίδια στιγμή σε διάφορα forum, instagram κλπ.  Είναι μια απίστευτη γρήγορη ροή και μάζα εικόνων. Κατά τη γνώμη μου το μεγαλύτερο μέρος περιέχει «ανεύθυνη» φωτογραφία.

Η γνώμη μου όμως είναι βασισμένη σε αξιώματα και κανόνες που ίσχυαν 30-40 χρόνια πριν. Οπότε ανακαλώ τον όρο «ανεύθυνη» φωτογραφία και σκέπτομαι ότι ίσως είναι η αναγκαιότητα της φωτογραφίας τόσο δυνατή σήμερα ώστε να δείξει ότι υπάρχουμε. Τα κίνητρα, η ψυχολογία και οι συμπεριφορές έχουν αλλάξει και μαζί τους  και οι εικόνες.

Πολλές από αυτές τις φωτογραφίες λαμβάνονται με ανώνυμο τρόπο. Ο φωτογράφος, ένας  ξένος στο άγνωστο τοπίο του μοτίβου,  μιλά διαφορετική γλώσσα, οπότε το ίδιο ανώνυμα οι φωτογραφίες ξεχνιούνται γρήγορα στον χρόνο.

Γι’ αυτό τον λόγο η πληθώρα των εικόνων σήμερα δεν έχει δύναμη ζωής και φωτογραφική βιωσιμότητα.

*Το κείμενο αυτό αποτέλεσε μέρος του αφιερώματος του photologio για την Παγκόσμια Ημέρα της Φωτογραφίας (19.8.2021) 
https://www.photologio.gr/photo%ce%b8%ce%ad%cf%83%ce%b5%ce%b9%cf%82/world-photo-day-2021/.

Αόρατες Πόλεις | Οι Συνεχόμενες Πόλεις

“Οι πόλεις, όπως και τα όνειρα, είναι φτιαγμένες από επιθυμίες και φόβους. Ακόμη κι αν το νήμα του λόγου τους είναι μυστικό, οι κανόνες τους είναι παράλογοι, οι προοπτικές τους απατηλές και τα πάντα κρύβουν κάτι άλλο.”

― Ίταλο Καλβίνο, Αόρατες Πόλεις

Ιωάννης Χελιώτης

Η Cube Gallery φιλοξενεί σαν αισιόδοξο εικαστικό ξεκίνημα, του φθινοπώρου, το ongoing art project Αόρατες Πόλεις | Οι Συνεχόμενες Πόλεις, που αποτελεί και την πρώτη συνέχεια, των Αόρατων Πόλεων. Το project ξεκίνησε, τον περασμένο Σεπτέμβρη, σαν αμιγώς φωτογραφικό, με την παρουσίαση του, στην Cube Gallery και με τη συμμετοχή των Νίκου Βατόπουλου, Φάνη Λογοθέτη και Ξενοφώντα Παπαευθυμίου, που συνυπήρξαν εικαστικά, μέσα από τις εικόνες τους και με την κοινή επιθυμία όλων μας για μαγικές περιπλανήσεις στις πόλεις του κόσμου.

Σοφία Δαλαμάγκα

Η Λιάνα Ζωζά, η μία από τους δύο επιμελητές του project, γράφει: “Αν και η χρονιά που ακολούθησε, αμέσως μετά από το project, ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, όχι μόνο για τον χώρο της τέχνης, αλλά και για τα ταξίδια, εν μέσω παγκόσμιας πανδημίας, δεν μας εμπόδισε, να “συναντηθούμε” και να οργανώσουμε, τη συνέχεια των Αόρατων Πόλεων. Είχαμε ήδη συναποφασίσει, πως θα θέλαμε, οι Αόρατες Πόλεις μας, να μεγαλώσουν, με τη συμμετοχή περισσότερων φωτογράφων, από διαφορετικές πόλεις του κόσμου, που θα πρότειναν τις δικές τους εικόνες και μέσα από τη δική τους ματιά, θα άνοιγαν καινούριους ορίζοντες, στα ταξίδια του μυαλού.

Φάνης Λογοθέτης

Ο τίτλος Αόρατες Πόλεις | Οι Συνεχόμενες Πόλεις, παραπέμπει σίγουρα, στον Ίταλο Καλβίνο και το ομότιλο βιβλίο του, χωρίς όμως να περιορίζει, ούτε να δίνει κατευθύνσεις, στους συμμετέχοντες, αλλά αντίθετα, να δημιουργεί σημεία συνάντησης, σε πόλεις, που δεν θα μπορούσε κανείς ποτέ, να ανιχνεύσει σε έναν πραγματικό χάρτη, παρά μόνο να εντοπίσει, σε κάποιο νοητό χάρτη, στο χάρτη της φαντασίας και της μνήμης. Όπως, ο ευφυής δημιουργός των λογοτεχνικών Αόρατων Πόλεων, δημιουργεί περίτεχνα μοτίβα και οδηγεί σε καινούρια μονοπάτια εξάπτοντας τη φαντασία του αναγνώστη, με τον ίδιο τρόπο, η συνύπαρξη διαφορετικών εικόνων, οδηγεί στην ανακάλυψη, από τον θεατή, εμπειριών σε τοπία, αστικά ή μη, που μεταμορφώνονται από πραγματικά σε φανταστικά και αντίστροφα, την ίδια στιγμή, δημιουργώντας ένα πολυπολιτισμικό καλειδοσκόπιο.

Άλεξ Παπαϊωάννου

Πιστεύοντας πως η ιδιαιτερότητα της αντίληψης της εικόνας μιας Αόρατης Πόλης, δεν θα μπορούσε να περιορισθεί μόνο μέσα από τον φωτογραφικό φακό, σαν μέσο και θέλοντας να δημιουργήσουμε ένα ακόμη πιο ενδιαφέρον αποτέλεσμα, μέσα από τις συνυπάρξεις των εικαστικών διαφορετικοτήτων, αποφασίσαμε να συμπεριλάβουμε στους συμμετέχοντες, έναν street artist και έναν σκηνοθέτη, που προσέγγισαν το θέμα με τον δικό του τρόπο, ο καθένας.

Χλόη Ακριθάκη

Περιπλανώμενοι θεατές, στις Αόρατες Πόλεις | Οι Συνεχόμενες Πόλεις, ανάμεσα σε περαστικούς, φωτισμένα παράθυρα σπιτιών, εγκαταλελειμμένα κτίρια, φωτεινές επιγραφές και αεικίνητους ήχους, ακούμε τον ταξιδευτή Μάρκο Πόλο, να αφηγείται, στον Μογγόλο Αυτοκράτορα Κουμπλάι Χαν: “ Οι αόρατες πόλεις είναι ένα όνειρο που δημιουργείται στο κέντρο εκείνων των πόλεων, όπου η ζωή είναι πρακτικά αδύνατη”.

Βασιλική Πανταζή

Συμμετέχουν: Bleeps, Karan Prasher, Χλόη Ακριθάκη, Νίκος Βατόπουλος, Σοφία Δαλαμάγκα, Γιάννης Κουρταλής, Φάνης Λογοθέτης, Τίτα Μπονάτσου, Νάσος Ναλμπάντης, Βασιλική Πανταζή,  Άλεξ Παπαϊωάννου, Ξενοφών Παπαευθυμίου, Γιάννης Χελιώτης 

Επιμέλεια: Λιάνα Ζωζά | Φάνης Λογοθέτης

Info:

Γκαλερί Cube, Μιαούλη 39, Πάτρα

Opening: Παρασκευή 10 Σεπτεμβρίου 2021, 20.00 – 22.00

Διάρκεια art project:  10 Σεπτεμβρίου – 2 Οκτωβρίου 2021

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα Τετάρτη Σάββατο 10.00 – 14.00 

                                      Τρίτη Πέμπτη Παρασκευή 10.00 – 14.00 & 18.00 – 21.00

                                      Κυριακή  κλειστά

Cube gallery Μιαούλη 39, 26222 Πάτρα τηλ. 2611110069 email: lianazoza@cubegallery.gr

www.cubegallery.gr

Τίτα Μπονάτσου

Φωτογραφία: λέξη σύνθετη από το ΦΩΣ και το ΓΡΑΦΩ.
Μια λέξη με ένα βαθύτερο νόημα, γιατί μέσα της κρύβει στιγμές ευτυχίας, πόνου ή δυστυχίας, συναισθήματα, ταξίδια, φαντασία, αγάπη και φυσικά Τέχνη.

Μια πολύ σημαντική ημέρα για όλον τον κόσμο η 19η Αυγούστου, η Παγκόσμια Ημέρα Φωτογραφίας!

Το 1826 (ή 1827) ο Γάλλος εφευρέτης Joseph -Nicéphore Niepce (Νικηφόρος Νιέπς) τράβηξε την πρώτη ιστορικά καταγεγραμμένη φωτογραφία,  γνωστή υπό τον τίτλο “Η θέα από το παράθυρο στο Le Gras”.

Joseph Nicéphore Niépce – Η θέα από το παράθυρο στο Le Gras

 Απεικονίζει ένα αγροτικό σπίτι στην Γαλλία, τραβήχτηκε συμπτωματικά και απαιτήθηκαν 8 ώρες για να εμφανισθεί.
Πρόκειται για τη λήψη από το παράθυρο του εργαστηρίου του Nicéphore Niépce.
Ο Niépce χρησιμοποίησε μία camera obscura και η λήψη έγινε με την τεχνική της Ηλιοτυπίας/ Ηλιογρφραφίας, με περίοδο έκθεσης 8 ωρών.

Στις 19 Αυγούστου του 1839 ανακοινώθηκε η εφεύρεση της Φωτογραφίας από την Γαλλική Ακαδημία Επιστημών και χαρίστηκε ελεύθερη σε όλο τον κόσμο, αφού δημοσιεύθηκαν λεπτομερείς οδηγίες για την όλη διαδικασία της daguerreotype, όπως ονομάστηκε η νέα φωτογραφική μέθοδος από τον όνομα του εφευρέτη της Louis-Jacques-Mandé Daguerre. 

Έχοντας ως αφορμή την ξεχωριστή αυτή ημέρα, επιλέξαμε ένα αφιέρωμα, όπου φωτογράφοι, δάσκαλοι φωτογραφίας, δημιουργοί εκθέτουν/ καταθέτουν τη δική τους άποψη για τη φωτογραφική τέχνη, τη σπουδή πάνω στη φωτογραφία, για το φωτογραφικό γίγνεσθαι σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

|Tους ευχαριστούμε πολύ για τη συμμετοχή και την αποδοχή της πρόσκλησης.

Η Συντακτική ομάδα του photologio

Εισαγωγικό σημείωμα 

Είναι ίσως παράξενο αλλά τον 21^ο αιώνα τίθεται ακόμη το ερώτημα, πιο χαμηλόφωνα πλέον είναι αλήθεια, αν η φωτογραφία είναι τέχνη. Στα πρώτα βήματα του μέσου την αμφισβήτηση αυτή σχηματοποίησε η γελοιογραφία του περιβόητου Nadar, το 1857, στην οποία η ζωγραφική εκδίωκε αρκετά άκομψα τη φωτογραφία από το Σαλόνι των Τεχνών. Τα ερωτήματα που ανέκυψαν στο πέρασμα του χρόνου ήταν πολλά: υπάρχει μέσο, του οποίου όλα τα έργα αναγνωρίζονται ως τέχνη; Ο Henri Matisse ή ο Mark Rothko αρκούν για να νομιμοποιηθεί ως τέχνη κάθε ζωγραφική χειρονομία; Κρίνεται το έργο κάθε φορά ως τέτοιο ή το μέσο με το οποίο δημιουργείται; Ο Marcel Duchamp δεν έλυσε το ζήτημα με τον Ουρητήρα το 1917, εκθέτοντας ένα βιομηχανικό, ήδη έτοιμο, αντικείμενο; Και ποιο είναι εδώ το μέσο; Λειτουργούν στην τέχνη διπλά μέτρα και σταθμά;

Η φωτογραφία αμφισβητήθηκε γιατί, ως μηχανικό μέσο απάλειφε την ανθρώπινη (χειρωνακτική) δεξιότητα. Αμφισβητήθηκε ακόμη, παρά τα διδάγματα του Bauhaus, γιατί διακλαδίστηκε στις εφαρμοσμένες τέχνες. Επίσης, γιατί ήταν εύκολα και αέναα αναπαραγώγιμη, επιτρέποντας την ευρεία προσβασιμότητα του έργου (γιατί συνιστούσε αυτό μειονέκτημα;). Ομοίως επειδή, καθώς η τεχνική συχνά δεν ήταν εμπόδιο, μπορούσε να τη δημιουργήσει ο καθένας (γιατί συνιστούσε αυτό μειονέκτημα;). Οι αιτιάσεις αυτές περιείχαν λανθάνοντα συντεχνιασμό και μια προσπάθεια να αγνοηθεί η ριζοσπαστική φύση του μέσου, για να μη διαταραχθεί μια συγκεκριμένη ιεραρχία και τάξη πραγμάτων.

Όταν αμφισβητείσαι, χάνεις προνόμια. Όμως, στην τέχνη τα προνόμια δεν είναι πάντα καλός σύμβουλος. Η, άγονη συχνά, αμφισβήτηση της φωτογραφίας τής στέρησε πολλά. Ίσως όμως τη βοήθησε κιόλας να μην παγιώνεται σε ευκολίες· να αναζητά τα όριά της ως πλαστικό μέσο· να βαθαίνει τις ρίζες της στην κοινωνία περισσότερο, παρά στον αυτοαναφορικό αισθητισμό· να συστήσει δικά της μουσεία συλλογής και μελέτης του μέσου, όπως και μεγάλα φεστιβάλ· ακόμη, να εκπαιδεύσει ιστορικούς, θεωρητικούς, επιμελητές, μουσειοπαιδαγωγούς, οι οποίοι κλήθηκαν να πλοηγήσουν το κοινό στη χώρα των φωτογραφικών θαυμάτων. Λίγα μέσα μπόρεσαν να συνεγείρουν τόσο ζωτικά ειδικούς και μη, όσο η φωτογραφία με τη φαινομενική της απλότητα.

