photo: Νατάσα Κουρή

Η λίμνη η πεντάμορφη
χρύσωσε τα νερά της
και άρπαξε τον ποταμό
στο σφιχταγκάλιασμά της.

Μες τη σιωπή ερρίγησαν
οι ίσκιοι από τα πεύκα
και σαν νεράιδα έγειρε
το σώμα της η λεύκα.

Πώς τραγουδούνε οι καρδιές σ’ αυτό το πανηγύρι
και λούζεται ο έρωτας
των λουλουδιών τη γύρη.

Ο ποταμός ερωτικές ματιές
στη λίμνη ρίχνει
και τρεμοσβήνουνε γλυκά
των αστεριών οι λύχνοι

Απλώθηκε στον ουρανό
μια θεία μελωδία
σαν δαγκωθήκαν οι ψυχές
στα χείλη με μανία.

Πλημμύρισε από ηδονή
το ιδρωμένο χώμα
κι η λίμνη και ο ποταμός
φιλήθηκαν στο στόμα.”

(Παντελής Θαλασσινός/Λευτέρης Σταυρινουδάκης, “Η Λίμνη και ο Ποταμός”)

Photo: Ιωάννα ‘Ενεζλη

Στα χέρια τους λαμποκοπούσε το ποτήρι
του πόνου μας
μέσα στα μάτια τους άναβαν πανηγύρια
και φωτεινά σπίτια
άνεμο είχαν τα πόδια τους και φτερά.

Μας φέρνανε τα χαιρετίσματα της γης
απ’ τα βαθιά ανθρακωρυχεία
τα χρόνια μας στα χέρια τους άστραφταν σα διαμαντικό
όλα τα παλιά ξεχασμένα λουλούδια
όλα τα παλιά ξεχασμένα μάτια
τον αδερφό μας που χάσαμε
τη μάνα μας
πρώτη φορά χαρούμενη.

Το δάκρυ μας είχαν για βόλι τους
το στεναγμό μας για σπαθί.
(Μιχάλης Κατσαρός, “Μεσολόγγι Οροπέδιο”)

Μερικοί πιστεύουν ότι η αλήθεια βρίσκεται μόνο στο τυχαίο. Για μένα, η φωτογραφία είναι ένα παιχνίδι ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία. Το να “στήνεις” μια εικόνα είναι ένας τρόπος να αποκαλύπτεις μια άλλη, πιο ποιητική αλήθεια.

Shoji Ueda

Είναι πράγματι η σύνθεση και η δημιουργία ενός οπτικού κόσμου από μόνη της, που αποκαλύπτουν οι εικόνες του Shoji Ueda. Ο φωτογράφος – δημιουργώντας έναν κόσμο που είναι ταυτόχρονα γραφικός, ποιητικός, σουρεαλιστικός και ευφάνταστος – παίζει με τα μοντέλα του, τα αντικείμενα που φωτογραφίζει, τη σύζυγό του και τα παιδιά του, με χιούμορ και ευγένεια, σαν αυτά τα θέματα να ήταν φιγούρες με τις οποίες θα έπαιζε ένα παιδί. Επινοώντας έναν κόσμο χωρίς χρονικούς περιορισμούς, φτιαγμένο από αμμόλοφους, μπάλες από βαμβάκι σαν σύννεφα και ψηλό γρασίδι που κρύβει μασκοφόρα πλάσματα, αυτός ο δεξιοτέχνης της φωτογραφίας προσφέρει σε όλα όσα διασχίζουν τον δρόμο του και ποζάρουν μπροστά στην κάμερά του μια θέση στον κόσμο του: τον κόσμο του Shoji Ueda.

Η λέξη «σουρεαλιστής» εμφανίζεται συχνά σε σχέση με τον μεγάλο Ιάπωνα φωτογράφο Shōji Ueda. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί. Είναι περισσότερο γνωστός για τη σειρά του Tottori Sand Dunes, στην οποία πόζαραν παιδιά και ενήλικες στους αμμόλοφους κοντά στο σπίτι του και τους φωτογράφισε σαν να ήταν κινητά κομμάτια σε ένα γιγάντιο σκηνικό κινηματογράφησης. «Ο αμμόλοφος είναι ένα φυσικά φωτογραφικό τοπίο. Η φύση έχει μειωθεί σε ένα ομοιόμορφο φόντο. Ειλικρινά, δεν νομίζω ότι ένας φωτογράφος θα μπορούσε να ονειρευτεί κάτι καλύτερο από έναν αμμόλοφο», έχει πει.

Shoji Ueda

Θεωρώντας τον εαυτό του απλό, αλλά παθιασμένο, ερασιτέχνη –κάποιον που συνήθιζε να λέει: «Σκέφτομαι τη φωτογραφία μόνο όταν κοιμάμαι και μόλις ξυπνάω»– ο Shoji Ueda πέρασε τη ζωή του στην περιοχή όπου γεννήθηκε, στην επαρχία Tottori, περιτριγυρισμένος από τους αμμόλοφους που ενέπνευσαν την εμβληματική του σειρά έργων. Αυτοί οι αμμόλοφοι έχουν γίνει σύμβολο του έργου αυτού του δεξιοτέχνη της σύνθεσης.

Το φωτογραφικό του στυλ, απόλυτα αναγνωρίσιμο, που πλησίαζε αλλά και επηρεάστηκε από τον σουρεαλισμό, ερχόταν σε μεγάλη αντίθεση με τον ρεαλιστικό και φωτογραφικό ντοκουμέντο των Ιαπώνων συνομηλίκων του, που ήταν της μόδας εκείνη την εποχή. Μάλιστα, επινοήθηκε και μια λέξη που αναφερόταν στο ιδιαίτερο φωτογραφικό του στυλ: Ueda-cho (το «στυλ Ueda»).

Shoji Ueda

Η δική του ιστορία, μάλλον ασυνήθιστη για την εποχή του, μας δίνει μια υπόδειξη για την προέλευση της ιδιαιτερότητάς του. Μεγαλωμένος σε μια μικρή επαρχιακή πόλη δίπλα στη Θάλασσα της Ιαπωνίας, ο Shoji Ueda είχε την τύχη να έρθει σε επαφή με άλλους πολιτισμούς από νεαρή ηλικία, από τα βιβλία και τα περιοδικά που του πρόσφεραν οι γονείς του, μέχρι μια νταντά που, έχοντας μεταναστεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες, συνέχισε να του στέλνει δώρα από το εξωτερικό. Οι γονείς του τον ενθάρρυναν να ασχοληθεί με τη φωτογραφία αντί για τη ζωγραφική και του χάρισαν την πρώτη του φωτογραφική μηχανή (εισαγόμενη από τη Γερμανία) σε ηλικία 16 ετών.

Το 1932, ο Shoji Ueda έστησε το φωτογραφικό του στούντιο στον κεντρικό δρόμο του Sakaiminato, της γενέτειράς του, όπου συχνάζουν Αμερικανοί από γειτονικές στρατιωτικές βάσεις. Έχοντας μια προδιάθεση για περιέργεια, αναζητούσε αδιάκοπα την την καινοτομία. Άλλαζε συχνά τη φωτογραφική του μηχανή και ήταν ένας από τους πρώτους στην πόλη του που απέκτησε σκούτερ και κινηματογραφική μηχανή 8 χιλιοστών.

Shoji Ueda

Η απομακρυσμένη περιοχή όπου γεννήθηκε και εργάστηκε ο Shoji Ueda, πλούσια σε μύθους και θεότητες, είχε επίσης μεγάλη επιρροή στο έργο του. Συχνά άφηνε στη σύζυγό του τη φροντίδα του στούντιο, ενώ αυτός έψαχνε για την επόμενη τοποθεσία και τα μοντέλα της φωτογράφισης. Με ευκολία, άφηνε τον πραγματικό κόσμο γύρω του και τον εικονικό κόσμο να συνυπάρχουν. Παιδιά και πνεύματα γίνονταν ένα μπροστά στην κάμερά του και στον σκοτεινό θάλαμο, όπου ο Shoji Ueda πειραματιζόταν, έκοβε και συναρμολογούσε τις εικόνες του. Οι συγγενείς του, ιδιαίτερα η σύζυγός του και τα παιδιά του, συμμετείχαν επίσης πολύ στη δημιουργική του διαδικασία. Πόζαραν τακτικά μπροστά στην κάμερα του Shoji Ueda, όπου ο ίδιος ο φωτογράφος μερικές φορές τους συνόδευε, σαν να μας υπενθυμίζει, με πολύ χιούμορ, ότι ήταν τόσο ηθοποιός όσο και θεατής. Φανταζόταν τον κόσμο του, αλλά πάνω απ’ όλα, ζούσε μέσα σε αυτόν.