Πιο πρόσφατα, και αφού είχε κηδεμονευτεί αυστηρά επί μακρόν, της επετράπη να εισέλθει στους μεγάλους ναούς της τέχνης, από όπου είχε εκδιωχθεί άκομψα, με όρους κηδεμονίας και πάλι. Έτσι, με έργα κυρίως μιας μικρής ομάδας φωτογράφων, δημιουργήθηκε ο σύγχρονος κανόνας της φωτογραφικής τέχνης, τον οποίο επικύρωσε σαν έτοιμη από καιρό η αγορά. Σ’ αυτόν βέβαια δεν θα έβρισκε κανείς, για παράδειγμα, το συγκλονιστικό Tomoko Uemura in her bath (1971) του Eugene Smith, ούτε το A Homeless Irishman, Spital Fields, London (1970) του Don McCullin ή το Staircase at Auschwitz (1998) του Simon Norfolk, έργα που συνοψίζουν καίρια το δράμα του 20^ού αιώνα. Γιατί ένα θεμελιακό ζήτημα με τη φωτογραφία, κρυμμένο επιδέξια πίσω από επιφανειακές αμφισβητήσεις, ήταν ότι, εκτός από την αμεσότητα και την τεχνική ευκολία, υπήρξε πάντοτε σχεδόν βαθιά πολιτική και κοινωνική, περισσότερο μάλλον από ότι ήταν αποδεκτό σε κάποιους κύκλους, και πολύ επιδραστική. Ήταν λοιπόν μια επικίνδυνη τέχνη.

Από μια άλλη οπτική γωνία, η φωτογραφία διαχύθηκε παντού, κατέστησε τον κόσμο ορατό στο σύνολό του, ευνόησε την αναπαραγωγή έργων κάθε εποχής και τεχνοτροπίας, επιτρέποντας την ουσιαστική εδραίωση της ιστορίας της τέχνης. Ίσως κάποιοι έχουν ακόμη απορίες για τη σχέση της φωτογραφίας με την τέχνη. Ίσως θα έπρεπε να ανοίξει ευρύτερα το ζήτημα πόσο τέχνη είναι πλέον η τέχνη ούτως ή άλλως. Αυτό όμως που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί είναι το πόσο βαθιά άλλαξε η φωτογραφία την τέχνη, και εξακολουθεί να το κάνει σ’ αυτή τη σύγχρονη συνθήκη της άυλης εικόνας, που ταξιδεύει παντού με την ταχύτητα του φωτός.

Ηρακλής Παπαϊωάννου
Επιμελητής ΜΟΜus – Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης

Γιώργος Ασημακόπουλος

Η φωτογραφία ως μέσο έκφρασης

Από την πρώτη κιόλας φάση της ενασχόλησης με τη φωτογραφία ως μέσο έκφρασης γεννιούνται σκέψεις, ζητούμενα και προβληματισμοί, τόσο ως προς τη συνολική εξέλιξη του φωτογράφου όσο και ως προς το κάθε μεμονωμένο και διαφορετικό φωτογραφικό του έργο. Θα πρέπει η φωτογραφία, ως μέσο έκφρασης, να περιορίζεται σε έννοιες αποκλειστικά γύρω από την αισθητική και την ωραιοποίηση, που καθρεπτίζονται κυρίως μέσω των πρακτικών λύσεων που δίνει ο φωτογράφος ή  ξεπερνά το επίπεδο αυτό και ανάγεται και σε κάτι άλλο;

Όταν λέμε ότι μια φωτογραφία είναι ωραία αναφερόμαστε μόνο και αποκλειστικά στα ωραία χρώματα, σύνθεση και στο γοητευτικό φως ή ωραίο είναι κυρίως αυτό που μας λέει η φωτογραφία ή τα συναισθήματα, τα ερωτήματα και τους προβληματισμούς που θέτει στον θεατή;

Η αισθητική, η τεχνική είναι αυτοσκοπός ή απλά και μόνο το μέσο για να επικοινωνήσουμε μια ιδέα, μια αίσθηση, σκέψεις και προβληματισμούς στον θεατή;

Αυτό που ίσως τελικά να έχει και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον στη φωτογραφία είναι να δούμε τη μοναδικότητα του εσωτερικού κόσμου του φωτογράφου. Του τρόπου που ερμηνεύει το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει, επηρεάζεται και αλληλεπιδρά με αυτό. Μέσα ακόμη και από το στοιχείο της προσωπικής υπερβολής και της ερμηνείας μπορεί να αναπτυχθεί ένας ουσιαστικός διάλογος μεταξύ του φωτογράφου και του θεατή και να προσφέρει ουσιαστικά ερεθίσματα για σκέψη και εξέλιξη.

Γιώργος Ασημακόπουλος
Φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας

Αλέξης Βασιλικός

Η φωτογραφία έχει παίξει στη ζωή μου τον ρόλο μιας ιδιότυπης μορφής γιόγκα. Όταν φωτογραφίζω, αδειάζει τελείως ο νους μου από τις σκέψεις και απλά βλέπω τον κόσμο όπως είναι. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αντιλαμβάνομαι τη φωτογραφία ως καλλιτεχνική πρακτική και την τέχνη γενικότερα, σαν μια πνευματική πρακτική που οδηγεί τον νου προς τη σιγή και την ακινησία. Μ΄ενδιαφέρει μια τέχνη η οποία βασίζεται στην άμεση, μη-εννοιολογική αντίληψη, και είναι αφιερωμένη στη θεμελιακή ένωση του ανθρώπου με το σύμπαν, μια τέχνη η οποία φέρνει στον κόσμο αυτό που είναι πέρα από τον χρόνο και τις μορφές του. Αυτό είναι για μένα η ομορφιά, το τέλος της σκέψης.

Αλέξης Βασιλικός
Εικαστικός Φωτογράφος

Λουκάς Βασιλικός

Γιατί φωτογραφίζουμε; Από τη μια πλευρά, πρόκειται για ένα ερώτημα που φαίνεται αρκετά εύκολο, ώστε να δοθεί σε αυτό κάποια απάντηση. Στην πραγματικότητα όμως είναι πολύ δύσκολο, γιατί πρέπει να το δει κανείς κάτω από αρκετές οπτικές γωνίες. Από την άλλη πλευρά, θα μπορούσε να πει κανείς ότι το συγκεκριμένο ερώτημα, ενδεχομένως να μην έχει νόημα, να θεωρηθεί δηλαδή αυτονόητη η απάντησή του, γιατί πώς θα μπορούσε να το διερευνήσει κάποιος που θεωρεί τη φωτογραφία και, γενικότερα, τη διαδικασία της φωτογράφησης ως δεύτερη φύση του και άλλες φορές ως αναπόσπαστο κομμάτι της προσωπικότητας και της βιοθεωρίας του; ^*

Είναι, με άλλα λόγια, ένα ερώτημα με πολλά επίπεδα αναφοράς και συνεπώς η απάντηση περιέχει ουσιαστικές και κρίσιμες αξιολογήσεις, ιδιαίτερα μάλιστα σε μια εποχή στην οποία σχεδόν όλοι φωτογραφίζουν, καθώς η φωτογραφική μηχανή είναι προσιτή σε όλους. Είναι βέβαια άλλο το ζήτημα αν ο άνθρωποι που φωτογραφίζουν αντιλαμβάνονται τη σπουδαιότητα αυτού που κάνουν και αν συνειδητοποιούν γιατί το κάνουν ή, αλλιώς, γιατί φωτογραφίζουν…….

……Όλοι όσοι έχουν περάσει το «κατώφλι» της τέχνης μέσα από τη φωτογραφία, θα πρέπει να αναρωτηθούν γιατί. Οι πιο δύσκολες ερωτήσεις ξεκινούν με αυτή τη λέξη, αλλά και οι πιο δύσκολες απαντήσεις είναι εκείνες που αιτιολογούν, με βάση την ίδια λέξη. Το ερώτημα, λοιπόν, πρέπει να διερευνηθεί και από εκείνους που θεωρούν ότι η φωτογραφία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και να λειτουργήσει ως οπτικός λόγος. Ας πάρουμε ένα παράδειγμα που χρησιμοποιείται πάρα πολύ συχνά στους φοιτητές κινηματογραφικού σεναρίου ή σε εκείνους που διδάσκονται φωτογραφία. Έχουμε μπροστά μας ως δημιουργοί ένα λευκό χαρτί και πρέπει να γράψουμε αυτό που μας ρωτούν κάποιοι δάσκαλοι ως βασική άσκηση: «what’s your story?», ρωτούν δηλαδή, «ποια είναι η δική σου ιστορία»; Όλες οι λέξεις έχουν ιδιαίτερη σημασία στην ερώτηση αυτή, αλλά εκείνη που κάνει τη διαφορά είναι η λέξη «your», δηλαδή η «δική σου» ιστορία. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η δυσκολία: πώς θα μετατρέψεις την πραγματικότητα που φωτογραφίζεις σε κάτι που να είναι δικό σου, σε κάτι που «λέγεται» για πρώτη φορά ή σε κάτι που οπτικοποιείται με διαφορετικό τρόπο από τους συνηθισμένους. Με άλλα λόγια, όταν μέσα από τον ορατό κόσμο επιλέγουμε να κόψουμε μικρά κομμάτια χωροχρόνου, τότε γράφουμε τη δική μας ιστορία. Τότε, με τον τρόπο αυτό αναδεικνύουμε και το πώς βλέπουμε και αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο μέσα από τη φωτογραφία. Το να απαντήσει κάποιος γιατί φωτογραφίζουμε, λοιπόν, είναι το ίδιο ερώτημα με το να απαντήσει κάποιος γιατί δημιουργούμε μέσα από την τέχνη…..

        ….. Το μεγαλύτερο κομμάτι ευχαρίστησης στη φωτογραφία, θεωρώ ότι βρίσκεται στο κομμάτι της φωτογραφικής πράξης, που είναι μια πολύ σύνθετη διαδικασία, κατά την οποία ο φωτογράφος μπαίνει σε ένα μη πραγματικό κόσμο. Ο φωτογράφος εκείνη την ώρα, πολύ απλά, «περνάει καλά» δημιουργώντας. Αυτό το «περνάω καλά», είναι ουσιαστικά και μια απάντηση στο ερώτημα «γιατί φωτογραφίζουμε». Το αποτέλεσμα βέβαια καλό θα είναι να μη μας ενδιαφέρει τόσο πολύ, γιατί έτσι κι αλλιώς, στην καλλιτεχνική φωτογραφία τις περισσότερες φορές δεν είναι αυτό που περιμένουμε. Όλοι άλλωστε γνωρίζουμε ότι το να μεταμορφωθεί ο ορατός κόσμος σε κάτι μη πραγματικό, είναι εξαιρετικά δύσκολο. Εντούτοις, εμείς οφείλουμε να στοχεύουμε προς αυτή τη μεταμόρφωση, διότι είναι και η ουσία της τέχνης. Όλη η προσπάθεια, οι σκέψεις, ο τρόπος που θα αντιληφθείς το θέμα για να μεταμορφώσεις τον κόσμο με το «κλικ», είναι αναπόσπαστα τμήματα της φωτογραφικής πράξης και βοηθούν στην απάντηση «γιατί φωτογραφίζουμε»……

Λουκάς Βασιλικός
Φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας

^*Σημ.: Το κείμενο του κ. Λουκά Βασιλικού έχει ήδη δημοσιευθεί στο περιοδικό Φωτογράφος

Βασίλης Γεροντάκος

Την τέχνη μας τη στολίσαμε τόσο πολύ που φαγώθηκε από τα μαλάματα το πρόσωπό της…

Αυτή η φράση του Γιώργου Σεφέρη, πιστεύω ότι εκφράζει απόλυτα το φωτογραφικό τοπίο του 21ου αιώνα. Η φωτογραφία είναι καβάλα στο άλογο, χλιμιντρίζοντας με έπαρση, διεκδικώντας τα πρωτεία σαν γνήσιο τέκνο του τεχνολογικού μας πολιτισμού. Καθημερινά έχεις την αίσθηση ότι παράγεται ένας ωκεανός εικόνων, ικανός να θρέψει έναν σύγχρονο μινώταυρο. Ένα θυσιαστήριο εικόνων στον βωμό της κατανάλωσης. Η αναγκαιότητα μιας παύσης που θα αποτρέψει την διαδικασία αυτή, οι εικόνες που λοξοδρομούν δίνοντας ένα άλλο νόημα , θεωρώ ότι είναι η μόνη λύση και διέξοδος.

Παρόλα αυτά που προείπα και κόντρα στις ενστάσεις που έχουν διατυπωθεί, η ψηφιακή εποχή μας έφερε πιο κοντά στην ουσία της φωτογραφίας. Μας δυσκόλεψε αρχικά, γιατί μας ανάγκασε να πάμε βαθύτερα στο νόημα που κουβαλά. Είναι άυλη από την φύση της, αφού όπως φαίνεται αναπαύεται με άνεση σαν να’ ναι η φυσική της θέση σε ένα “σύννεφο” από servers. Μοιάζει με τα ιδεογράμματα που μεταφέρουν ιδέες και αξίες της ζωής. Ακόμη και αν την καταδικάσεις σε θάνατο, αυτή βρίσκει τρόπο να επανέλθει.

Η φωτογραφία είναι ένα αποτύπωμα ενάντια στη λήθη …

Βασίλης Γεροντάκος
Φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας

Άκης Δέτσης

Από την στιγμή που ασχολήθηκα σοβαρά με την φωτογραφία κατάλαβα πως μου αποκαλύπτεται ένας νέος κόσμος. Διαισθάνθηκα αρχικά, και μετά κατανόησα το πώς η φωτογραφική μηχανή επιτρέπει και υποχρεώνει τον φωτογράφο να προβάλλει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του πάνω στο θέμα που φωτογραφίζει, μέσα από τις επιλογές του ως προς τη χρήση της, ώστε να μετατρέψει όσα βλέπει σε μία νέα πραγματικότητα, ταιριαστή με τα εσωτερικά του τοπία.

Φωτογραφίζω συνήθως και αρχικά χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο και πρόθεση, προσπαθώντας να καταλάβω ό,τι βλέπω, με όσο το δυνατόν άδειο μυαλό, ουσιαστικά ασυνείδητα. Αργότερα, κατά την επιλογή, μια απολύτως συνειδητή και επίπονη διαδικασία, χαίρομαι όταν ανακαλύπτω φωτογραφίες με συνάφειες και σχέσεις τέτοιες, που δείχνουν ότι δημιουργείται κάτι νέο και ενδιαφέρον. Η σκέψη πάνω σε αυτές μπορεί να οδηγήσει τότε σε μία πιο στοχευμένη φωτογράφιση, με την έννοια του πιο στενού θεματικού πλαισίου, για να ολοκληρωθεί μια εργασία σε πιο συγκεκριμένη περίμετρο.

Η φωτογραφία είναι ένας τρόπος να βλέπεις τον κόσμο. Δεν τον αναλύεις, δεν τον ερμηνεύεις, συλλέγεις κομάτια του, τον μεταμορφώνεις. Η φωτογραφική διαδικασία είναι εδώ και χρόνια μέρος της ζωής μου και συνεχίζει να μου προσφέρει συγκίνηση και γνώση.

Άκης Δέτσης
Φωτογράφος

Τάκης Ζερδεβάς – Η μάντρα (The wall)

Λίγα λόγια για τη φωτογραφία

H φωτογραφία είναι ένα κατεξοχήν παραστατικό μέσον που μπορεί να αφηγείται  πράγματα και καταστάσεις, είτε περιγράφοντας (καταγράφοντας) τον κόσμο όπως είναι, χωρίς επεμβάσεις και διαφοροποιήσεις, πάντα μέσα πάντα από την υποκειμενικότητα του φωτογράφου, είτε επεμβαίνοντας και διαμορφώνοντας το περιβάλλον για ένα στοχευμένο τελικό αποτέλεσμα.

Πέραν της καταγραφής ενός γεγονότος (ιστορικά – χρονικής στιγμής κλπ) και αυτή ακόμα η περιγραφή στην ουσία δεν ενδιαφέρει και τόσο. Η «σχέση» μεταξύ των στοιχείων που συνθέτουν την εικόνα, γίνεται πιο σημαντική και όχι η περιγραφή τους.

Οι τρόποι χρήσης της φωτογραφίας είναι πολλοί. Διαφορετικοί στόχοι, με διαφορετικές χρήσεις, με άλλες τεχνικές και με διαφορετική αισθητική κάθε φορά, έχουν σαν αποτέλεσμα μια σημαντική φωτογραφία για ένα είδος να είναι ασήμαντη για κάποιο άλλο και αντίστροφα.

Στον καλλιτεχνικό χώρο το κάθε μέσον έχει μια απόλυτη ουδετερότητα. Ο τρόπος χρήσης καθορίζει την μορφή του τελικού αποτελέσματος. Και αυτός εξαρτάται κατά περίπτωση από τους στόχους, τις επιθυμίες, την δεινότητα, τη σύλληψη και τη δημιουργικότητα του κάθε δημιουργού. Δεν υπάρχουν κανόνες που καθορίζουν ένα μέσο, ούτε το πώς θα πρέπει να εμφανίζεται ή όχι και τι να παρουσιάζει για να είναι σημαντικό.

Σημαντική είναι η δημιουργική δραστηριότητα και όχι το μέσον. Και αυτή εμφανίζεται, ενίοτε και υπό προϋποθέσεις.

Τάκης Ζερδεβάς
Εικαστικός φωτογράφος, Ιδρυτής και Διευθυντής της Σχολής Φωτογραφίας FOCUS

^*“Επέλεξα ένα από τα πρώτα μου έργα  από τη σειρά «Ο ΘΕΑΤΗΣ» που αγαπώ. Το έργο αποτελείται από τρεις διαφορετικές εικόνες τυπωμένες σε διαφάνειες και  τοποθετημένες η μια πίσω από την άλλη σε απόσταση ώστε να δημιουργείται ένα τρισδιάστατο αποτέλεσμα. Διαστάσεις 70 x 100 cm”. – Τάκης  Ζερδεβάς

Τι είναι εν τέλει αυτό που λέμε Φωτογραφία;

“Αυτό που ορίζει την τέχνη και της δίνει την δύναμη που διαθέτει, είναι η  συγκίνηση που προξενεί”.
Arthur C. Danto

 Χάρης Κακαρούχας

Χάρης Κακαρούχας

Θα μπορούσα να πω με δυο λέξεις ότι το μυστικό βρίσκεται απλά στη δύναμη που έχουν κάποιες εικόνες να μου κόβουν την ανάσα. Για λίγα δευτερόλεπτα ή για πολύ περισσότερο όταν η εικόνα εισέρχεται στο είναι μου, μένω σύξυλος. Είναι σαν κάτι να με καταλαμβάνει με έναν κεραυνοβόλο η με έναν γλυκό και ήσυχο τρόπο και να με αλλάζει. Το νιώθω, το αισθάνεται το σώμα μου, και ταυτόχρονα το μυαλό μου μένει σιωπηλό. Δεν έχω την ανάγκη να καταλάβω, να εξηγήσω, να αναλύσω, να σχολιάσω. Δεν θέλω να πω, ή να κάνω απολύτως τίποτα, μένω ακίνητος καθώς ατενίζω, αφουγκράζομαι την εικόνα και δεν θέλω να τελειώσει ποτέ. Όπως όταν στέκομαι εμπρός σε αγαπημένο πρόσωπο. Ο γραμμικός χρόνος σταματάει και εισέρχομαι σε ένα άλλο είδος χρόνου, θα το έλεγα κάθετο. Είναι ο κάθετος χρόνος του απόλυτου παρόντος. Δεν χρειάζομαι κανενός είδους ιστορία, από το παρελθόν ή το μέλλον. Είμαι απόλυτα απορροφημένος, ταπεινός στην ομορφιά που κατακλύζει τα μάτια μου. Το καθημερινό μου “εγώ” έχει αποσυρθεί, και βρίσκομαι κάπου, που θα το έλεγα χώρο της εσωτερικής μου αλήθειας.

Γιατί αυτό το είδος της συγκίνησης δεν είναι συναισθηματισμός, είναι ακριβώς αυτό που συμβαίνει όταν η ψυχή μας αναγνωρίζει σε μια εικόνα μια ή περισσότερες ποιότητές της. Ομορφιά, ευγένεια, ευαλωτότητα, συμπόνια, δύναμη, ευφυΐα, αγάπη, θάρρος, άδολη χαρά, ελευθερία, ησυχία, μυστήριο είναι μερικές από αυτές τις ποιότητες, και είναι κοινές σε όλους μας. Και δεν είναι ιδέες ή νοητικά σχήματα, είναι καταστάσεις ύπαρξης και μόνο όταν γίνουμε αγάπη, μυστήριο ή δύναμη οι ίδιοι μπορούμε να αντιληφθούμε περί τίνος πρόκειται.

Χάρης Κακαρούχας

Χάρης Κακαρούχας

Η εικόνα μου δίνει την ευκαιρία, με βάζει στη διαδικασία να αναγνωρίσω το ποιος πραγματικά είμαι. Γι’ αυτό στην ανατολή “βλέπω” είναι συνώνυμο του “γνωρίζω”. Η φωτογραφία είναι μια ενεργειακή κυψέλη ουσίας και νοήματος.  Δεν την κατανοώ  με την λογική συνεπαγωγή, αλλά την συναντώ, όταν της επιτρέπω να με κατακλύσει. Αυτή είναι η μεταμορφωτική της δύναμη.

Είμαι στον κόσμο των εικόνων σχεδόν από τότε που γεννήθηκα. Παλιότερα δεν είχα λόγια να το εξηγήσω αλλά και τώρα τα λόγια είναι φτωχά, περιγράφουν εν μέρει την εμπειρία,  αλλά δεν ακουμπάνε την ουσία. Γιατί η ουσία δεν περιγράφεται με λόγια. Τα γράφω για να μοιραστώ το βίωμά μου και να θέσω το ερώτημα, παρά για να δώσω απάντηση. Ο καθένας οφείλει να απαντήσει για τον εαυτό του.

Και οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το κείμενο είναι από αυτές που αναφέρομαι. Και δεν τις κάνω εγώ, απλά συμβαίνουν μέσα από μένα.

Για την “διδασκαλία” της φωτογραφίας

Χάρης Κακαρούχας

Για μένα φωτογραφία είναι η οπτική υλοποίηση (με τη χρήση του φωτογραφικού μέσου) μιας συνάντησης με ένα στοιχείο της πραγματικότητας που μας περιβάλλει και που μας προκαλεί συγκίνηση. Και επειδή η συγκίνηση είναι υπόθεση ενεργειακού συντονισμού (κοινού μήκους κύματος δηλαδή) η συνάντηση είναι στην ουσία μια αναγνώριση. Αναγνωρίζουμε εκεί έξω κάτι που βρίσκεται εντός μας, – αν δεν ήταν εντός μας πολύ απλά δεν θα το βλέπαμε. Με άλλα λόγια το καλλιτεχνικό φωτογραφικό έργο δεν είναι παρά ο καθρέφτης του εσωτερικού μας κόσμου.

Οι εικόνες, συνεπώς, δεν είναι καλές ή κακές, αλλά αληθινές ή ψεύτικες σε σχέση με την αλήθεια μας. Και όταν λέω αλήθεια δεν αναφέρομαι σε νοητικό σχήμα η ιδέα, αλλά σε κατάσταση ύπαρξης. Έτσι στη θέασή της, η φωτογραφία παύει να είναι αντικείμενο κριτικής και γίνεται σημείο συνάντησης. Τη νιώθουμε ολόκληροι, δεν προσπαθούμε να την καταλάβουμε. Μας αρέσει, δεν μας αρέσει ή μας αφήνει αδιάφορους. Αλλά αυτό συνοδεύεται από αισθήσεις, σκέψεις και συναισθήματα. Εάν τα εξερευνήσουμε μπαίνουμε σε διάλογο και πραγματική σχέση με τον εαυτό μας.

Έτσι, το πρωταρχικό μου μέλημα στα εργαστήρια φωτογραφίας που οδηγώ είναι να αποκαταστήσουν οι συμμετέχοντες αυτή την εσωτερική σύνδεση με την εικόνα. Καλλιεργούμε τη συναισθηματική νοημοσύνη, την ενσυναίσθηση και τη διαίσθηση, πράξεις απόλυτα αναγκαίες αν θέλουμε να έχουμε πρώτα από όλα μια υγιή σχέση με την πραγματικότητα. Και βέβαια όλα αυτά συμβαίνουν σε ένα υποστηρικτικό και αγαπητικό περιβάλλον, που δημιουργείται από το αληθινό μοίρασμα, την αποδοχή και τον αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ όλων που συμμετέχουν στο εργαστήριο.

Η έκφραση του τρόπου που ζούμε και αντιλαμβανόμαστε την ύπαρξη υλοποιείται οπτικά σε αυτό που ονομάζουμε φωτογραφικό βλέμμα. Που με την σειρά του είναι η επιτομή, ο ορισμός του φωτογραφικού καλλιτεχνικού έργου. Και όσο βαθύτερα βρισκόμαστε εντός μας, τόσο το έργο μας αποκτά ουσιαστική υπόσταση και μπορεί να συγκινήσει τον άλλον, γιατί απλά η εσωτερική μας αλήθεια δεν είναι ατομική, αλλά κοινωνητικά καθολική.

Αυτός λοιπόν ο σύγχρονος τρόπος προσέγγισης της εικόνας δίνει ουσιαστικό νόημα στην καλλιτεχνική δημιουργία, μετατρέποντάς τη σε πράξη συνειδητότητας.

                          Χάρης Κακαρούχας
Φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας, Επιμελητής

Γιώργος Καραηλίας – GlassPortrait

Οι ακόλουθες λέξεις και μία εικόνα συντίθενται σε εικονοκείμενο μπροστά σε μία οθόνη, με τη σωματική ενέργεια να απολήγει σε επαναλαμβανόμενες κινήσεις των ακροδάχτυλων. Ανάλογες πράξεις άλλων υποκειμένων θα συνενώσουν έναν ιστό εικονοκειμένων σε έναν άυλο κόμβο, μέρος ενός ευρύτερου δικτύου παρόμοιων κόμβων. Όλο αυτό το περιεχόμενο θα ανασυρθεί ως πληροφορία από το κενό και θα καταναλωθεί οπτικά στα τερματικά μιας ιδιότυπης κοινότητας, που εναλλάσσει ρόλους μέσα στο σύμπαν των τεχνικών εικόνων ως δημιουργοί, θεατές και απεικονιζόμενοι/ες. Μοιάζει να βρισκόμαστε όλο και πιο κοντά στην ουτοπική προφητεία του Vilem Flusser: μία τηλεματική, διαλογική κοινωνία της πληροφορίας,  ένα ιδιότυπο παιχνίδι ανακαλύψεων και διαμοιρασμένης δημιουργικότητας.

Ίσως αυτό να μας λυτρώνει από την αδυσώπητη οικονομία της υλικής ζωής και τις κοινωνικές της ανισοκατανομές. Να ξεχνάμε, επίσης, ότι τα ίδια τα προγράμματα που χρησιμοποιούμε για να παίζουμε με πληροφορίες είναι κατά βάση μονοπωλιακά, εμπορευματικά και ιδεολογικοποιημένα. Ότι το τεχνο-εικονικό σύμπαν έχει γίνει υπαρξιακός τρόπος δια του οποίου η ζωή ελέγχεται και συνάμα θεαματικοποιείται, ως “καθαρή” αισθητική.

Μέσα στις επάλληλες κόπιες της εικονοποιημένης ζωής και μέσα στις πολλαπλές ταυτότητες που κατασκευάζουμε και τροποποιούμε διαρκώς, το είδωλό μας στο συνθετικό γυαλί των οθονών γίνεται ρευστή τεχνο-εικόνα από επεξεργασμένα φωτόνια. Κι όσο η εμπειρία αποσυνδέεται από την αντιληπτή της υλικότητα, αυτό που ίσως αντικρύσουμε αν αποφασίσουμε να σπάσουμε τον μαύρο καθρέφτη μοιάζει να έχει το ειδικό βάρος του απόλυτου κενού.