Shoji Ueda

Ο θάνατος της συζύγου του το 1983 σηματοδότησε μια αλλαγή στο έργο του. Μη μπορώντας να διατηρήσει την ελαφρότητα στο έργο του, ο γιος του πρότεινε, ως μορφή θεραπείας, μια σειρά συνεργασιών με ιαπωνικές μάρκες μόδας, μεταξύ των οποίων και ο Takeo Kikuchi. Σε αυτές τις σειρές, βρίσκουμε το ίδιο στυλ σύνθεσης, την ίδια αίσθηση του χιούμορ, μερικές φορές εκτοξευμένη στα άκρα, και τις αναφορές στον σουρεαλισμό… αλλά με μια πρόσθετη απόσταση. Η φωτογραφία έπαψε να είναι παιχνίδι και έγινε επάγγελμα. Αυτές οι εικόνες που καθόρισαν τις τάσεις έφεραν επανάσταση στη φωτογραφία μόδας και παραμένουν μέχρι σήμερα τολμηρές και μοντέρνες.

Shoji Ueda

Οι εικόνες υψηλής αντίθεσης του είναι εμπνευσμένες από το έργο πρωτοποριακών προγόνων όπως ο Shiotani Teikō και ο Man Ray .

Η ιμπρεσιονιστική χρωματική σειρά Shiroi Kaze (Λαμπρές Σκηνές) 1980-1981, στην οποία οι άνθρωποι και τα τοπία στα οποία εμφανίζονται είναι ελαφρώς θολά και τα χρώματά τους ξεθωριάζουν σαν να ανήκουν σε μια άλλη εποχή. Σε ένα εκπληκτικό πλάνο, το φάντασμα ενός ενιαίου πυλώνα ηλεκτρικού ρεύματος αναδύεται από ένα ξέσπασμα απαλού κίτρινου σε έναν γκρίζο ουρανό. Μοιάζει τόσο με πίνακα με νερομπογιές όσο και με φωτογραφία. Είναι σαν, στα γεράματα, ο Shoji Ueda να είδε τον κόσμο από την αρχή – μυστηριώδη και φωτεινό, αλλά να ξεθωριάζει από τα μάτια του.

Shoji Ueda

Μεγαλώνοντας στην οικογένεια ενός κατασκευαστή τσόκαρων, ο Shoji Ueda ενδιαφέρθηκε για τις εικαστικές τέχνες σε νεαρή ηλικία. Σπούδασε φωτογράφος στο Τόκιο και άνοιξε το δικό του φωτογραφικό στούντιο στην πόλη του, το Sakaiminato, σε ηλικία 19 ετών. Ήταν ενεργός σε φωτογραφικούς συλλόγους και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία φωτογραφικών ομάδων καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας του. Αν και ο Ueda ήταν δεμένος με την πατρίδα του και ταξίδεψε ελάχιστα, εμπνεύστηκε νωρίς από την ευρωπαϊκή πρωτοποριακή τέχνη. Τον 20ό αιώνα, τα ιαπωνικά φωτογραφικά περιοδικά και έντυπα ήταν τα πιο σημαντικά μέσα για τους Ιάπωνες φωτογράφους να προβάλλουν το έργο τους και να συμμετέχουν σε συζητήσεις για τη φωτογραφία. Αυτά τα περιοδικά ήταν που έδωσαν στον Ueda τις πρώτες του ματιές στην ευρωπαϊκή φωτογραφία και τον τεχνικό πειραματισμό.

Παρά το γεγονός ότι σπούδασε φωτογραφία στο Τόκιο, παρουσίαζε τον εαυτό του σε όλη του τη ζωή απλώς ως ένας φωτογράφος γειτονιάς. «Ποτέ δεν θεωρούσα τον εαυτό μου επαγγελματία. Η φωτογραφία για μένα παρέμεινε ένας τρόπος να αναπνέω ελεύθερα, μακριά από τις απαιτήσεις της αγοράς», έχει δηλώσει …

Shoji Ueda

Στο έργο του η μόνη ευρωπαϊκή αναφορά είναι ο Jacques Henri Lartigue, ένας άλλος «ερασιτέχνης» με τον οποίο νιώθει κοντά και τον οποίο θαυμάζει. Αυτή η απόσταση από το Τόκιο και τα μεγάλα καλλιτεχνικά κέντρα της μεταπολεμικής Ιαπωνίας του επέτρεψε να αναπτύξει ένα μοναδικό σύμπαν, που κυμαίνεται από σκηνοθετημένα φωτογραφικά σουβενίρ μέχρι τον σουρεαλισμό. Η χρήση της σύνθεσης δίνει στις εικόνες του ένα μοναδικό βάθος, ή μάλλον την έλλειψή του. Δημιουργεί φρέσκες, ειλικρινείς και ευρηματικές σκηνές της οικογένειάς του. Ο Shoji Ueda παίζει με τη φωτογραφία. Εργάζεται σαν ερασιτέχνης με την καλύτερη έννοια της λέξης, αλλά εκτελεί με επαγγελματική αυστηρότητα.

Ο Ueda έχτισε φήμη στο Τόκιο νωρίς στην καριέρα του, αλλά η διεθνής προβολή ήρθε μόνο αφού ο Edward Steichen παρουσίασε το έργο του σε μια έκθεση στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης το 1964 και φυσικά μετά την έκθεσή του στο Φεστιβάλ Φωτογραφίας της Αρλ το 1978 κέρδισε διεθνή αναγνώριση για το έργο του, κερδίζοντας τελικά και την αναγνώριση στη χώρα του. Το 1995, το αναμνηστικό Μουσείο Φωτογραφίας Shoji Ueda άνοιξε στην επαρχία Tottori, φιλοξενώντας περίπου 12.000 φωτογραφίες του. Το 1996, η γαλλική κυβέρνηση του απένειμε τον τίτλο του Ιππότη των Τεχνών και των Γραμμάτων.

Το έργο του Shoji Ueda έχει εκτεθεί σε όλο τον κόσμο και βρίσκεται σε πολλές έγκριτες συλλογές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Μουσείου Φωτογραφικής Τέχνης του Τόκιο και του Εθνικού Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στο Τόκιο, του MoMA στη Νέα Υόρκη και του Κέντρου Πομπιντού στο Παρίσι.

Shoji Ueda

Περί των φωτογραφιών του
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των εικόνων του Shoji Ueda είναι η σχέση μεταξύ των μορφών στις φωτογραφίες του. Συχνά, αγνοούν η μία την άλλη, δεν κοιτάζονται, αγνοούν την παρουσία της άλλης δίπλα τους. Με λίγα λόγια, χρησιμοποιεί συμβάσεις αντίθετες με την παραδοσιακή σκηνοθεσία. Σε συνδυασμό με την υψηλή ταχύτητα κλείστρου που παγώνει τη σκηνή και την απουσία οποιουδήποτε ουσιαστικού φόντου, δημιουργείται μια μοναδική ατμόσφαιρα. Σαν να υπάρχουν πολλές φωτογραφίες μέσα στην ίδια εικόνα.

Το φως είναι μερικές φορές σκληρό στις εικόνες του Ueda, καθώς εργάζεται όταν ο ήλιος είναι ψηλά στον ουρανό. Χρησιμοποιεί επίσης λήψεις από χαμηλή γωνία για να κάνει τα θέματά του να ξεχωρίζουν στον ουρανό. Όλα αυτά στοχεύουν στην παρουσίαση των συνθέσεών του με το πιο μινιμαλιστικό δυνατό φόντο. Σε αυτά τα σκηνικά, η απουσία οπτικών ενδείξεων, σκιών και κατευθυντήριων γραμμών περιπλέκει περαιτέρω την εκτίμηση του θεατή για την πραγματική κλίμακα των εικόνων. Αυτή η αίσθηση ενισχύεται από το γεγονός ότι οι φιγούρες, τοποθετημένες σε διαφορετικά επίπεδα της εικόνας, δεν επικοινωνούν καθόλου μεταξύ τους.

Shoji Ueda

Ο Shoji Ueda πίστευε ότι κάθε φωτογραφία ήταν ένα είδος σκηνοθεσίας της πραγματικότητας. Για αυτόν, ένας φωτογράφος που κινούνταν σε σχέση με το θέμα του ήταν σαν ένας σκηνοθέτης που ζητούσε από τους ηθοποιούς να κινηθούν στη σκηνή.

Δεν με ενδιαφέρει να αποτυπώσω τον κόσμο ακριβώς όπως είναι. Θέλω να δημιουργήσω έναν κόσμο που υπάρχει μόνο μέσα στο μυαλό μου και να τον ζωντανέψω μπροστά στην κάμερα

Shoji Ueda

Ορισμένες από τις συνθέσεις του θυμίζουν τον κόσμο του René Magritte. Είναι άγνωστο αν ο φωτογράφος ήταν εξοικειωμένος μαζί του εκείνη την εποχή. Και εδώ, το χιούμορ και η φρεσκάδα είναι τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Shoji Ueda. Η επιθυμία του να πειραματιστεί αργότερα θα εμπλουτιστεί από τις συναντήσεις του με κορυφαίους Αμερικανούς και Ευρωπαίους φωτογράφους της εποχής, όπως ο Edward Steichen, ο Man Ray και άλλοι.

Τις δεκαετίες του 1940 και 1950, η ιαπωνική φωτογραφία κυριαρχούνταν από τον σκληρό κοινωνικό ρεαλισμό, το φωτορεπορτάζ και την καταγραφή των τραυμάτων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Ueda «έσπασε» αυτή την εμμονή με την ωμή πραγματικότητα. Οι κριτικοί τονίζουν ότι κατάφερε να αποσπάσει μια «παγκόσμια αλήθεια» από τα καθημερινά αντικείμενα, αρνούμενος να κάνει φωτογραφία προπαγάνδας ή απλής τεκμηρίωσης. Το εμβληματικό του έργο «Papa, Mama and Children» (1949) δέχτηκε αρχικά αρνητική κριτική στην Ιαπωνία. Ο κριτικός Yoshiaki Watanabe είχε γράψει υποτιμητικά ότι τα μέλη της οικογένειάς του έμοιαζαν με «κλόουν διάσπαρτους σε λευκό χαρτί». Σήμερα, η ίδια ακριβώς σύνθεση θεωρείται το απόλυτο αριστούργημα του ιαπωνικού μοντερνισμού.

Shoji Ueda              

Shoji Ueda

Οι κριτικοί φωτογραφίας εξαίρουν τον τρόπο με τον οποίο ο Ueda χειριζόταν το κενό, χρησιμοποιώντας τους αμμόλοφους της Tottori ως έναν απέραντο καμβά.  Ο τεράστιος φυσικός χώρος (negative space) λειτουργεί ως ενισχυτής του συναισθήματος. Απομονώνοντας τις φιγούρες στην άμμο, ο Ueda δημιουργεί μια αντίθεση ανάμεσα στη μικρή ανθρώπινη κλίμακα και το άπειρο της φύσης. Αυτή η προσέγγιση συνδέεται άμεσα με την ιαπωνική φιλοσοφία του «Ma» (ο χρόνος και ο χώρος ανάμεσα στα πράγματα), προσφέροντας μια αίσθηση γαλήνης και μυστηρίου.

 

Ένα από τα πιο σύγχρονα στοιχεία της κριτικής για τον Ueda αφορά τη σκηνοθετημένη φύση των εικόνων του. Αν και οι φωτογραφίες του είναι απόλυτα τεχνητές και στημένες, οι κριτικοί επισημαίνουν ότι παραμένουν βαθιά ειλικρινείς. Δεν καταγράφουν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά αποκαλύπτουν τις εσωτερικές σχέσεις μεταξύ της μνήμης, της φαντασίας και των ανθρώπινων δεσμών. Σε αντίθεση με άλλους σουρεαλιστές της εποχής του (όπως ο Man Ray ή ο René Magritte) που συχνά επεδίωκαν το σοκ ή το απόκοσμο, το έργο του Ueda χαρακτηρίζεται από μια ιδιότυπη ζεστασιά, τρυφερότητα και λεπτό χιούμορ. Οι κριτικοί της γαλλικής σχολής, που λάτρεψαν το στυλ του, σημειώνουν ότι ακόμη και οι πιο αφαιρετικές, ασπρόμαυρες σιλουέτες του εκπέμπουν μια βαθιά αγάπη για την ανθρώπινη ύπαρξη και την παιδική αθωότητα.

Shoji Ueda

photo: Μαντώ Ελένη

Πέρ’ απ’ τις Σάρδεις
συχνά σ’ εμάς εδώ
γυρίζει ο νους της.
Σαν ήτανε κοντά μας η Αριγνώτη
εσένα σε είχε σα θεά,
κι άλλο τραγούδι κανένα δεν της άρεσε σαν το δικό σου.
Και τώρα στις Λυδές ανάμεσα
γυναίκες ξεχωρίζει,
έτσι όπως, όταν βασιλέψει ο ήλιος, η ροδοδάχτυλη σελήνη
νικά όλα τ’ άστρα.

Στο πέλαο τ’ αρμυρό σκορπάει το φως της, όσο και  στους πολύανθους κάμπους,
δροσούλα πέφτει ωραία και θάλλουν ρόδα, χλόη τρυφερή κι ολάνθιστο τριφύλλι.
Εκείνη φέρνοντας δω κι εκεί τα βήματά της
την απαλή θυμάται Ατθίδα,
ο πόθος το νου της δέρνει,
η πίκρα την καρδιά της.

Μας κράζει δυνατά να πάμε να τη βρούμε.
Κι η νύχτα, με τα χίλια αυτιά
πάνω απ’ το κύμα,
μας φέρνει μυστικά το κάλεσμά της.

(Σαπφώ
Μετάφραση, Ι.Ν. Καζάζης)

English version

Στο πρότζεκτ σας “I Dream About the World”, οι εικόνες μοιάζουν λιγότερο με αφήγηση και περισσότερο με μια εσωτερική κατάσταση. Σας ενδιαφέρει να εξηγήσετε κάτι ή να μεταδώσετε μια εμπειρία;
Νομίζω ότι με ενδιαφέρει περισσότερο να μεταδώσω μια εμπειρία παρά να εξηγήσω κάτι άμεσα. Οι εικόνες μου συνήθως προέρχονται από συναισθήματα και περιόδους ζωής που διανύω. Με τον καιρό κατάλαβα ότι η φωτογραφία έγινε ένας τρόπος να περνάω μέσα από αυτές τις φάσεις και να τις κατανοώ καλύτερα.
Συνήθως υπάρχει μια περίοδος όπου φωτογραφίζω πολύ διαισθητικά και αργότερα έρχεται μια περίοδος αναστοχασμού, όπου η αφήγηση αρχίζει σιγά σιγά να εμφανίζεται. Συνολικά, η φωτογραφία υπήρξε για μένα ένας τρόπος να καταγράφω συναισθήματα και διαφορετικές στιγμές στον χρόνο μέσα από διαφορετικές μεθόδους και υλικά.
Η ψυχική υγεία υπήρξε επίσης ένα σημαντικό θέμα στη ζωή μου και η φωτογραφία έγινε ένας από τους τρόπους με τους οποίους έμαθα να μένω μαζί με δύσκολα συναισθήματα και να τα επεξεργάζομαι. Ταυτόχρονα, με ενδιαφέρει το πώς οι προσωπικές εμπειρίες μπορούν να συνδεθούν με κάτι πιο συλλογικό. Παρόλο που όλοι βιώνουμε τα συναισθήματα διαφορετικά, υπάρχουν ορισμένα αισθήματα που πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν μέσα τους. Δεν προσπαθώ να δώσω ένα σταθερό νόημα, αλλά περισσότερο να δημιουργήσω χώρο ώστε ο καθένας να νιώσει κάτι με τον δικό του τρόπο.