Γιώργος Καραηλίας
Εικαστικός φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας και εικαστικών τεχνών

Μανώλης Καραταράκης

Η φωτογραφία μετά την ανακάλυψή της έδωσε μια τεράστια ώθηση στον πολιτισμό μας. Βοήθησε, τόσο με την εφαρμοσμένη όσο και με την καλλιτεχνική της μορφή, να δοθούν απαντήσεις και να ανοίξουν νέοι δρόμοι στην ανθρώπινη διανόηση.Από την εμφάνιση του μέσου διαφάνηκε ότι ένας από τους ρόλους του είναι να εκφράσει κάποιος τις σκέψεις του, προσφέροντας ένα νέο τρόπο γραφής και αφήγησης.

Έτσι, με την φωτογραφία πλέον γράφονται “ιστορίες”, οι οποίες μπορούν να εκτείνονται είτε μόνο σε μία εικόνα είτε σε μια σειρά από αυτές.
Το συγκεκριμένο πλεονέκτημά της με εξίταρε από την πρώτη στιγμή που το ανακάλυψα και μου έδωσε ένα αφηγηματικό εργαλείο, το οποίο είχα την αίσθηση ότι μπορούσα να χειριστώ καλύτερα από άλλα αφηγηματικά μέσα για να περιγράψω τις σκέψεις και τα συναισθήματά μου.
Έχω ασχοληθεί τα τελευταία χρόνια με την μεταφορά της όποιας γνώσης διαθέτω σε άλλα άτομα, που αρχίζουν τώρα την ενασχόληση με την φωτογραφία.
Οι αρχές που διέπουν αυτήν τη διδαχή είναι ότι δεν επιβάλλω απόψεις, αλλά προβάλλω το μέσον με την ιστορική του διαδρομή, αφήνοντας τους νεότερους να δεχτούν τις επιδράσεις από το παρελθόν και να σχεδιάσουν το μέλλον όπως εκείνοι το οραματιστούν.
Η μόνη επιβολή που προσπαθώ να περάσω στους ακροατές μου είναι η καθημερινή ενασχόληση με την φωτογραφία, ώστε να γίνει έξη και αναγκαιότητα.
Θεωρώ ότι μόνο με την καθημερινή ασχολία σε όλα τα επίπεδα (δημιουργία, μελέτη κ.λπ.) μπορεί να δημιουργηθεί ένα νοητικό υπόβαθρο, τέτοιο που θα επιτρέψει σε κάποιον να αποδώσει τις δικές του “ιστορίες”.

Μανώλης Καραταράκης
Φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας

Walker Evans – από το American Photographs

Σήμερα μιλάμε για τέχνη της Φωτογραφίας χωρίς αστερίσκους. Επίσης, είναι γεγονός ότι πολλοί νέοι φωτογράφοι, εδώ και διεθνώς, είναι ισάξιοι με τους παλιούς και συχνά πολύ καλύτεροι. Ωστόσο, μεταξύ μας, το φωτογραφικό έργο τέχνης παραμένει ακόμα απροσδιόριστη έννοια. Εξακολουθούμε να κατανοούμε τη φωτογραφική τεχνική περισσότερο σαν μια διαδικασία τεχνικής εκπαίδευσης και δεξιότητας στην αποτύπωση του κόσμου, παρά ως διαδικασία αισθητοποίησης.

Μαθαίνουμε να φτιάχνουμε πορτφόλιο με ωραίες εικόνες. Όχι όμως και πώς να δημιουργούμε ένα φωτογραφικό έργο τέχνης. Κατανοούμε (πλέον) την αξία του editing, αλλά δεν το θεωρούμε δουλειά του φωτογράφου. Ομνύουμε στον αυθορμητισμό μιας λήψης και αφήνουμε να μας πείσουν ότι η αισθητική θεωρία, ο σχεδιασμός και η δημιουργική σκέψη δεν αφορούν τους φωτογράφους. Αρκεί η πραγματικότητα, η ματιά και το ύφος. Έτσι, η έννοια του φωτογραφικού έργου τέχνης εμφανίζεται ως οξύμωρο σχήμα.

Στην αγορά παραμένει κυρίαρχη η αντίληψη που αντιμετωπίζει τη Φωτογραφία ως ζωγραφική με μηχανικά μέσα. Το ότι έτσι αυτοαναιρείται η Φωτογραφία ως τέχνη, μάλλον διαφεύγει ή δεν απασχολεί ιδιαίτερα πολλούς. Εν τω μεταξύ,  δισεκατομμύρια φωτογραφικών εικόνων κατακλύζουν καθημερινά το οπτικό μας πεδίο. Όλο και περισσότεροι αναρωτιούνται αν αυτό το πλήθος “προσωπικής ματιάς” είναι τελικά η τέχνη της Φωτογραφίας. Αν δεν είναι, τότε τι είναι και πώς αναγνωρίζουμε το φωτογραφικό έργο τέχνης;

Ερμής Κασάπης
Φωτογράφος, Συντάκτης στα “Φωτογραφικά τετράδια”

^*“Ο λόγος που επιλέγω την εικόνα αυτή συνδέεται άμεσα με το γεγονός ότι είναι η εισαγωγική εικόνα ενός μνημειώδους φωτογραφικού έργου τέχνης, του οποίου το editing έγινε αποκλειστικά από τον Walker Evans. Το βιβλίο αυτό θεωρήθηκε ως ευαγγέλιο της Φωτογραφίας-ντοκουμέντο. Προσωπικά εκτιμώ ότι αποτελεί την επιτομή αυτού που αποκαλώ αισθητοποίηση μέσω της φωτογραφικής τεχνικής: Καθιστά αισθητή την αφηρημένη οντότητα της φυσιογνωμίας ενός έθνους και, στο δεύτερο μέρος του, αυτό που κατά τον Evans συνιστά τον “αυθεντικό τρόπο έκφρασης της Αμερικής “από τα βουνά του Κεντάκι και τις μπαλάντες των γελαδάρηδων μέχρι και τη σύγχρονη μουσική του swing”. -Ερμής Κασάπης

Μπάμπης Κουγεμήτρος

«Φωτογραφικό είναι μόνο το παραβιασμένο, το αιφνιδιασμένο, το ξεσκεπασμένο, το φανερωμένο παρά τη θέλησή του. Αυτό που δεν θα παριστάνονταν ποτέ, επειδή δεν έχει εικόνα ούτε συνείδηση του εαυτού του…
Η φωτογραφία είναι αυτό που μας φέρνει πιο κοντά στη μύγα, στα πολυεδρικά μάτια της και στο πέταγμά της σε τεθλασμένη γραμμή. Ο πόθος να φωτογραφίζεις προέρχεται ίσως από αυτή τη διαπίστωση: ιδωμένος με μια προοπτική συνόλου, από την πλευρά του νοήματος, ο κόσμος είναι απογοητευτικός. Ιδωμένος στη λεπτομέρεια και αιφνιδιαστικά, έχει τέλεια προδηλότητα.»

                                                                Jean Baudrillard, Η Διαφάνεια του Κακού

Στο ερώτημα τι είναι αυτό που με σαγηνεύει στη φωτογραφία, η απάντηση εμπεριέχεται εν μέρει στις παραπάνω σκέψεις του Γάλλου φιλοσόφου και φωτογράφου.

Η σαγήνη της φωτογραφικής εικόνας έγκειται στη φτώχεια της, στην αποσπασματικότητά της, στην ιδιότητά της να αναμειγνύει με τρόπο ταχυδακτυλουργικό αλήθεια και ψέμα στο ίδιο καρέ, στο punctum του Barthes που, αν του αφήσουμε χώρο, θα μας επισκεφθεί. Ως φωτογράφος απολαμβάνω κυρίως την περιπλάνηση και τη φωτογραφική διαδικασία και λιγότερο το αποτέλεσμα. Σπάνια θα με «στοιχειώσει» μια δική μου φωτογραφία. Κι αυτό γιατί, ως δημιουργός, έχω στη διάθεσή μου όλη την πληροφορία, ξέρω το πριν και το μετά του κλικ. Οι εικόνες είναι κατά κάποιον τρόπο διάφανες, δεν έχουν μυστικό.

Η φωτογραφία που διάλεξα είναι ωστόσο μία εξαίρεση. Μια νυχτερινή βόλτα στα Μεσόγεια, λίγες μέρες μετά τη γέννηση του γιου μου. Σε αυτή την εικόνα βλέπω την καρδιά του Νικόλα και ακούω τον χτύπο της.

Αυτές οι αυθαίρετες  και τυχαίες συνδέσεις που δεν βγάζουν νόημα· αυτό είναι που με γοητεύει στη φωτογραφία.

Μπάμπης Κουγεμήτρος,
Φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας

Μάρω Κουρή

Οι όμορφες φωτογραφίες βγαίνουν από τα όμορφα κομμάτια μας.
Φωτίζοντας το Τώρα μας μέσα από τη φωτογραφική διεργασία, στην ουσία φωτίζουμε με αποδοχή την εσωτερική ομορφιά μας.
Στα φωτογραφικά, βιωματικά εργαστήρια, κάνουμε δράσεις για να αγγίξουμε αυτήν την ομορφιά του μέσα μας. Να χαϊδέψουμε τους φόβους, τις ντροπές και τις δειλίες μας, τις ανασφάλειες, τα κουσούρια και τα σκοτάδια μας, να τα φωτίσουμε για να τα απελευθερώσουμε μέσα από τα Κλικ!

Όπως μέσα έτσι κι έξω!
Όπως μέσα, έτσι και οι φωτογραφίες μας.
Η φωτογραφική κάμερα είναι το μέσο να εκφραστεί με τόλμη η ευαλωτότητά μας.
Αξίζει, κάθε μέρα να προβάλλουμε τους εαυτούς μας και να χoρεύουμε το φωτογραφικό μάμπο εστιάζοντάς μας. Για κάμερα, ό, τι και να πάρεις να την δοκιμάσεις πρώτα, να τραβήξεις, να τη νιώσεις ! Η κάμερα γίνεται κομμάτι μας, φίλη και φίλος μας.
Απολαμβάνοντας το αφούγκρασμα του Εδώ και Τώρα, που είναι το Κλικ της Καρδιάς, η ανάμνηση του μέλλοντος.
Συνεχίζουμε να φωτογταφίΖουμε ευγνωμονώντας για ό, τι έχουμε, ιδίως για τα όνειρα μας ερχόμενοι στην χαρά της Αγάπης.

Μάρω Κουρή
παγκοσμίως βραβευμένη Φωτορεπόρτερ, 4D Dream and Photo Coach

Διονύσης Κούτσης

Η φωτογραφική μηχανή είναι ένα μαγικό ραβδί
Εξαρτάται ποιος το κρατάει.
Πολλές σκέψεις έχω κάνει για το τι είναι η φωτογραφία και τι σημαίνει να είσαι φωτογράφος…
Του χρόνου θα σας πω άλλα, αν με ξαναρωτήσετε.

Διονύσης Κούτσης
Φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας

Gregory Crewdson 

Η φωτογραφία αφηγείται, δεν αποτυπώνει
Δυστυχώς, για μεγάλο χρονικό διάστημα, και για κάποιους ακόμη και σήμερα, η φωτογραφία θεωρήθηκε και θεωρείται μια αποτύπωση του κόσμου που μας περιβάλλει: κυριολεκτική ή αλληγορική, συμβολική ή αφαιρετική, ωστόσο καταγραφή μιας πραγματικότητας.
Στην ουσία όμως, όπως όλα τα έργα τέχνης, η φωτογραφία είναι μια ερμηνεία του κόσμου μέσα από το βλέμμα της/του δημιουργού της. Αυτή ακριβώς η «ερμηνεία» είναι που κάνει κάποιες εικόνες εμβληματικές, ξεχωριστές και διαχρονικές. Ωστόσο, μερικές φορές μας προκαλεί δυσφορία η ανεπάρκειά μας να «ερμηνεύσουμε» αυτό που η φωτογραφία αφηγείται.

Η φωτογραφία που έχω διαλέξει ανήκει στη σειρά Twilight του Gregory Crewdson, από το 2001. Είναι η Οφηλία, αυτή η εμβληματική θηλυκή φιγούρα που πνίγεται εξαιτίας του πόνου της για τον έρωτα του Άμλετ, του Δανού Πρίγκιπα (Σαίξπηρ).

Η Οφηλία του Crewdson είναι τοποθετημένη σε ένα σύγχρονο, μεσοαστικό, προαστιακό σπίτι του «αμερικάνικου ονείρου». Είναι αινιγματικά ξαπλωμένη στο πλημμυρισμένο σαλόνι. Τα ανοικτά μάτια δεν ξέρουμε αν βλέπουν ή αν έχουν το γυάλινο βλέμμα της νεκρής. Ο φωτογράφος χρησιμοποιεί το νερό ως καθρέπτη, που αντικατοπτρίζει την καθημερινότητα του σπιτιού. Η «σκηνή» παραπέμπει σε ονειρική απεικόνιση όπου μπερδεύεται το συνειδητό με το ασυνείδητο. Η εικόνα της ξαπλωμένης στο νερό Οφηλίας θα μπορούσε να συμβολίζει την κάθαρση, τον εξαγνισμό, το πέρασμα σε κάτι νέο. Ο Crewdson ελέγχει και σκηνοθετεί άψογα το φωτογραφικό του κάδρο. Σκοπός του, πέρα από την τεχνική αρτιότητα, είναι να «ψυχογραφήσει» την ηρωίδα της εικόνας του.