Anna Lehespalu

Έχετε αναφέρει ότι η φωτογραφία σας βοήθησε να κατανοήσετε τον εαυτό σας. Πώς λειτουργεί αυτή η διαδικασία για εσάς;
Η φωτογραφία έγινε ένας τρόπος να κοιτάζω πιο προσεκτικά τον εσωτερικό μου κόσμο. Άρχισα να με ενδιαφέρει το πώς οι συναισθηματικές καταστάσεις αλλάζουν την αντίληψη και το πόσο διαφορετικά μπορεί να μοιάζει ο κόσμος ανάλογα με το τι συμβαίνει μέσα μας.
Ταυτόχρονα, περνούσα και από θεραπεία και μάθαινα περισσότερα για την ανθρώπινη ψυχολογία, οπότε η φωτογραφία έγινε σχεδόν μια παράλληλη διαδικασία με αυτό. Άρχισα να καταγράφω συναισθήματα, ατμόσφαιρα, καιρό, φως και ψυχικές καταστάσεις μέσα από το τοπίο και διαφορετικές φωτογραφικές μεθόδους.
Μερικές φορές φωτογράφιζα πολύ ενστικτωδώς και μόνο αργότερα καταλάβαινα κάτι για τις εικόνες. Η μουσική έγινε επίσης μέρος της διαδικασίας, επειδή με βοηθούσε να επανασυνδέομαι συναισθηματικά με συγκεκριμένες στιγμές κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας ή όταν επέστρεφα σε παλαιότερα έργα. Με τον καιρό, η φωτογραφία έγινε ένας προσωπικός τρόπος να προσπαθώ να κατανοήσω συναισθήματα, μνήμες και την ίδια την αντίληψη.

Anna Lehespalu

Πώς επηρέασαν τη φαντασία σας και τη visual language του “I Dream About the World” οι μύθοι και οι αφηγήσεις γύρω από το Βόρειο Σέλας;
Ένιωσα ότι οι μύθοι και η πνευματικότητα είναι βαθιά παρόντα στον Βορρά. Διάβασα ιστορίες και παραμύθια, αλλά αυτό που με επηρέασε περισσότερο ήταν το ίδιο το αίσθημα αυτών των τόπων.
Κατά τη διάρκεια της διαμονής μου στη Γροιλανδία ήμουν σωματικά μόνη, αλλά ποτέ δεν ένιωσα πραγματικά μόνη. Υπήρχε κάτι πολύ δυνατό στο τοπίο και στην ατμόσφαιρα εκεί. Κάποιες φορές μάλιστα με φόβιζε, επειδή το συναίσθημα ήταν τόσο έντονο και δύσκολο να εξηγηθεί.
Η δύναμη της φύσης στη Γροιλανδία και την Ισλανδία σχεδόν έγινε ένας μύθος από μόνη της για μένα. Άρχισα να καταλαβαίνω πώς γεννιούνται αυτές οι ιστορίες, γιατί όταν περιβάλλεσαι από σιωπή, σκοτάδι, καταιγίδες και απομόνωση, η φαντασία γίνεται πολύ πιο ανοιχτή.

Anna Lehespalu

Έχετε πει ότι τα συναισθήματα είναι πιο σύνθετα από τις λέξεις που χρησιμοποιούμε για να τα περιγράψουμε. Μπορεί μια εικόνα να τα εκφράσει πιο πιστά;
Νομίζω ότι οι λέξεις μάς δίνουν μια κοινή γλώσσα για τα συναισθήματα, αλλά κάθε άνθρωπος εξακολουθεί να τα βιώνει διαφορετικά μέσα από τη δική του ζωή και τις μνήμες του.
Για μένα, η φωτογραφία έγινε ένας τρόπος να εξερευνώ τα συναισθήματα οπτικά και συναισθηματικά αντί να προσπαθώ να τα ορίσω πολύ ξεκάθαρα. Δεν ξέρω αν μια εικόνα εκφράζει τα συναισθήματα πιο πιστά από τις λέξεις, αλλά σίγουρα τα εκφράζει διαφορετικά. Μερικές φορές οι άνθρωποι μπορεί να μη γνωρίζουν την ακριβή ιστορία πίσω από μια εικόνα, αλλά παρ’ όλα αυτά αναγνωρίζουν ένα συναίσθημα μέσα της.
Με ενδιαφέρει η ισορροπία ανάμεσα σε κάτι βαθιά προσωπικό και σε κάτι συλλογικό. Παρόλο που οι εμπειρίες μας είναι διαφορετικές, υπάρχουν ορισμένα συναισθήματα με τα οποία πολλοί άνθρωποι παλεύουν ή τα αναζητούν. Η φωτογραφία μού επιτρέπει να εξερευνώ αυτόν τον χώρο και να επιστρέφω συνεχώς σε αυτόν.

Anna Lehespalu

Ως καλλιτέχνης που ασχολείται και με τη μουσική, πώς αλληλεπιδρούν αυτά τα δύο μέσα στη δημιουργική σας διαδικασία;
Η μουσική υπήρξε το μεγαλύτερο πάθος της ζωής μου. Ξεκίνησα να μαθαίνω πιάνο και τραγούδι από πολύ μικρή ηλικία και ειδικά η κλασική μουσική παρέμεινε πάντα πολύ κοντά μου.
Ακόμη και πριν από τη φωτογραφία, η μουσική ήταν ο τρόπος μου να συνδέομαι συναισθηματικά με τον κόσμο. Κάποτε φανταζόμουν ότι θα γινόμουν επαγγελματίας μουσικός, αλλά με τον καιρό συνειδητοποίησα πόσο απαιτητική είναι αυτή η πορεία. Παρ’ όλα αυτά, δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς τη μουσική.
Η μουσική είναι βαθιά συνδεδεμένη με τη φωτογραφική μου διαδικασία. Την ακούω διαισθητικά ενώ περπατώ, φωτογραφίζω, κάνω πεζοπορία ή επεξεργάζομαι εικόνες. Με βοηθά να μπαίνω σε συγκεκριμένες συναισθηματικές καταστάσεις και να επανασυνδέομαι αργότερα με στιγμές κατά τη διάρκεια της δουλειάς πάνω στις εικόνες.
Όταν φαντάζομαι τη δουλειά μου να εκτίθεται, σχεδόν πάντα τη φαντάζομαι μαζί με μουσική. Μου αρέσει η ιδέα ότι εικόνα και ήχος μαζί μπορούν να απομακρύνουν κάποιον για λίγο από την καθημερινότητα και να του επιτρέψουν να μείνει πιο βαθιά με τα συναισθήματά του.

Anna Lehespalu

Ξεκινάτε ποτέ από έναν ήχο ή μια μουσική ιδέα όταν δημιουργείτε μια εικόνα;
Ναι, μερικές φορές. Συνεργάζομαι αρκετά συχνά με μουσικούς και η μουσική μπορεί να επηρεάσει έντονα τη συναισθηματική κατεύθυνση της δουλειάς μου.
Συνήθως αυτό συμβαίνει πολύ διαισθητικά. Ορισμένη μουσική ή συγκεκριμένοι μουσικοί δημιουργούν μέσα μου ένα συναίσθημα που ανοίγει κάτι συναισθηματικά, ακόμη κι αν δεν μπορώ να εξηγήσω ακριβώς γιατί. Άρχισα να με ενδιαφέρει να ακολουθώ αυτή τη διαδικασία πιο συνειδητά — να παίρνω ένα μουσικό κομμάτι και να το αφήνω να με καθοδηγεί οπτικά, δημιουργώντας εικόνες που μεταφέρουν την ίδια συναισθηματική ατμόσφαιρα.
Θα ήθελα να συνεχίσω να αναπτύσσω συνεργασίες όπου η μουσική και η φωτογραφία συνυπάρχουν και διαμορφώνουν η μία την άλλη.

Anna Lehespalu

Anna Lehespalu

Τα τοπία που επιλέγετε συχνά κουβαλούν μια έντονη αίσθηση απομόνωσης. Είναι συνειδητή επιλογή;
Δεν νομίζω ότι επέλεξα συνειδητά την απομόνωση, αλλά η μοναξιά υπήρξε σημαντικό θέμα στη ζωή μου για πολύ καιρό. Ως μοναχοπαίδι, συχνά ένιωθα απομονωμένος μεγαλώνοντας και η μουσική και η φύση έγιναν οι πιο κοντινοί μου σύντροφοι.
Με τον καιρό κατάλαβα ότι χρειαζόταν να πλησιάσω αυτά τα συναισθήματα αντί να τα αποφεύγω. Η δουλειά μου έγινε μέρος αυτής της διαδικασίας. Κατά τη διάρκεια περιόδων στην Ισλανδία και τη Γροιλανδία, ειδικά τον χειμώνα και κατά την πανδημία, πέρασα μεγάλα διαστήματα μόνη μέσα σε πολύ απομονωμένα τοπία.
Δεν ήταν κάτι που σχεδίασα. Η ζωή και τα περιβάλλοντα προς τα οποία ένιωθα έλξη με οδήγησαν φυσικά σε αυτές τις καταστάσεις. Μέσα από τη φωτογραφία κατέγραψα αυτό που συνέβαινε γύρω μου και μέσα μου ταυτόχρονα.

Anna Lehespalu

Υπάρχει διαφορά στον τρόπο που δημιουργείτε όταν μένετε για μεγάλο διάστημα σε ένα μέρος, σε σύγκριση με όταν βρίσκεστε συνεχώς σε κίνηση, δεδομένου ότι ταξιδεύετε συχνά;
Ναι, σίγουρα. Έχω παρατηρήσει ότι δημιουργώ πολύ περισσότερο όταν βρίσκομαι σε κίνηση. Όταν βρίσκομαι σε άγνωστα μέρη, κάτι ανοίγει μέσα μου συναισθηματικά και δημιουργικά. Φαίνεται να συμβαίνουν περισσότερα μέσα μου όταν η ζωή μοιάζει λιγότερο οικεία.
Μεγάλο μέρος της δουλειάς μου έχει δημιουργηθεί σε περιόδους ταξιδιού, μετάβασης ή προσωρινής διαμονής. Νομίζω ότι η κίνηση με κρατά συνδεδεμένο με τη διαίσθηση και την περιέργεια.
Όταν μένω σε ένα μέρος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, η διαδικασία γίνεται πιο αργή και πιο στοχαστική. Τότε περνώ περισσότερο χρόνο προσπαθώντας να κατανοήσω όσα έχω ήδη βιώσει.
Νομίζω ότι χρειάζομαι και την κίνηση και την ακινησία στη διαδικασία μου. Το ένα φέρνει την εμπειρία και το άλλο τον αναστοχασμό.

Anna Lehespalu

Πιστεύετε ότι μια εικόνα μπορεί να λειτουργήσει όπως η μουσική — δηλαδή να γίνεται άμεσα αισθητή χωρίς να χρειάζεται ερμηνεία;
Είναι μια ενδιαφέρουσα ερώτηση. Νομίζω ότι οι εικόνες μπορούν μερικές φορές να λειτουργήσουν πολύ παρόμοια με τη μουσική, επειδή και τα δύο μπορούν να αγγίξουν έναν άνθρωπο πριν από τη λογική και την ανάλυση. Συχνά αντιδρούμε συναισθηματικά στην ατμόσφαιρα, το χρώμα, τον ρυθμό ή τον χώρο πριν καταλάβουμε πλήρως το γιατί.
Μερικές φορές μια εικόνα αγγίζει κάτι ασυνείδητο. Μπορεί να θυμίσει σε κάποιον ένα συναίσθημα, ένα όνειρο ή μια μνήμη που δεν μπορεί να εξηγήσει πλήρως. Με αυτή την έννοια, η φωτογραφία μπορεί να περάσει μέσα από έναν άνθρωπο με πολύ άμεσο τρόπο, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη μουσική.
Ταυτόχρονα, πιστεύω ότι αυτό είναι πολύ προσωπικό και εξαρτάται από τον άνθρωπο και από το ποιες αισθήσεις είναι πιο ανεπτυγμένες συναισθηματικά μέσα του. Κάποιοι άνθρωποι συνδέονται πολύ έντονα μέσω του ήχου, άλλοι μέσω των εικόνων, της ατμόσφαιρας ή ίσως των λέξεων.
Παρόλο που πλέον δουλεύω με εικόνες, η πιο δυνατή συναισθηματική μου σύνδεση παραμένει μάλλον με τη μουσική και τη φύση. Με αγγίζουν πολύ άμεσα, χωρίς να χρειάζονται εξήγηση, και νομίζω ότι αναζητώ ένα παρόμοιο συναίσθημα και στη φωτογραφία.

Anna Lehespalu

Σας ενδιαφέρει περισσότερο ο θεατής να «καταλάβει» το έργο σας ή να το «νιώσει»;
Νομίζω ότι το συναίσθημα είναι πιο σημαντικό για μένα. Η κατανόηση μπορεί να έρθει αργότερα ή και καθόλου. Δεν περιμένω από τους ανθρώπους να κατανοήσουν πλήρως τις εμπειρίες ή τις προθέσεις μου, αλλά ελπίζω να νιώσουν κάτι αληθινό μέσα από το έργο και να συνδεθούν με αυτό με τον δικό τους τρόπο.
Μου αρέσει να προσκαλώ τους ανθρώπους να αισθανθούν τα συναισθήματά τους, είτε είναι μαγικά, όμορφα, δύσκολα ή άβολα. Με πολλούς τρόπους, η φωτογραφία είναι και μια δική μου υπενθύμιση να επιστρέφω στα συναισθήματά μου και να παραμένω συνδεδεμένη με αυτά.
Πάντα χαίρομαι πολύ όταν οι άνθρωποι θέλουν να μοιραστούν κάτι από τον δικό τους εσωτερικό κόσμο αφού δουν τη δουλειά μου. Μερικές φορές μια συζήτηση ξεκινά μέσα από μια εικόνα, και πιστεύω ότι αυτού του είδους η σύνδεση είναι πολύ ξεχωριστή.

Anna Lehespalu

Info:
Η Anna Lehespalu είναι μια εικαστική καλλιτέχνις από την Εσθονία. Εργάζεται με τη φωτογραφία, το βίντεο και τη μουσική. Η δημιουργική της διαδικασία είναι διαισθητική και βασίζεται στο προσωπικό συναίσθημα. Μέσα από το έργο της εξερευνά ψυχολογικά τοπία και τις κρυφές διαστάσεις του ανθρώπινου νου. Καταγράφει τις δικές της εσωτερικές εμπειρίες μέσα στον χρόνο και την αντανάκλασή τους στο περιβάλλον της — ιδιαίτερα την ακατέργαστη, ήσυχη ομορφιά της φύσης.

Greek version

In your project “I Dream About the World”, the images seem less like a narrative and more like an inner state. Are you interested in explaining something, or in conveying an experience?
I think I am more interested in conveying an experience than explaining something directly. My images usually come from feelings and periods of life that I am moving through. Over time I realized that photography became a way for me to go through these chapters and understand them better.
There is usually a time when I photograph very intuitively and then later there is a time for reflection, where the narrative slowly starts to appear. Overall, photography has been a way for me to document emotions and different moments in time through different methods and materials.
Mental health has also been an important topic in my life, and photography became one of the ways I learned to stay with difficult feelings and process them. At the same time, I am interested in how personal experiences can connect to something more collective. Even if we all experience emotions differently, there are still certain feelings many people recognize in themselves. I do not try to give one fixed meaning, but rather create space for people to feel something in their own way.

Anna Lehespalu

You have mentioned that photography has helped you understand yourself. How does this process work for you?
Photography became a way for me to look more closely at my inner world. I became curious about how emotional states change perception and how differently the world can feel depending on what is happening inside us.
At the same time, I was also going through therapy and learning more about human psychology, so photography became almost a parallel process to that. I started documenting emotions, atmosphere, weather, light, and mental states through landscape and different photographic methods.
Sometimes I photographed very instinctively and only understood something about the images later. Music also became part of the process because it helped me reconnect emotionally to certain moments while editing or revisiting work. Over time photography became a personal way of trying to understand emotions, memories, and perception.

Anna Lehespalu

How have the myths and narratives surrounding the Northern Lights influenced your imagination and the visual language of “I Dream About the World”?
I have felt that myths and spirituality are deeply present in the North. I did read stories and fairy tales, but what influenced me most was the feeling of those places themselves.
During my residency in Greenland, I was physically alone, but I never truly felt alone. There was something very strong in the landscape and atmosphere there. Sometimes it even frightened me because the feeling was so intense and difficult to explain.
The power of nature in Greenland and Iceland almost became a myth on its own for me. I started to understand how these stories are born, because when you are surrounded by silence, darkness, storms, and isolation, the imagination becomes much wider.