Ιουλία Λαδογιάννη
Εικαστικός φωτογράφος, Καθηγήτρια φωτογραφίας (Σχολή ΑΚΤΟ)

Ralph Eugene Meatyard

Η φωτογραφία αποτελεί από τη φύση της μια κατασκευή, ένα αληθοφανές ψέμα. Μάλιστα, όσο πιο πειστικό είναι το ψέμα, τόσο πιο εκρηκτική γίνεται η εικονοποιία που προτείνει. Εντούτοις, η φωτογραφία οφείλει πάντα να κρατάει στέρεες τις ρίζες της στο πραγματικό. Δεν πρέπει να ξεχνάει ότι, από αυτό πηγάζει και αυτό επιχειρεί να καταστήσει εκ νέου ορατό. Η μαγική συνταγή γίνεται επιτυχής, όταν καταφέρνει να διαχειριστεί μαεστρικά τα δύο βασικά συστατικά στοιχεία του μέσου: την ποιότητα του χρόνου και το σώμα του φωτός.

Αν και η φωτογραφία επιτρέπει τη μεταμόρφωση του πραγματικού κόσμου με έναν εγγενώς σουρεαλιστικό τρόπο, το έργο που διεκδικεί αισθητική αξία, πρέπει συνειδητά να αποφεύγει τις φλυαρίες και να ισορροπεί στα όρια της αφαίρεσης. Κατά τον Ralph Eugene Meatyard «οι μέσοι όροι και οι γενικότητες είναι για τους αισθηματίες»! Παρά ταύτα, ο ώριμος φωτογράφος γνωρίζει πώς να αφήνει χώρο στο τυχαίο συμβάν να υπεισέρχεται στο κάδρο του. Δίνει έτσι τη δυνατότητα ανατροπής των βεβαιοτήτων μιας παγιωμένης φόρμας, ώστε το έργο του να ακροβατεί στο μεταίχμιο του αισθητού με το νοητό.

Βεβαίως, όλες οι ανωτέρω νοητικές προσεγγίσεις χάνουν οποιαδήποτε αξία, όταν ο ώριμος φωτογράφος έχει απολέσει την αθωότητα της πρώτης ματιάς. Η διατήρηση της πρωτόλειας περιέργειας, σε συνδυασμό με την προσωπική βιωματική προσέγγιση, αποτελούν συνισταμένες ικανές να τον καθοδηγούν στην αέναη αναζήτηση του πυρήνα των πραγμάτων.

Δημήτρης Μυτάς
Φωτογράφος

Άλεξ Παπαιωάννου – The paint

«Ανεύθυνη» φωτογραφία

Συχνά προσπαθώ να ξεκαθαρίσω, να δω φωτογραφίες και ίσως να διαβάσω κάτι σύντομο από τους δημιουργούς τους σε διάφορους ιστότοπους. Προσπαθώ να τοποθετηθώ κι εγώ μέσα στη σφαίρα ενός εικονικού περιπάτου και να καταλάβω πώς λειτουργεί όλο αυτό. Είναι το τώρα, το χθες, το αύριο;
Πολλές οι σκέψεις και ακόμα πιο πολλές οι εικόνες που ξετυλίγονται μπροστά μου. Σταματώ σε κάτι που φαίνεται ενδιαφέρον, όμορφο ή άσχημο. Οι φωτογραφίες έχουν τραβηχτεί οπουδήποτε μπορεί να φανταστεί κανείς και δημοσιεύονται την ίδια στιγμή σε διάφορα forum, instagram κλπ.  Είναι μια απίστευτη γρήγορη ροή και μάζα εικόνων. Κατά τη γνώμη μου το μεγαλύτερο μέρος περιέχει «ανεύθυνη» φωτογραφία.

Η γνώμη μου όμως είναι βασισμένη σε αξιώματα και κανόνες που ίσχυαν 30-40 χρόνια πριν. Οπότε ανακαλώ τον όρο «ανεύθυνη» φωτογραφία και σκέπτομαι ότι ίσως είναι η αναγκαιότητα της φωτογραφίας τόσο δυνατή σήμερα ώστε να δείξει ότι υπάρχουμε. Τα κίνητρα, η ψυχολογία και οι συμπεριφορές έχουν αλλάξει και μαζί τους  και οι εικόνες.

Πολλές από αυτές τις φωτογραφίες λαμβάνονται με ανώνυμο τρόπο. Ο φωτογράφος, ένας  ξένος στο άγνωστο τοπίο του μοτίβου,  μιλά διαφορετική γλώσσα, οπότε το ίδιο ανώνυμα οι φωτογραφίες ξεχνιούνται γρήγορα στον χρόνο.

Γι’ αυτό τον λόγο η πληθώρα των εικόνων σήμερα δεν έχει δύναμη ζωής και φωτογραφική βιωσιμότητα.

Άλεξ Παπαϊωάννου
Φωτογράφος, Ανθρωπολόγος, Καθηγητής Φωτογραφίας (Πανεπιστήμιο Ουψάλας, Στοκχόλμης)

Στυλιανός Παπαρδέλας

Συναντώντας τη στιγμή

Η φωτογραφία είναι το μέσο που σε αναγκάζει (αν θες να το κάνεις καλά) να συναντήσεις τη στιγμή.
Γιατί αυτό είναι που πρέπει να αποτυπώσεις.
Κανένας δεν είναι στα αλήθεια φωτογράφος επειδή έχει μια κάμερα και δύο φακούς.
Ό,τι έχεις, συντελεί για να φτάσεις στην εικόνα.
Όλη σου η ζωή και ο τρόπος που επιλέγεις να την διαχειρίζεσαι σε φέρνει στο σημείο να συναντήσεις Τη στιγμή.
Μην κάνεις ποτέ κλικ.
Μπορείς να πάρεις το θάρρος να αψηφήσεις τον φόβο για το άγνωστο και να αποδεχθείς πως όλες σου οι πράξεις έχουν συνέπειες;
Κάθε στιγμή, αληθινά, πράξεις και λόγια.

Στο παιχνίδι θάρρος ή αλήθεια, επιλέγω και τα δύο. Είναι ο πιο δύσκολος δρόμος, όμως όταν μάθω πια να λειτουργώ με γνώμονα την αγάπη και όχι τον φόβο, θα έχω διαλέξει τον πιο γρήγορο και ευχάριστο δρόμο.
Ξέχνα την κάμερα και ξεκίνα να παίζεις θάρρος και αλήθεια.
Μαζί.

Για να φτάσεις πιο μακριά από εκεί που μπορείς. Στα επέκεινα του εαυτού σου.
Δεν χρειάζεσαι τίποτα, μόνο να θυμάσαι πως, όσο ακούγονται παλμοί από την καρδιά σου, έχεις υποχρέωση στον εαυτό σου να συναντήσεις Τη στιγμή.
Απέτυχες αν δεν προσπαθήσεις
και θα είναι σκληρό όταν πια καταλάβεις την αποτυχία σου.
Συνάντησε Τη στιγμή, είναι το πιο θλιβερό και χαρούμενο γεγονός!

Όλοι μας καταγράφουμε τη ζωή, την πραγματικότητα, γεμάτοι ματαιότητα και φόβο να μην πεθάνει τίποτα, να μην αλλοιωθούμε.
Στην προσπάθεια αυτή χάνουμε τη ζωή, χάνουμε Τη στιγμή.

Δεν χρειάζεται να τραβήξω χιλιάδες φωτογραφίες για να εκφραστώ μέσα απ’ αυτό,
μόνο μια είναι αρκετή.
Αρκεί να είμαι εκεί, να κοιτάξω τον φόβο στα μάτια και να γελάσω,
γιατί ξέρω πως όταν γελώ δεν μπορώ να φοβάμαι ταυτόχρονα.
Συνάντησε τη στιγμή, όπως είσαι, με ό,τι έχεις.
Δεν υπάρχει άλλος τρόπος
και δεν υπήρξε ποτέ.

Στυλιανός Παπαρδέλας
Φωτογράφος

Louis-Jacques-Mandé Daguerre

Hommage à Daguerre

H φωτογραφία προϋποθέτει ένα συμβάν, μια δράση, ένα γεγονός και μια διαδικασία θέασης (από_προς). Δίχως συμβάν δεν υπάρχει φωτογραφία.
Οι στατικές εικόνες από τον 19ο αιώνα μέχρι και σήμερα προσφέρουν την μορφή μιας πρωτότυπης οπτικής, μιας συλλογής στοχασμών, στους οποίους πρυτανεύει το μικρογεγονός, η λεπτομέρεια. Το σημείο μετάβασης, δηλαδή,  από το γενικό πλάνο στο ειδικό.

Ο αρχικός στόχος παραμένει η καταγραφή. Αλλά αυτό είναι και το σημείο που αρχίζουν οι ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις της φωτογραφίας. Κάθε δημιουργός (ερασιτέχνης ή επαγγελματίας) προτείνει σε κάθε λήψη, συγκεκριμένες λύσεις, οι οποίες προέρχονται από το ευρύτερο πολιτισμικό του υπόβαθρο, το σχετιζόμενο με τη γεωγραφική θέση, το κλίμα, την ιστορία και την παράδοση του τόπου την συγκεκριμένη περίοδο.

Πώς μπορεί μια εικόνα (σταθερή) να  προσφέρει κάτι  παραπάνω σε μία έρευνα του χώρου, εκτός  από μία απλή οπτική περιγραφή/πληροφορία; Τι είδους γνώση μπορούν να μας προσφέρουν τα φωτογραφικά αρχεία; Μπορεί η γνώση αυτή σε  κάποιες  περιπτώσεις  να εμπλουτίσει τη θεωρία; Διαχρονικά ερωτήματα με δυναμικές κριτικές απαντήσεις.

Χωρίς επίλογο.

Στη φωτογραφία, που παραμένει ένας λαβύρινθος του βιωμένου και του φαντασιακού.

Ηώ Πάσχου
Φωτογράφος, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης, Paris I Sorbonne
Ακαδημαϊκή Υπότροφος του Τμήματος Φωτογραφίας και Οπτικοακουστικών Τεχνών του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής

Παύλος Παυλίδης

Η εικόνα κυριαρχεί πια γύρω μας. Η κατανάλωση της είναι καθημερινή και χωρίς όρια. Είναι το νέο δεδομένο. Η νέα συνθήκη, όπως έχει διαμορφωθεί τα τελευταία 10-15 χρόνια. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ο θεατής καλείται να διαμορφώσει άποψη παρατηρώντας, διαλέγοντας, αξιολογώντας… Δύσκολο έργο, αλλά και αμφιλεγόμενο. Τι τελικά αξίζει να αναδειχθεί και τι όχι; Ο καθένας μπορεί να διαμορφώσει και να εκφέρει άποψη. Οτιδήποτε εκφράζει τον δημιουργό, βγαίνει από την ψυχή του, υποστηρίζεται από την αφοσίωση του, δεν μπορεί να απορριφθεί επειδή έρχεται σε αντίθεση με αυτά που εμείς θεωρούμε “σωστή φωτογραφία”.

Συνεπώς, ο σύγχρονος φωτογράφος καλείται μεν να παρακολουθεί τις τάσεις, αλλά κυρίως να αφοσιωθεί και να δουλέψει ώστε να διαμορφώσει το δικό του ύφος και να παρουσιάσει τον εαυτό του μέσα από την φωτογραφία του.

Παύλος Παυλίδης
Φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας 

Georges Salameh

Η δουλειά μου είναι μια ιδιότυπη εμπειρία της καθίζησης, τόσο με τη φυσική όσο και με τη μεταφυσική έννοια. Με τον όρο καθίζηση αναφέρομαι στα στρώματα του χρόνου, στα οποία ζουν υλικά και ιδέες που καταβυθίζονται στο βυθό της Μεσογείου. Τα υλικά μου είναι τα αρχεία, η καταγραφή, οι ανακατασκευές, οι χειρονομίες, η περιπατητική εμπειρία και η αίσθηση της ακοής. Τα ιζήματα αυτά προσκαλούν τον θεατή σε ένα ποιητικό μαίανδρο, μέσα από τη δημιουργική σύγκριση της πραγματικότητας, των γλωσσών και των αφηγήσεων. Όλα τα έργα μου παράγονται σε μεγάλες χρονικές περιόδους, περιμένοντας να συμβεί αυτή η ελάχιστη καθίζηση. Ωστόσο, αυτό που είναι ορατό στο θεατή στο τέλος είναι μόνο η επιφάνεια – το τελευταίο στρώμα.

Όλες οι απόπειρές μου είναι διαισθητικές απαντήσεις σε διαυγή ερωτήματα. Μοιάζουν περισσότερο με μια γραπτή επιστολή προς ένα φίλο, λόγια ειπωμένα ή αποσιωπημένα τα οποία ρέουν προς τη λήθη. Ωστόσο, και η λήθη αφήνει ιζήματα στην επιφάνεια των πόλεων ή στο βάθος της θάλασσας. Μπορεί, με την πάροδο του χρόνου να γίνει και αυτή μνήμη.

Αυτή η προσέγγιση διαμορφώνεται μέσω μιας περιπατητικής πρακτικής, η οποία περιστρέφεται γύρω από μια βιωματική, άμεση, μη εννοιολογική μορφή δημιουργίας. Είναι η ήσυχη πλευρά της παρατήρησης του τοπίου, κατά την οποία δίνεται προσοχή στην κατάσταση του νου και όχι στο κυνήγι εξαιρετικών φαινομένων. Αυτή η εσωτερίκευση της προσοχής φέρνει μια πιο νηφάλια και ποιητική ανάγνωση της πραγματικότητας. Είναι ένας αποστασιοποιημένος τρόπος για τη δημιουργία οικείων εικόνων, ανοιχτών σε περισσότερες ερμηνείες.

Τα τελευταία δέκα χρόνια επιδιώκω να κατανοήσω τη λειτουργία της λήθης, η οποία για εμένα, δεν είναι το αντίθετο της μνήμης, αλλά το εσωτερικό της περίβλημα. Πιστεύω ότι δεν ξεχνάμε, αλλά ξαναγράφουμε τη λήθη με βαθιά ανάγκη για συγχώρηση.

Georges Salameh
Eικαστικός καλλιτέχνης, Σκηνοθέτης

Χαρά Σκλήκα

Η φωτογραφία αλλάζει. Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει αξιοσημείωτες εξελίξεις στη δημιουργία εικόνας.
Κάθε γενιά έρχεται με νέες ιδέες, νέους τρόπους σκέψης σχετικά με την προσέγγιση των πραγμάτων, παίρνοντας μαζί τους ταυτόχρονα τη γνώση σαν κληρονομιά από προηγούμενες γενιές δημιουργών.