Anna Lehespalu

You’ve said that emotions are more complex than the words we use to describe them. Can an image express them more faithfully?
I think words give us a shared language for emotions, but every person still experiences them differently through their own life and memories.
For me, photography became a way to explore emotions visually and emotionally instead of trying to define them too clearly. I do not know if an image expresses emotions more faithfully than words, but it can express them differently. Sometimes people may not understand the exact story behind an image, but they still recognize a feeling inside it.
I am interested in the balance between something deeply personal and something collective. Even though our experiences are different, there are certain emotions many people struggle with or search for. Photography allows me to explore that space and keep returning to it.

Anna Lehespalu

As an artist who also works with music, how do these two mediums interact in your creative process?
Music has been the biggest passion in my life. I started learning piano and singing from a very young age, and classical music especially has always stayed close to me.
Even before photography, music was my way of connecting emotionally to the world. I once imagined becoming a musician professionally, but over time I realized how demanding that path is. Still, I cannot imagine my life without music.
Music is deeply connected to my photographic process. I listen to it intuitively while walking, photographing, hiking, or editing. It helps me enter certain emotional states and reconnect with moments later while working on the images.
When I imagine my work being exhibited, I almost always imagine it together with music. I like the idea that image and sound together can take someone outside of everyday life for a moment and allow them to stay with their feelings more deeply.

Anna Lehespalu

Do you ever begin with a sound or a musical idea when creating an image?
Yes, sometimes. I collaborate with musicians quite often, and music can strongly influence the emotional direction of my work.
Usually it happens very intuitively. Certain music or musicians create a feeling in me that opens something emotionally, even if I cannot fully explain why. I have become interested in following that process more consciously, taking a piece of music and letting it guide me visually, then creating images that carry the same emotional atmosphere.
I would like to continue developing collaborations where music and photography exist together and shape each other.

Anna Lehespalu

Anna Lehespalu

The landscapes you choose often carry a strong sense of isolation. Is this a conscious choice?
I do not think I consciously chose isolation, but loneliness has been an important theme in my life for a long time. As an only child, I often felt isolated growing up, and music and nature became my closest companions.
Over time I realized I needed to get close to those feelings rather than avoid them. My work became part of that process. During periods in Iceland and Greenland, especially during winter and during the pandemic, I spent long periods alone in very isolated landscapes.
It was not something I planned. Life and the environments I was drawn to naturally brought me into those situations. Through photography, I documented what was happening around me and inside me at the same time.

Anna Lehespalu

Is there a difference in the way you create when you stay in one place for a longer period, compared to when you are constantly on the move, given that you travel frequently?
Yes, definitely. I have noticed that I create much more when I am moving. When I am in unfamiliar places, something opens in me emotionally and creatively. More seems to happen inside me when life feels less familiar.
A lot of my work has been made during periods of traveling, transition, or temporary living situations. I think movement keeps me connected to intuition and curiosity.
When I stay in one place for a longer time, the process becomes slower and more reflective. Then I spend more time trying to understand what I have already experienced.
I think I need both movement and stillness in my process. One brings experience, and the other brings reflection.

Anna Lehespalu

Do you think an image can function like music — that is, be felt immediately without the need for interpretation?
That is an interesting question. I think images can sometimes function very similarly to music because both can reach a person before logic and rationality does. We often react to atmosphere, color, rhythm, or space emotionally before we fully understand why.
Sometimes an image touches something unconscious. It can remind someone of a feeling, a dream, or a memory they cannot completely explain. In that sense, photography can move through a person in a very immediate way, much like music does.
At the same time, I think it is very personal and depends on the person and on which senses are more heightened in them emotionally. Some people connect very strongly through sound, others through images, atmosphere, or maybe words.
Even though I work with images now, my own strongest emotional connection is probably still with music and nature. They reach me very directly, without needing explanation, and I think I search for a similar feeling in photography.

Anna Lehespalu

Are you more interested in the viewer “understanding” your work, or “feeling” it?
I think feeling is more important to me. Understanding can come later, or sometimes not at all. I do not expect people to fully understand my experiences or intentions, but I hope they can feel something real in the work and connect to it in their own way.
I like to invite people to feel their emotions, whether they are magical, beautiful, difficult, or uncomfortable. In many ways, photography is also my own reminder to return back to my feelings and stay connected to them.
I am always very happy when people want to share something about their own inner world after seeing the work. Sometimes a conversation begins through an image, and I think that kind of connection is very special.

Anna Lehespalu

Info
Anna Lehespalu is a visual artist from Estonia. She is working with photography, video, and music. Her creative process is intuitive and rooted in personal emotion. Through her work, she explores psychological landscapes and the hidden dimensions of the human mind. She documents her own inner experiences in time and their reflection in her surroundings especially the raw, quiet beauty of nature.

Anna Lehespalu

Για το photologio, η φωτογράφος Κάτια Περιστεράκη ανασύρει από το προσωπικό της αρχείο 4+1 αγαπημένες της φωτογραφίες, και μας τις παρουσιάζει μαζί με προσωπικές σκέψεις και αναμνήσεις …

Κάτια Περιστεράκη

Χωρίς ανθρώπινη παρουσία, χωρίς δράση, η φωτογραφία κινείται ανάμεσα στην  γαλήνη και την απουσία. Το “λειωμένο φως”, γίνεται ο συναισθηματικός άξονας της εικόνας.

Κάτια Περιστεράκη

Στην φωτογραφία μου, το τοπίο είναι πάντα αντανάκλαση εσωτερικής κατάστασης και  συνείδησης.  Εδώ, η  μορφή αιωρείται ανάμεσα  στον αέρα και στο τοπίο, σαν να μην υπάρχει σαφές όριο ανάμεσα στο σώμα, τη φύση και τη μνήμη.

Κάτια Περιστεράκη

Αυτή η εικόνα μοιάζει λιγότερο με φωτογραφία και περισσότερο με ανάδυση από υποσυνείδητο ή όνειρο.  Δεν  επιδιώκει να “καταγράψει” το άλογο, αλλά  να αποδώσει την αίσθηση της παρουσίας του. Η φωτογραφία επιχειρεί  να  εισχωρήσει στη  ρωγμή ανάμεσα στο πραγματικό και το υπερβατικό. Η θολότητα γίνεται  υπαρξιακό στοιχείο, συμβάλει στην  ψυχική θερμοκρασία του φωτογραφικού μου εγχειρήματος.

Κάτια Περιστεράκη

Η χρήση του χώρου, της ασάφειας, της  αφαίρεσης στο κάδρο, είναι το προσωπικό  μου φωτογραφικό ιδίωμα.  Η ατμόσφαιρα υπερισχύει της πληροφορίας, αποτυπώνοντας  ψυχικές μεταβάσεις,  όπου το θέμα δεν  είναι ποτέ η πραγματικότητα καθαυτή, αλλά η στιγμή όπου η πραγματικότητα γίνεται ανάμνηση, όνειρο ή εσωτερική δόνηση.

Η Κάτια Περιστεράκη … Σωτήρη Λάμπρου

Σωτήρης Λάμπρου

Επέλεξα μια φωτογραφία του αγαπημένου μου Σωτήρη Λάμπρου,  που θεωρώ ότι συνομιλεί με τις δικές μου.  Η σύνθεση είναι ενδιαφέρουσα γιατί παίζει με την έκθεση και την απόκρυψη,  καταστρατηγώντας ταυτόχρονα   τον κανόνα του  πορτρέτου.  Έντονο κοντράστ, το πρόσωπο δεν είναι καθαρά φωτισμένο ούτε κεντραρισμένο με κλασικό τρόπο,  μικρές φιγούρες στο βάθος, που ενισχύουν την ένταση ανάμεσα σε εγγύτητα και αποξένωση.  Η εικόνα βασίζεται περισσότερο στο συναίσθημα και στην ατμόσφαιρα, παρά στην καθαρή αναπαράσταση.

Info:
Η Κάτια  Περιστεράκη είναι απόφοιτος  του Πανεπιστημίου της Σορβόννης  (Paris IV), με μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών Συγκριτικής Λογοτεχνίας και Μεταφρασεολογίας. Ζει και δραστηριοποιείται στον Πειραιά.
Άρχισε να ασχολείται με την φωτογραφία πριν δώδεκα χρόνια, αποτυπώνοντας  ψυχικά τοπία αποκλειστικά με την κάμερα κινητού τηλεφώνου, και αυστηρά ελάχιστη χρήση Photoshop.
Έχει στο ενεργητικό της μία ατομική έκθεση στην Ρωσία, με τον τίτλο “A mild wilderness”. Έχει συνεργαστεί με εκδοτικούς οίκους του εξωτερικού (Γαλλία, Η.Π.Α.) και την Warner Music .

Η κάμερα μου επέτρεψε να εκφράσω και να δημιουργήσω μια νέα προσέγγιση που δεν υπήρχε πριν. Για πρώτη φορά στην Ιταλία, η φωτογραφία άρχισε να εστιάζει στην κοινωνία, στο φυσικό πρόσωπο    

Paolo di Paolo

Πριν από περίπου 30 χρόνια, ενώ έψαχνε στο κελάρι του πατέρα της ψάχνοντας για ένα ζευγάρι σκι, η Sylia di Paolo βρήκε ένα μπαούλο που περιείχε 250.000 αρνητικά, εκτυπώσεις και διαφάνειες. Σε ηλικία 20 ετών τότε, δεν είχε ιδέα ότι ο πατέρας της, Paolo di Paolo, ήταν φωτογράφος – πόσο μάλλον ο κορυφαίος συνεργάτης του  Il Mondo, ενός από τα πιο δημοφιλή περιοδικά επικαιρότητας της Ιταλίας .

Γεννημένος στο Larino της Νότιας Ιταλίας το 1925, ο Paolo di Paolo μετακόμισε στη Ρώμη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ελπίζοντας να γίνει φωτογράφος. Εξασφάλισε τη δουλειά στο  Il Mondo το 1954,  όπου εργάστηκε για 14 χρόνια, συνεισφέροντας 573 φωτογραφίες, από ρεπορτάζ στην Ιαπωνία, το Ιράν και τη Νέα Υόρκη, μέχρι πορτρέτα μερικών από τα μεγαλύτερα ονόματα του κινηματογράφου και της τέχνης, όπως ο Πιερ Πάολο Παζολίνι, η Τζίνα Λολομπριτζίντα, Άννα Μανιανι, Τενεσί Γουίλιαμς, Σοφία Λόρεν…

Paolo di Paolo

Δουλεύοντας σχεδόν ως ανθρωπολόγος το 1959, παρέα με τον διάσημο Ιταλό σκηνοθέτη Πιερ Πάολο Παζολίνι, ταξίδεψε με το Φιατάκι του την Ιταλία έχοντας σκοπό να καταγράψει και να αποκαλύψει το ευρύ φάσμα των αμέτρητων, πολυποίκιλων και πολύπλοκων πολιτισμών που ζουν και αναπτύσσονται στην Ιταλία. Κατά μήκος εκείνης της διαδρομής, ο Di Paolo φωτογράφιζε οτιδήποτε ερέθιζε τη ματιά του. Από τις ξαπλώστρες των παραλιών, μέχρι τις βαθιές ρυτίδες των γυναικών της υπαίθρου ο Di Paolo πάντα έβρισκε εκείνα τα σημεία που θα αναδείκνυαν τους ήρωές του.

Paolo di Paolo

Λίγο μετά το κλείσιμο του περιοδικού το 1966, ο di Paolo εγκατέλειψε τη φωτογραφία. Ένιωθε ότι «δεν ήταν πλέον σε αρμονία με την εποχή» και έστρεψε την προσοχή του στη φιλοσοφία και την ιστορία, κρύβοντας το εντυπωσιακό αρχείο εικόνων του σε ένα κελάρι μέχρι την ανακάλυψή τους περισσότερα από 20 χρόνια αργότερα.

Kατέγραψε την αναγέννηση της Ιταλίας μετά τις σκοτεινές μέρες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αποτυπώνοντας την αίγλη της χώρας των δεκαετιών του 1950 και του 1960.

Paolo di Paolo

Οι φωτογραφίες του αποτύπωσαν την αλλαγή από μια πιο αθώα, αγροτική ζωή, σε ένα στυλ που αντικατόπτριζε το νεορεαλιστικό κίνημα στον ιταλικό κινηματογράφο, όπως ενσαρκώνεται στο πλάνο τριών αγοριών σε έναν βουκολικό λόφο που κοιτάζουν προς την έκταση της Ρώμης. Το οξύ του μάτι κατέγραψε την κοινωνική ένταση μεταξύ φτωχών και πλουσίων, αλλά η ουμανιστική του προσέγγιση τόνιζε την κομψότητα κάθε ανθρώπου, ανεξάρτητα από τις περιστάσεις. Είπε: «Μπορεί να μην γνωρίζεις το θέμα, αλλά καταλαβαίνεις την κατάσταση. Σε κάθε εικόνα υπάρχει μια ιστορία να πεις… αυτός είναι ο νόμος μου».

Paolo di Paolo

Ο Di Paolo ξεκίνησε ως αυτοδίδακτος ερασιτέχνης, τραβώντας φωτογραφίες για ευχαρίστηση με μια μελετημένη προσέγγιση. «Κάθε λήψη έπρεπε να είναι καλή. Αν η κατάσταση δεν ήταν όπως την είχα στο μυαλό μου, δεν θα έβγαζα τη φωτογραφία».

Paolo di Paolo

Οι φωτογραφίες του είναι μια ματιά από την καρδιά, το μυαλό και το μάτι ενός φωτογράφου που ήξερε πώς να δώσει σε αυτές τις εικόνες εκτός από το συνηθισμένο πολιτισμικό, ψυχολογικό, καλλιτεχνικό και ανθρωπολογικό βάθος.

Για αυτόν, η Dolce Vita δεν υπήρξε ποτέ. Είναι ένα φαινόμενο που τροφοδοτήθηκε από τον Φελίνι. Ωστόσο, κοιτάζοντας τις εικόνες του – αυτά τα πορτρέτα διάσημων Ιταλών ή συναρπαστικών ανώνυμων ατόμων – είναι πράγματι μια ονειρική, ίσως κάπως φανταστική, Ιταλία που ανακαλύπτουμε.

Αυτές οι εικόνες είναι για εμάς οι μάρτυρες μιας νεότητας, ενός έντιμου καλλιτέχνη και μιας περασμένης εποχής που συνεχίζει να μας θαμπώνει.

Paolo di Paolo

Η κριτική ανάλυψη για το έργο του Paolo Di Paolo τοποθετεί τον φωτογράφο ανάμεσα στους κορυφαίους ανθρωπιστές της εικόνας. Οι κριτικοί τέχνης και οι επιμελητές εκθέσεων τονίζουν ότι η ματιά του ξεχώριζε για την καλλιέργεια, την ενσυναίσθηση και την αποφυγή του φθηνού εντυπωσιασμού.

Οι κριτικοί υπογραμμίζουν ότι οι φωτογραφίες/πορτρέτα καλλιτεχνών δεν ήταν προϊόντα «κατασκοπείας», αλλά αποτέλεσμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης και οικειότητας. Πολλές από τις πιο προσωπικές λήψεις του δεν δημοσιεύθηκαν ποτέ όσο ήταν ενεργός, καθώς ο ίδιος θεωρούσε ανήθικο να εκθέσει την ιδιωτική ζωή των φίλων του στον Τύπο.

Paolo di Paolo

Ο Di Paolo κατάφερε να αποτυπώσει το διπλό πρόσωπο της μεταπολεμικής Ιταλίας. Στο έργο του συνυπάρχουν αρμονικά η λάμψη των αστέρων του σινεμά με τη σκληρή πραγματικότητα των αγροτικών κοινωνιών της επαρχίας. Οι εικόνες του αναδεικνύουν τις αντιθέσεις του οικονομικού «θαύματος»: ιερείς με ράσα δίπλα σε θορυβώδη αυτοκίνητα, και παραδοσιακές γυναίκες με μαντίλες δίπλα σε νεαρές με μίνι σορτς. Οι κριτικοί στο Arts Fuse σημειώνουν ότι αυτές οι αντιπαραθέσεις είναι «περισσότερο γοητευτικές παρά σοκαριστικές».