Θυμάμαι συχνά τη φράση της Julia Margaret Cameron “What is focus and who has the right to say what focus is the legitimate focus?”. Φαίνεται πως το αποτέλεσμα των εικόνων της την ικανοποιούσε και, παρά το γεγονός ότι αμφισβητήθηκε από πολλούς εξέχοντες φωτογράφους, εκείνη συνέχισε να υποστηρίζει αυτό που έκανε. Σήμερα βρίσκεται ανάμεσα στη λίστα με τους πρωτοπόρους της φωτογραφίας.

Η αλλαγή είναι υποκειμενικά αποδεκτή. Ας είμαστε ανοιχτοί στον ενθουσιασμό, στο νέο, το διαφορετικό. Κι αν τελικά αποφασίσουμε ότι δεν μας αρέσει αυτό που βλέπουμε (δεν είναι όλοι οι πειραματισμοί τόσο επιτυχημένοι όσο της Cameron), αυτό είναι καλό, αρκεί να παραμείνουμε ανοιχτοί σε αυτό. Το άγνωστο είναι και θα παραμείνει άγνωστο μόνο επειδή δεν έχουμε κοιτάξει ή ακούσει αρκετά προσεκτικά.

Χαρά Σκλήκα,
Φωτογράφος, Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Antiparos International Photo Festival

A woman enjoys the sun at Plaka beach on the Aegean island of Naxos, Greece, Friday, May 14, 2021. Greece launched its tourism season Friday amid a competitive scramble across the Mediterranean to lure vacationers emerging from lockdowns. (AP Photo/Thanassis Stavrakis)

Συμπληρώνοντας αυτό τον μήνα 29 χρόνια ως φωτορεπόρτερ, νιώθω προνομιούχος για όλα αυτά που έχω ζήσει στον χώρο της φωτογραφίας. Με άλλαξε και με βελτίωσε ως άτομο και ως επαγγελματία. Έζησα την εξέλιξή της και αφομοίωσα τη νέα τεχνολογία. Τα ταξίδια και οι εμπειρίες τους είναι το καλύτερο κομμάτι σε αυτό το τόσο απαιτητικό και ψυχοφθόρο επάγγελμα.

Η κάθε εποχή είχε τα θετικά και τα αρνητικά της. Από την εμφάνιση των φιλμ και την εκτύπωση των φωτογραφιών – κάτι που θεωρώ ακόμη και σήμερα μαγικό!!! Από την αποστολή φωτογραφιών μέσω των πρώτων modems. Τις πρώτες ψηφιακές μηχανές, με την ποιότητα ανάλυσής τους να φαντάζει σαν ψέμα στους νεότερους. Τις mirrorless μηχανές, που σιγά σιγά θα επικρατήσουν έναντι των DSLR. Φτάνοντας στον Αύγουστο του 2021 τα θετικά υπερτερούν συντριπτικά. Σε όλη αυτή την τεχνολογική εξέλιξη αυτά που παραμένουν σταθερά στη φωτογραφία είναι η ικανότητα στην παρατηρητικότητα, την οπτική, την επιμονή, την υπομονή και την φαντασία του/της φωτογράφου.

Η δύναμη της φωτογραφίας παραμένει ισχυρή ακόμη και σήμερα μέσα στα δισεκατομμύρια εικόνων, όχι πάντα ποιοτικών, που παράγονται και προωθούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Θανάσης Σταυράκης
Associated Press Athens – Προϊστάμενος Φωτορεπόρτερ
Καλλιτεχνικός Διευθυντής AthensPhotoWorld

^*“Συνοδεύοντας αυτό το κείμενο, διάλεξα μία αγαπημένη φωτογραφία μου, όπως μου ζητήθηκε από το photologio.gr. Tην τράβηξα στη Νάξο με drone τον Μάιο του 2021”. – Θανάσης Σταυράκης

Τάσος Σχίζας

Το ανεξάντλητο πεδίο εξερεύνησης της φωτογραφίας

Κάθε φωτογραφία κρύβει μέσα της τη σειρά επιλογών του δημιουργού της. Συχνά εντυπωσιαζόμαστε από τις τόσο διαφορετικές εκδοχές του ίδιου θέματος. Πολλές φορές αρκούν οι επιλογές «χώρου και χρόνου» (που χαρακτηρίζουν την αυστηρή καθαρή φωτογραφία) για να μας δώσουν τη διαφορετικότητα, ενώ άλλες φορές αυτό δεν φτάνει και όλες οι λήψεις φαντάζουν πανομοιότυπες. Και τότε, έρχεται η στιγμή να επιλέξουμε από το ανεξάντλητο πεδίο εξερεύνησης της φωτογραφίας, την τεχνική λήψης ή επεξεργασίας που θα μας δώσει την ιδιαίτερη εκδοχή της φωτογραφίας μας! Συνήθως ξεκινάμε από τις βασικές τεχνικές επιλογής βάθους πεδίου και παγώματος της κίνησης, για να φτάσουμε σε πιο εξεζητημένες τεχνικές, όπως κίνηση της μηχανής, zoom in, flash και αργή ταχύτητα και άλλες πολλές, καθώς επίσης και τις τεχνικές επεξεργασίας. Συνδυάζοντας όλα αυτά μεταξύ τους πολλαπλασιάζουμε τις επιλογές μας και οδηγούμε την εικόνα σε αυτό που μας εκφράζει περισσότερο!`

Τάσος Σχίζας
Φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας

^*“Η φωτογραφία που συνοδεύει το κείμενο συνδυάζει δυο τεράστια πεδία εξερεύνησης: την υπέρυθρη φωτογραφία και τη χρήση ενός fisheye φακού”. – Τάσος Σχίζας

Eugene W. Smith

Τι «κλείνεις» μέσα στο κάδρο και γιατί το «προσφέρεις» ;

Ο μεγάλος φωτογράφος και δάσκαλος Κώστα Μπαλάφας είχε πει ότι η τέχνη της φωτογραφίας έχει το δικό της συντακτικό. Πρέπει να γνωρίζουμε ανάγνωση και γραφή και πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την ιδιαίτερη και διαφορετική αυτή γλώσσα για να αναπτύξουμε «προτάσεις και «κείμενα».
Ο πιο βατός και σίγουρος δρόμος για να κατανοήσουμε και να απολαύσουμε αυτή την τέχνη είναι να μελετήσουμε τα έργα μεγάλων φωτογράφων που, από την ανακάλυψή της έως σήμερα, πάσχισαν να αποδείξουν ότι η φωτογραφία μπορεί να υπάρξει αντάξια των άλλων τεχνών και ότι μπορεί να μας προσφέρει συγκίνηση με έναν μοναδικό τρόπο.
Πολλές φορές στα μαθήματά μου βρίσκω δυσκολίες να εξηγήσω και να αποδείξω αυτό το μεγαλείο. Αισθάνομαι ανίκανος να εξηγήσω την συγκίνηση και πώς να το κάνω, άλλωστε, όταν ερχόμαστε σε επαφή με ένα μεγαλειώδες έργο ζωής, χωρίς να το προσεγγίζουμε αθώα, με προκαταλήψεις, έχοντας στο μυαλό μας  (και δη στην εποχή μας) πως δεν υπάρχουν συγκινήσεις αλλά μόνο έργα τα οποία μας «αρέσουν» -“like”- ή δεν μας «αρέσουν».

Είναι ένα μεγάλο σύγχρονο πρόβλημα το πώς προσεγγίζουμε τα έργα τέχνης, αλλά και τη ζωή την ίδια. Τον κινηματογράφο, την μουσική π.χ. Έχουμε μία αντιμετώπιση φευγαλέας, γρήγορης και επιφανειακής προσέγγισης η οποία, δυστυχώς, συνδυάζεται με μία διάθεση αυστηρής κριτικής. Όλο αυτό υποτίθεται ότι δικαιολογείται τελικά στο απίστευτα «αφοπλιστικό» πλαίσιο «όμως εμένα δεν μου αρέσει», χωρίς φυσικά να έχει γίνει καμία προσπάθεια να αφεθούμε στο έργο τέχνης απλά για να απολαύσουμε και να δούμε τι μας προσφέρει ο καλλιτέχνης απλόχερα και με κόπο ολόκληρης ζωής. Τις περισσότερες φορές έχουμε κρίνει τον καλλιτέχνη και τα έργα του έχοντας άποψη για ένα πολύ μικρό μέρος της δουλειάς του.
Σε δευτερόλεπτα το έχουμε απαξιώσει, δεν του έχουμε δώσει καμία ευκαιρία να μας «ακουμπήσει».
Θα πρέπει να κατανοήσουμε πως οι όροι καλή ή κακή φωτογραφία είναι παγίδες που κρύβει ένας λάθος δρόμος. Ο δρόμος αυτός έχει χαρακτηριστικά εύπεπτης κατανάλωσης, σε μία κοινωνία που απλά καταναλώνει για να καταναλώνει, πολύ γρήγορα, χωρίς να σκέφτεται και χωρίς να αφεθεί στις αισθήσεις.

Το κάδρο όπου ένας φωτογράφος αποφασίζει να περικλείει συγκεκριμένα πράγματα, αλλά και σε συγκεκριμένη διάταξη, με έναν συγκεκριμένο τρόπο είναι σημαντικό και έχει τόσο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όσο ιδιαίτερος και μοναδικός είναι ο ίδιος ο φωτογράφος – άνθρωπος. Εάν συγκεντρώσουμε αυτά τα ιδιαίτερα κάδρα και όλα αυτά που έχει κλείσει μέσα τους, τότε μπορούμε να δούμε ότι αυτό το αποτέλεσμα είναι ένα μεγάλο ταξίδι σε μια χώρα όπου δεν έχουμε ξαναβρεθεί ποτέ έως τώρα. Είναι ένας τόπος οικείος αλλά ιδωμένος με έναν τρόπο ξεχωριστό και μοναδικό.
Αυτό το ταξίδι μας καλεί κάθε φωτογράφος να κάνουμε μαζί του.
Ο ίδιος μας εκπλήσσει χρησιμοποιώντας το φωτογραφικό λεξικό και συντακτικό σαν να βρισκόμαστε μέσα σε ένα τρένο και κοιτώντας από το παράθυρο να εναλλάσσονται διαφορετικές εικόνες. Φωτογραφίες εντέλει που αποτελούν την ζωή του, την ίδια του την ύπαρξη, τις ιδέες του, τους φόβους του, τις αγάπες του, τις εμμονές του και ό,τι άλλο έχει σχέση με τα βιώματά του.
Ο δρόμος λοιπόν για κάθε επίδοξο φωτογράφο κρύβεται μέσα του και όχι έξω. Άλλωστε στην φωτογραφία το πιο εύκολο πράγμα είναι να βρεις ένα θέμα για να φωτογραφίσεις. Και ένας τοίχος με ένα γκράφιτι και έναν περαστικό, είναι αυτομάτως «περιεχόμενο». Και ένα πλακόστρωτο είναι «περιεχόμενο». Τα σύννεφα από μόνα τους ή ένα ηλιοβασίλεμα είναι ένα «περιεχόμενο».
Η τέχνη της φωτογραφίας έχει και κάτι άλλο ιδιαίτερο. Μπορεί να μας παρουσιάσει με έναν μοναδικά περιγραφικό τρόπο τους τόπους και τους χρόνους όπου ο φωτογράφος πέρασε, μεταφέροντάς μας με αυτόν τον τρόπο σε διαφορετικές κοινωνίες ή συνθήκες.

Ο δάσκαλος Κώστας Μπαλάφας έλεγε ότι αποτελεί χρέος και καθήκον κάθε καλλιτέχνη να αφουγκράζεται την εποχή του.

Όλο και περισσότεροι συνάνθρωποί μας θέλουν να μάθουν καλύτερα την τέχνη της φωτογραφίας και έρχονται για μαθήματα. Έτσι κι αλλιώς, οι περισσότεροι ήδη ασχολούνται με τη φωτογραφία και φωτογραφίζουν. Αλλά τα αποτελέσματα δεν τους ικανοποιούν ή θέλουν να μάθουν κάτι παραπάνω. Έρχονται λοιπόν με σκοπό να μάθουν πώς μπορούν να κάνουν μία δύσκολη νυχτερινή λήψη ή ένα ηλιοβασίλεμα.
Πολύ καλά λοιπόν, ας μάθουμε να χειριζόμαστε καλά το εργαλείο που έχουμε στα χέρια μας. Βασικό, αλλά όχι ουσιαστικό. Εδώ ακριβώς αρχίζει και η ανατροπή. Γιατί κανένα έργο, ποτέ, δεν έχει βασιστεί μόνο στην άρτια χρήση της τεχνικής. Το καλλιτεχνικό έργο αποτελείται από ατέλειες και βασίζεται στην μοναδικότητα του ανθρώπου που βασανίζεται να ανακαλύψει την αλήθεια.
Γι’ αυτό και θα το προεκτείνω για να πω ότι είναι περισσότερο αναγκαίο από ποτέ οι καλλιτέχνες να ενδιαφερόμαστε για την εποχή μας και όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, να καταθέτουμε με την γλώσσα της τέχνης μας την άποψή μας, τα ερωτηματικά που δεν έχουν απαντήσεις.
Δεν είναι δυνατόν να μας ενδιαφέρουν οι βαρκούλες και τα χρυσάνθεμα. Είμαστε μέρος μιας κοινωνίας, δεν είμαστε παρατηρητές. Ουσιαστικό λοιπόν είναι αυτό.
Αυτός είναι ένας τελείως διαφορετικός και πιο δύσκολος δρόμος. Είναι όμως ένας δρόμος που ξεκλειδώνει αλήθειες και έχει εκπλήξεις. Εκπλήξεις, που δεν είναι μόνο ευχάριστες, γιατί η ίδια η διαδικασία μας φέρνει αντιμέτωπους με την αυτογνωσία, σαν σε καθρέφτη. «Αυτός» είμαι «εγώ» και πρέπει να το αποδεχτώ ή θέλω να τον αλλάξω, πρέπει να παλέψω! Τι μου αποκαλύπτει το ίδιο μου το έργο; Γιατί φωτογραφίζω; Τι αναζητώ;

Η θέση του καλλιτέχνη είναι στην αγορά και όχι στο σχολείο, έλεγε ο μεγάλος δάσκαλος.

Σκεφτόμαστε με συμβάσεις αρχής και τέλους, οι οποίες περιορίζουν το έργο μας. Ένα καλλιτεχνικό έργο πρέπει να είναι σαν τα κύματα της θάλασσας. Να κυλάει! Το τέλος ενός κύματος να ακολουθεί το άλλο φυσιολογικά, να ρέει, να μην μένει στάσιμο στον θάνατο, αλλά ο θάνατος να είναι η γέννηση του νέου. Το ίδιο το έργο πρέπει να διαθέτει αυτό το στοιχείο για να είναι μια αποκάλυψη της αλήθειας.

Τι «κλείνεις» μέσα στο κάδρο σου και γιατί το «προσφέρεις»;

Ό,τι κι αν αποφασίσεις, η «ταυτότητά» σου θα εμπεριέχεται μέσα σε αυτή σου την απόφαση. Γιατί αυτό που αντανακλά όποια απόφασή σου καλλιτεχνική, είναι αποτέλεσμα της ταυτότητάς σου.
Έτσι, λοιπόν, δεν έχω παρά ελάχιστα εργαλεία για να ανταποκριθώ σε μια διδασκαλία αυτού που αγαπώ πολύ και με γεμίζει απόλαυση και συγκίνηση. Να μάθω σε τυφλούς να βλέπουν και να βοηθώ πάντα με εύστοχες επισημάνσεις να μην παρεκκλίνουν από τον δρόμο. Μόνο αυτό εάν καταφέρνω είναι μεγάλη η χαρά.

Όπως τα δέντρα που αφήνουν την μορφή τους εκεί,
καθώς ο αγέρας έχει φύγει.
Έτσι τα λόγια που άφησαν την μορφή τους εκεί,
καθώς ο άνθρωπος έχει φύγει!

(Γιώργος Σεφέρης)

Έτσι λοιπόν και η φωτογραφία που πάντα στέκει εκεί μόνη, καθώς αφήνει την μορφή της στην αθανασία.

Βαγγέλης Ταμβάκος
Φωτογράφος, Δάσκαλος φωτογραφίας

Αντί επιλόγου 

Ένα αλληγορικό κείμενο.

Γιάννης Καρπούζης – Μέρες του Ελληνικού Δεκέμβρη. Το υπό αναπαλαίωση Αίθριο του Πολυτεχνείου επί της Στουρνάρη, 2008.

Το χρυσό δαχτυλίδι

Ένα μεσημέρι στα τέλη του περσινού Ιουνίου, παρκάραμε το αμάξι με τη γυναίκα μου στην οδό Στουρνάρη. Πρόσφατα είχε τελειώσει η επώδυνη καραντίνα και είχαμε όρεξη για μία μικρή βόλτα. Φύσαγε λίβας. Αφού είχαμε βρει ανέλπιστα θέση για το αμάξι, μπήκαμε να περπατήσουμε στο παλιό Πολυτεχνείο. Η ζέστη ήταν αφόρητη αλλά εμείς μπήκαμε. Κάναμε μία γύρα και καταλήξαμε στον όμορφο χώρο του νέου Αίθριου, στον οποίο είχε πλέον μεταφερθεί μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων της Αρχιτεκτονικής σχολής (στα φοιτητικά μου χρόνια το Αίθριο ήταν κλειστό λόγω εργασιών αλλά στα γεγονότα του Δεκέμβρη σπάσαμε την περίφραξη και ο χώρος είχε μεταβληθεί από εργοτάξιο σε κέντρο αγώνα). Πολλοί τελειόφοιτοι φοιτητές και φοιτήτριες της σχολής ήταν μαζεμένοι στον χώρο του Αίθριου, γιατί επρόκειτο για ημέρα παρουσίασης διπλωματικών εργασιών. Πληροφορήθηκα από κάποιον ότι σε λίγο θα ξεκινούσε μία υπεράσπιση μίας Διπλωματικής εργασίας και στην επιτροπή θα βρισκόταν ίσως για τελευταία φορά ο παλιός και αγαπημένος καθηγητής Τ. Π.. Παρότρυνα την γυναίκα μου να μπούμε και να ακούσουμε την υπεράσπιση και τον επερχόμενο διάλογο, κυρίως για να δούμε τον Τ. να μιλάει. Να σημειωθεί εδώ ότι η ημέρα της παρουσίασης της Διπλωματικής εργασίας είναι μία έντονη, απαιτητική και εξαντλητική διαδικασία για τον τελειόφοιτο φοιτητή. Ειδικά στην σχολή της Αρχιτεκτονικής, οι φοιτητές προετοιμάζονται πάνω από ένα χρόνο για αυτήν την ημέρα και η παρουσίαση περιλαμβάνει πλήθος μακετών, τεχνικών σχεδίων, πινακίδων ακόμα και μικρών καλλιτεχνικών έργων. Κάναμε τον γύρο της αίθουσας για να δούμε τα πανέλα: το θέμα ήταν «ανάπλαση τοπίου»  στην περιοχή της Βοϊδοκοιλιάς. Η πρόταση περιλάμβανε την κατασκευή ενός τεράστιου υπερυψωμένου δαχτυλιδιού μέσα στον βιότοπο όπου θα χρησίμευε για πεζοπορίες και ποδηλασία πάνω από το νερό της λίμνης. Η φοιτήτρια που παρουσίαζε ήταν γύρω στα 25. Δεν θα την έλεγες πολύ όμορφη, αλλά σίγουρα δεν πέρναγε αδιάφορη: είχε μαύρα ίσια μαλλιά πιασμένα σε κότσο, μεγάλο στήθος που το τόνιζε ένα υπέροχο φόρεμα, αρχαιοελληνικά καφέ σανδάλια και χρυσά κοσμήματα. Σήμερα είναι η μέρα της, σκέφτηκα. Κάτσαμε όλοι στα σκαμπό γύρω από τους πάγκους εργασίας και η διαδικασία ξεκίνησε. Παρά το μεγάλο άγχος της και την ασφυκτική ζέστη, η κοπέλα παρουσίασε άριστα το θέμα. Ο λόγος τότε πέρασε στο κοινό, κανένας δεν μίλησε, οπότε ξεκίνησε να τοποθετείται η πενταμελής επιτροπή. Ο επιβλέπων της κοπέλας, ένας δανδής λίγο μεγαλύτερός μου με εκκεντρικό στυλ, βρισκόταν σε ετοιμότητα να αποκρούσει τα οποιαδήποτε βέλη της επιτροπής. Η κοπέλα κάθισε σε ένα σκαμπό φανερά αγχωμένη για την συνέχεια και άρχισε να παίζει με ένα όμορφο χρυσό δαχτυλίδι στον αριστερό παράμεσο. Η κριτική ξεκίνησε. Υπήρξαν πολλές διαφωνίες αλλά αναγνωρίστηκε ότι η κοπέλα είχε κάνει δουλειά, όχι για έναν αλλά για δύο άτομα, και αυτό ήταν πραγματικά αξιέπαινο. Κανένας ενθουσιασμός αλλά το πράγμα προχωρούσε. Η κοπέλα συνέχισε νευρικά να βάζει και να βγάζει το χρυσό δαχτυλίδι από τον παράμεσο. Τότε τον λόγο πήρε ένας γέρος από την επιτροπή (δεν τον είχα ξαναδεί) και άρχισε να αποδομεί την όλη προσπάθεια. Στεκόταν με πείσμα στις διαφωνίες που είχαν διατυπωθεί μέχρι τότε και τις μεγέθυνε και έτσι όλοι άρχισαν να αμφιβάλουν για την εργασία. Όσο προχωρούσε η ώρα, ο γέρος ξεσπάθωνε έντονα ενάντια στην προτεινόμενη παρέμβαση, φτάνοντας να πει πως ο δαχτύλιος πεζοπορίας που σχεδίασε η φοιτήτρια ήταν τόσο χοντροκομμένος, που μπορεί να φαίνεται και από το διάστημα. Όλοι προβληματίστηκαν διπλά με αυτό το σχόλιο και η κοπέλα δεν μπορούσε να απαντήσει ικανοποιητικά. Το σφυροκόπημα συνεχίστηκε και η φοιτήτρια είχε κοκκινίσει από τη ζέστη και την αγωνία – χωρίς ωστόσο να φαίνεται ούτε στάλα ιδρώτα πάνω της. Τα δεξί της χέρι νευρικά έβαζε και έβγαζε το δαχτυλίδι από τον παράμεσο. Όλα κρέμονταν σε μια κλωστή. Η αμηχανία ήταν διάχυτη. Ο γέρος συνέχισε να φωνάζει ενάντια στην επέμβαση στον βιότοπο. Και τότε, σε μια στιγμή, το δαχτυλίδι έφυγε από το χέρι της κοπέλας. Πετάχτηκε στον αέρα, προσγειώθηκε μακριά της και άρχισε να κυλάει στο πάτωμα. Όλοι πάγωσαν. Ακόμα και ο γέρος. Ο χρόνος ο ίδιος πάγωσε. Εγώ που την κοίταζα προσεχτικά είδα όλη την κίνηση του δαχτυλιδιού, πώς έφυγε στον αέρα και τι πορεία ακολούθησε έπειτα. Είχα παγώσει κι εγώ. Έβλεπα τον χρυσό δαχτύλιο να κυλάει, τόσο μικρό κι όμως τόσο διακριτό ανάμεσα σε όλα τα άλλα πράγματα της αίθουσας. Μέσα μου τότε σκέφτηκα, λες; λες να είναι το Ένα; Σαν να με άκουσε, το δαχτυλίδι σταμάτησε να κυλάει δίπλα μου. Οι καθηγητές τότε άρχισαν να μιλάνε όλοι μαζί: τι έγινε και πού είναι το δαχτυλίδι, ότι η φοιτήτρια έπρεπε να το πιάσει ή ότι δεν πρέπει να χαθεί. Αλλά η κοπέλα είχε παγώσει. Δεν μπορούσε να σηκωθεί εκείνη την στιγμή να περπατήσει και να σκύψει να πιάσει το δαχτυλίδι που, άγαρμπα, στιγμές πριν, της έφυγε από τα χέρια. Η όμορφη, η ατόφια εικόνα της θα έσπαγε και αυτό θα ήταν σαν να επιβεβαιώνει τον γέρο που κατηγορούσε την αρχιτεκτονική της σκέψη, ως χοντροκομμένη και αφελή, μία εντυπωσιακή πρόσοψη που είναι από πίσω άδεια. Καθισμένος στο σκαμπό χαμήλωσα λίγο, άπλωσα το χέρι και με φόβο έπιασα το δαχτυλίδι. Όλη η αίθουσα γύρισε και με κοίταξε. Ξανά σιωπή. Η σύζυγος, μού έριξε ένα σκληρό βλέμμα που με εκβίαζε να επανέλθω στην τάξη. Σήκωσα το δαχτυλίδι και το έσφιξα μέσα στη γροθιά μου. Ήμουν σίγουρος ότι θα νιώσω την ενέργειά του να διαπερνά το σώμα μου ή ότι σκοτεινά οράματα από τα πέρατα της ύπαρξης θα πλημμυρίσουν τον νου μου. Όμως δεν ένιωσα τίποτα. Σηκώθηκα, πλησίασα την κοπέλα και της έδωσα πίσω το δαχτυλίδι. Εκείνη δεν με κοίταξε καν. Η κουβέντα γύρω από την εργασία της σαν να ξεκίνησε από την αρχή. Ο γέρος είχε σταματήσει τις φωνές.

Γιάννης Καρπούζης
Φωτογράφος, Σκηνοθέτης, Ποιητής

‘Σιωπή – Η αναπνοή του νου’
της RENÉE REVAH
 Έκθεση υποβρύχιας φωτογραφίας σε συνεργασία με το περιοδικό δρόμου “Σχεδία”

Η έκθεση εντάσσεται στις δράσεις που λαμβάνουν χώρα παγκοσμίως στο πλαίσιο της Διεθνούς Εβδομάδας Πωλητών Περιοδικών Δρόμου

Την έκθεση θα συνοδεύουν κείμενα µε μαρτυρίες των πωλητών της «ΣΧΕΔΙΑΣ», ενώ όλα τα έσοδα θα διατεθούν στο περιοδικό δρόμου «ΣΧΕΔΙΑ».

---

Underwater Photography Exhibition Spot
[music: Leon of Athens – Egg of the snake]

---

---

Τι είναι η «σχεδία»

Η «σχεδία» είναι το μοναδικό ελληνικό περιοδικό δρόμου, επίσημο μέλος του Διεθνούς Δικτύου Περιοδικών Δρόμου (INSP, www.insp.ngo). Η «σχεδία», όπως συμβαίνει με όλα τα περιοδικά δρόμου του κόσμου, δεν πωλείται στα συνήθη σημεία διάθεσης Τύπου (περίπτερα κ.λπ.), αλλά αποκλειστικά και μόνο στους δρόμους της πόλης από διαπιστευμένους πωλητές. Οι πωλητές αυτοί προέρχονται από ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες: Άστεγοι, μακροχρόνια άνεργοι και, γενικότερα, άνθρωποι που βιώνουν τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό στις πιο ακραίες τους μορφές. Από την τιμή πώλησης του περιοδικού (4,00 ευρώ), το μεγαλύτερο ποσοστό (για την ακρίβεια τα 2,70 ευρώ, εκ των οποίων τα 2,06 ευρώ ως απευθείας «καθαρό έσοδο») πηγαίνει στον ίδιο τον πωλητή. 

Πέρα από μια ξεχωριστή ευκαιρία που παρέχεται σε ανθρώπους που βιώνουν τον κοινωνικό αποκλεισμό να εξασφαλίσουν με αξιοπρέπεια ένα μικρό έστω εισόδημα για να καλύψουν κάποιες από τις πιο βασικές τους ανάγκες και να ξαναχτίσουν, σιγά σιγά, τις ζωές τους, η «σχεδία» είναι ένα μέσο ενεργοποίησης και κοινωνικής (επαν)ένταξης. Η «σχεδία» είναι, επίσης, μια ανεξάρτητη δημοσιογραφική πηγή ενημέρωσης, αλλά και μέσο στον αγώνα για την καταπολέμηση κάθε μορφής κοινωνικού αποκλεισμού. Είναι ένα όχημα που δίνει φωνή στους αδύναμους. Μέρος της λύσης στον αγώνα ενάντια στη φτώχεια και στον κοινωνικό αποκλεισμό.

Για περισσότερες πληροφορίες: www.shedia.gr

---

 

---

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Επιμέλεια: Alex Papaioannou

Χώρος: BOOZE COOPERATIVA | :BaseGallery & :Cooperativa & :OVERVIEW-Ikon
Κολοκοτρώνη 57, Αθήνα

Εγκαίνια: 2 Φεβρουαρίου 2019 | 19:30
Διάρκεια: 2 – 17 Φεβρουαρίου 2019
Ώρες λειτουργίας: 11:00 – 21:00 (Καθημερινά)
Είσοδος ελεύθερη

website: http://reneerevah.com
instagram: reneerevah
facebook: reneerevahphotography

---

Χορηγός

ΝΗΣΟΣ

Εκτυπώσεις

	Ψηφιακό Τύπωμα (Μάριος Βάινβρουμ) tipoma.gr
	DIVITEC AE www.divitec.gr
	ΝΙΚΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε www.nikiekdotiki.gr

Προσκεκλημένος του Photologio.gr ο φωτογράφος και καθηγητής φωτογραφίας στο πανεπιστήμιο της Ουψάλα, Αλεξ Παπαϊωάννου, που θα μας μυήσει ​στις τάσεις και τα ρεύματα που επηρέασαν τη φωτογραφική τέχνη, σε δυο εισηγήσεις στις

• 18.12.2018 (Α’ Μέρος) ώρα 18.30 -21.00 και
• 20.12.2018 (Β’ Μέρος) ώρα 18.30 -21.00 

στο χώρο της Gallery / Athens Heart Mall (Πειραιώς 180, 1^ος όροφος)

Είσοδος Δωρεάν

Facebook Event: https://www.facebook.com/events/214789619446886/

​​Ποιος μπορεί να πει τι είναι φωτογραφία σήμερα; Είναι μέσο, τεχνική, κλάδο​​ς της σύγχρονης τέχνης, μια τάξη πραγμάτων στη φυσική πραγματικότητα; Είναι η φωτογραφία στάση, ιδέα, ιδεολογία, ιδανικό, ένα χειροτέχνημα, ένα συναίσθημα;
Είναι μήπως η γενικώς καθιερωμένη οπτική νόρμα της πολιτισμικής μας ανάπτυξης – όπως πολλοί αρέσκονται να την αποκαλούν- ή μία μορφή επικοινωνίας που αργοπεθαίνει και που εκθειάζεται μόνο νοσταλγικούς οπαδούς του βρώμιου του αργύρου, μία μορφή που θεωρείται πλέον παρωχημένη εξαιτίας τού εδάφους που κερδίζει η ψηφιακή τεχνική της εικόνας σε μία μεταφωτογραφική εποχή; Ή μήπως είναι τόσο απλά τα πράγματα ώστε η χωρίς προηγούμενο επιτυχία της φωτογραφίας στις οπτικές τέχνες και στη μαζική κουλτούρα τού αιώνα μας να οδήγησε στην παρακμή της;
Η δεκαετία τού 1980 ήταν η δεκαετία τής φωτογραφικής τέχνης. Φυσικά άρχισε νωρίτερα με τους Nadar, Stieglitz, Rodchenko, Warhol, ονόματα που οριοθετούν την φωτογραφική έκβαση ως κεντρική έκφραση πολιτισμικής ανάπτυξης.
Αντίθετα το τέλος τής δεκαετίας τού ‘70 χαρακτηρίστηκε από την έκρηξη της πληθώρας των φωτογραφικών γκαλερί την έκρηξη ακολούθησε μία γενιά φωτοκαλλιτεχνών, που κατέκτησε τον κόσμο τής τέχνης μέσα από μία άλλη θεώρηση. Μία όχι τόσο απρόσμενη ερμηνεία τής όλης διαδικασίας είναι ότι η φωτογραφία αφού εξαγνίστηκε, έγινε εν τέλει αποδεκτή στο ναό τής οπτικής τέχνης. Ο φωτογράφος μπορεί πια να χαιρετάει τον ζωγράφο χωρίς αισθήματα κατωτερότητας. Ισότιμοι συνάδελφοι. (Αν και στη δεκαετία του 80 γύρισαν τα πάνω κάτω και oι ζωγράφοι περιθωριοποιήθηκαν). Και βέβαια είναι η «φωτογραφία τέχνη».
H «φωτογραφία» δεν είναι κανένα έτοιμο και απολιθωμένο προϊόν. Η φωτογραφία ξαναγεννιέται κάθε μέρα, σε κάθε καινούργια φωτογραφία, για κάθε παρατηρητή. Το μέσο μετακινείται, διαμορφώνεται, αναγεννιέται μέσα από την επιλογή τού κάθε θεράποντα της φωτογραφικής τέχνης, μέσα από την ερμηνεία τού θεατή, μέσα από την ανάλυση του κρητικού. Αυτό που δημιουργήθηκε το μακρινό 1839 ήταν μια απλή τεχνική παραγωγής και επεξεργασίας τής εικόνας. H φωτογραφία, δηλαδή η πρακτική της, έχει εξελιχθεί από τότε και στην πρακτική αυτή δεν διαφαίνεται κανένα τέλος. Όπως και να έχουν τα πράγματα η εξέλιξη της φωτογραφίας τις τελευταίες δεκαετίες εμπεριέχει και την καθιέρωσή της ως κομμάτι τής μοντέρνας τέχνης αλλά και το αντίθετο ότι δηλαδή η μοντέρνα τέχνη συνειδητοποίησε ότι τελικά δεν είναι τίποτε άλλο από ένα κομμάτι τής φωτογραφίας.
H τέχνη δεν είναι προκαθορισμένη ή αποφασισμένη εκ των προτέρων. Εμείς διαμορφώνουμε τους κανόνες, έτσι όπως διαμορφώνουμε καθημερινά και τη φωτογραφία, ξανά και ξανά.
Στα χρόνια που πέρασαν και ειδικά από τον μεσοπόλεμο και μετά, τα ρεύματα της τέχνης (ντανταϊσμός, σουρεαλισμός κλπ.) επηρέασαν σαφώς και τη φωτογραφία και την αισθητική της.

Άλεξ Παπαϊωάννου

Χορηγοί

	Athens Heart Mall  https://athensheart.gr/
	Πλαίσιο https://www.plaisio.gr/

Έκθεση Φωτογραφίας
Άλεξ Παπαϊωάννου “Η Σιωπή της Μνήμης”

Το photologio.gr έχει την τιμή να παρουσιάσει την έκθεση φωτογραφίας του Άλεξ Παπαϊωάννου “Η ΣΙΩΠΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ” στην Gallery / Athens Heart Mall (Πειραιώς 180, 1^ος όροφος)

Εγκαίνια έκθεσης: Δευτέρα 17 Δεκεμβρίου, 19:00
Διάρκεια έκθεσης: Από 17 Δεκεμβρίου έως 23 Δεκεμβρίου 2018
Ώρες λειτουργίας: Δε-Πα 18:30 – 21:00 Σα-Κυ 11:00 – 20:00

Facebook Event: https://www.facebook.com/events/2274747682589247/

Είσοδος Δωρεάν

Τις πιο πολλές φορές η μνήμη, τα όνειρα είναι σχεδόν άηχα και «μουγκά». Οι έντονες και θαυμαστικές εντυπώσεις, εμπειρίες η λύπη είναι συνήθως άηχες. To ίδιο και η φωτογραφία (print) είναι άηχη.
Όταν κοιτάμε μία φωτογραφία, όταν αντικρίζουμε ένα τετράγωνο η παραλληλόγραμμο χαρτί δεν ακούμε τίποτα, ούτε μπορεί η φωτογραφία να μας μιλήσει με φωνητικούς τόνους. Παρ’ όλα αυτά μας μιλάει για αναμνήσεις, εντυπώσεις, εμπειρίες και συμβάντα του τώρα η κάποιας προηγούμενης στιγμής στο παρελθόν.
Η «σιωπή της φωτογραφικής μνήμης» μπορεί να συγκριθεί με την σιωπή των ονείρων ή των φαντασιώσεων. Ανάλογα με την ψυχική μας διάθεση εικονοποιούμε τις ατομικές μας φαντασιώσεις, παρομοιώσεις βλέποντας μια φωτογραφία. Η σιωπή αυτή ανάλογα με τη​​ν συνειδητή η ασυνείδητη επεξεργασία του καθενός μας ξεχωριστά, γίνεται στις σκέψεις μας, στα όνειρα, στην φαντασία μας και όλα μαζί συμβάλλουν και ελέγχονται στο και από το ψυχοσωματικό μας σύνολο.
Ακόμα μια φωτογραφία μπορεί να μεταφραστεί σε λόγια / ήχους αν χρειαστεί. Ο ήχος της φωτογραφίας είναι η ικανότητα του φωτογράφου από την μια πλευρά σαν «πομπός» και του θεατή από την άλλη σαν «δέκτης» ώστε να μπορέσει κάνεις να «ακούσει» μια φωτογραφία.
Αν τώρα δεχθούμε το θεώρημα ότι η φωτογραφία είναι μια κατάσταση σιωπής, είναι δηλαδή άηχη, τότε για πρώτη φορά είμαστε έτοιμοι να εισχωρήσουμε στον κόσμο της και τα μυστικά της. Στον κόσμο των ατομικών εντυπώσεων και φαντασιώσεων, να εμβαθύνουμε στον «μυστικό λαβύρινθο» της της φωτογραφικής σκέψης και τον κόσμο της εικόνας, της μνήμης.
Η φωτογραφία από μόνη της «ζει» και «αναπνέει» σε αυτόν τον κόσμο και έχει την ενότητα να «φέρνει όλα αυτά στο φως», με αλλά λόγια, η φωτογραφία δείχνει, παρουσιάζει και εμφανίζει όλον αυτόν τον κόσμο στον θεατή, ο ρόλος της είναι δυαδικός σε αυτή τη περίπτωση. Το εκτυπωμένο και εμφανισμένο φωτογραφικό χαρτί γίνεται ένα είδος θιάσου όπου πάνω του «παίζεται» η «ξετυλίγεται» «κάτι». Κατά αυτό τον τρόπο είναι συνδεδεμένη σφιχτά με πραγματικότητα, τον ήχο και την φωνητικότητα της πραγματικότητας.
Όταν ο φωτογράφος «τραβάει» μία φωτογραφία, σίγουρα έχει ακούσει κάτι πριν, μετά ή όταν τραβούσε την φωτογραφία. Οι ήχοι αυτοί «φαίνονται» λανθάνοντες ή κυριολεκτικοί στην φωτογραφία όταν την βλέπουμε, αλλά στην πραγματικότητα (φυσιολογικά) δεν ακούμε τίποτα. Συνάμα, η έκθεση μίας φωτογραφίας μας δημιουργεί το συναίσθημα της έλλειψης του ήχου. Στην παραδοχή ότι ο ήχος είναι στοιχείο της πραγματικότητας και της ολικής εμπειρίας τότε παραδεχόμαστε ότι κάτι λείπει από την φωτογραφία.
Η έλλειψη αυτή με την πρώτη ματιά δεν είναι φυσιολογική, αλλά με την πολλαπλή θεώρηση και το «πραγματικό κοίταγμα» της φωτογραφίας, μας φαίνεται η σιωπή φυσιολογική. Η φωτογραφία μιλάει την δική της γλώσσα. Έχει τον τρόπο και την ιδιότητα να μιλάει μέσω της επιφανείας της, οποία και είναι αυτή, ασπρόμαυρη ή έγχρωμη.
Σαν παρένθεση θα ήθελα να ισχυριστώ ότι μέσω της ειδικής «φωτογραφικής σιωπής» μπορούμε πω εύκολα να εισχωρήσουμε στον κόσμο της αυτοσυγκέντρωσης και της ψυχανάλυσης, (τουλάχιστον ακολουθώντας τους John Berger και Bent Fausing), για τον λόγο ότι η ψυχανάλυση προσπαθεί και αυτή σαν οργανωμένη μέθοδος και επιστήμη, να ερμηνεύσει και να διαλευκάνει εντυπώσεις, τραύματα, εμπειρίες, όνειρα και φαντασιώσεις οι οποίες είναι κρυμμένες ηθελημένα ή άθελα, συνειδητά η ασυνείδητα στα απόκρυφα του ψυχικού μας κόσμου, προκειμένου να μας τα κάνει γνωστά και να τα βγάλει στην επιφάνεια.
Όταν ο φωτογράφος εκθέτει μια φωτογραφία, τότε θέλει και αυτός σαν τον ψυχαναλυτή, να βγάλει εικόνες από συγκεκριμένες καταστάσεις στην επιφάνεια του φωτογραφικού χαρτιού.
Από τα παραπάνω μπορούμε ελεύθερα να βγάλουμε το συμπέρασμα ότι, ανάμεσα σε όλες τις άλλες άξιες η φωτογραφία έχει και μια δικιά της αισθητική.
Η φωτογραφία γίνεται αυτόματα ένα είδος παντομίμας (act sans parotes) και μας μεταφέρει σε έναν κόσμο γεγονότων, χρωμάτων, γκρίζων τόνων, ήχων ή απλά σε μια κατάσταση. Ο θεατής της φωτογραφίας πρέπει μόνος του αν θέλει να εισχωρήσει σε αυτή την «κατάσταση» προκειμένου να ακούσει τους φωτογραφικούς ήχους και να ανακαλύψει όλες τις άλλες άξιες πίσω από την δισδιάστατη εικόνα.

Άλεξ Παπαϊωάννου

Χορηγοί:

	Athens Heart Mall  https://athensheart.gr/
	Πλαίσιο https://www.plaisio.gr/