Paolo di Paolo

Λόγω των σπουδών του στη Φιλοσοφία, η προσέγγισή του ήταν βαθιά πνευματική. Όπως αναφέρεται σε κριτικές του περιοδικού Wallpaper*, για το περιοδικό Il Mondo, η φωτογραφία του Di Paolo δεν λειτουργούσε ως απλή εικονογράφηση ενός κειμένου. Χρησιμοποιούσε την κάμερα σαν γραφομηχανή, δημιουργώντας αυτόνομες οπτικές ιστορίες με χιούμορ και ελαφρύ άγγιγμα.

Πολλοί σύγχρονοι αναλυτές τον παρομοιάζουν με τον Γάλλο μετρέ του φωτορεπορτάζ, Henri Cartier-Bresson. Όπως και εκείνος, ο Di Paolo διέθετε τη μοναδική ικανότητα να συλλαμβάνει το «μαγικό ρεαλισμό» της καθημερινότητας, ανακαλύπτοντας το ασυνήθιστο μέσα στο απόλυτα συνηθισμένο.

Paolo di Paolo

photo: Κρυσταλλία Ιωαννίδου

Ήταν τόσο γυμνή
που η γυμνότητα φαινόταν ένδυμά της
κι η τελειότητα του σχήματός της
ήταν μια λύση.

Ίσως ελευθερία μιας στιγμής στο χρόνο,
τόσο πυκνής, που ήταν της ψυχής παραδοχή.
Δεν μπορεί νάταν άψυχο
το τέλειο σώμα.
Η συμμετρία
είναι το πνεύμα της ζωής.

Ποιος σου την έμαθε ;
Τι σου την αποκάλυψε ;
Πώς το γνωρίζεις κι ομολογείς ;

Όχι, δεν ήταν πια ο έρωτας.
Η επιθυμία είχε ξεπεραστεί.
Ούτε γαλήνη εσήμαινε τη νίκη.

Ήσυχη η γυναίκα στον εαυτό της
περιείχε την γέννηση.

(Ζωή Καρέλλη, “Εικόνα για ένα ναό μελλοντικό”)

Αντιγόνη Παπαντώνη – Υou can’t go home again

English Version

Το έργο “You can’t go home again” της φωτογράφου Αντιγόνης Παπαντώνη ξεκίνησε ως φωτογραφικό βιβλίο σε συνεργασία τις εκδόσεις Zoetrope Athens και μόλις κυκλοφόρησε στη δεύτερη του έκδοση, συνεχίζοντας να εξελίσσεται ως ένα ζωντανό, αυτοβιογραφικό φωτογραφικό αρχείο. Η γκαλερί CYPHER παρουσιάζει την πρώτη ατομική έκθεση του έργου στην Αθήνα, σε επιμέλεια της Ισαβέλλας Κλαδάκη, στο πλαίσιο του Athens Photo Festival :26. Τα εγκαίνια πραγματοποιούνται την Παρασκευή 26 Ιουνίου, 19:00–22:00.
Το έργο εκτείνεται σε σχεδόν μία δεκαετία μετακινήσεων ανάμεσα σε Ελλάδα και Ελβετία, καθώς και σε πολλαπλούς ενδιάμεσους τόπους και καταστάσεις, συγκροτώντας μια εμπειρία διαρκούς μετάβασης. Αφετηρία του αποτελεί μια αίσθηση αποπροσανατολισμού και σταδιακής αποσταθεροποίησης της έννοιας του ανήκειν, η οποία μετατρέπεται σε μια διαισθητική, αυτοβιογραφική φωτογραφική πρακτική.
Το έργο λειτουργεί ως ένα οπτικό road movie, από την αρχική ασυνέχεια και το «ξένο» προς την οικειότητα, την τριβή με τον χώρο και τελικά την αποδοχή μιας ρευστής ταυτότητας. Οι εικόνες συνθέτουν ένα αρχείο βιωμένων εμπειριών όπου προσωπική μνήμη, τοπίο και καθημερινότητα συνυπάρχουν πέρα από τη γραμμική χρονικότητα.
Η εικόνα παράγεται κυρίως σε 35mm film, ενώ παράλληλα ενσωματώνει ψηφιακές λήψεις και υλικό από κινητό τηλέφωνο, δημιουργώντας ένα υβριδικό οπτικό πεδίο που αντανακλά τη ρευστότητα της εμπειρίας. Μέσα από λεπτομέρειες, χειρονομίες και φευγαλέες συναντήσεις, αναδύεται μια εσωτερική αφήγηση για το «σπίτι» όχι ως σταθερό σημείο, αλλά ως διαρκή διαδικασία κατοίκησης του κόσμου.

Bio
Η Αντιγόνη Παπαντώνη (Αθήνα, 1987) είναι εικαστική καλλιτέχνιδα που δραστηριοποιείται στους τομείς της φωτογραφίας, του κειμένου, της εγκατάστασης, της έκδοσης και των συμμετοχικών πρακτικών. Ζει μεταξύ Αθήνας και Λωζάνης και σπούδασε φωτογραφία στη Σχολή Φωτογραφίας της Vevey (Ελβετία), αφού προηγουμένως είχε σπουδάσει πληροφορική, κινηματογραφική θεωρία και αισθητική. Το έργο της διερευνά τη μνήμη, την αίσθηση του «ανήκειν», την αντίληψη και τη συλλογική εμπειρία μέσω μακροπρόθεσμων αρχειακών διαδικασιών και διευρυμένων φωτογραφικών μορφών. Παράλληλα με την καλλιτεχνική της δραστηριότητα, εργάζεται στον χώρο του ανεξάρτητου κινηματογράφου ως διαχειρίστρια πολιτιστικών προγραμμάτων, επιμελήτρια, σύμβουλος και παραγωγός.
Το πρώτο της φωτογραφικό βιβλίο, you can’t go home again (Zoetrope, 2024), εξαντλήθηκε στην πρώτη του έκδοση και επιλέχθηκε για ατομική έκθεση στη γκαλερί Cypher (Αθήνα) στο πλαίσιο του Satellite Program του Athens Photo Festival 2026. Το Musée d’Art de Pully απέκτησε ένα από τα έργα της. Το έργο της σε εξέλιξη KAIROS βραβεύτηκε με το βραβείο «near.» το 2025, επιλέχθηκε για τα Dummy Awards 2026 και παρουσιάστηκε στο Fotofestival Lenzburg το 2026.

Antigoni Papantoni – Υou can’t go home again
“You can’t go home again” by artist photographer Antigoni Papantoni originally began as a photobook in collaboration with Zoetrope Athens and has recently been released in its second edition, continuing to evolve as a living autobiographical photographic archive. The gallery CYPHER presents the first solo exhibition of the project in Athens, curated by Isabella Kladaki, as part of the Athens Photo Festival :26. The opening takes place on Friday, June 26, from 19:00 to 22:00.
The work spans nearly a decade of movement between Greece and Switzerland, as well as multiple in-between places and states, forming an ongoing experience of transition. It originates in a sense of disorientation and a gradual destabilization of belonging, which develops into an intuitive autobiographical photographic practice.
The project functions as a visual road movie, moving from initial fragmentation and estrangement toward familiarity, friction with space, and ultimately the acceptance of a fluid identity. The images form an archive of lived experience where personal memory, landscape, and everyday life coexist beyond linear time.
The work is primarily shot on 35mm film, while also incorporating digital captures and mobile phone imagery, creating a hybrid visual field that reflects the fluidity of experience. Through details, gestures, and fleeting encounters, an internal narrative emerges—one that frames “home” not as a fixed point, but as an ongoing process of inhabiting the world.

Bio
Antigoni Papantoni (Athens, 1987) is a visual artist working between photography, text, installation, publication and participatory practices. Living between Athens and Lausanne, she studied photography at the Vevey School of Photography (CH) after earlier studies in computer science, film theory, and aesthetics. Her work explores memory, belonging, perception, and collective experience through long-term archival processes and expanded photographic forms. Parallel to her artistic practice, she works in the independent film field as a cultural manager, curator, consultant, and producer.
Her first photobook, you can’t go home again (Zoetrope, 2024), sold out its first edition and was selected for a solo exhibition at Cypher gallery (Athens) as part of the Satellite Program of Athens Photo Festival 2026. The Musée d’Art de Pully acquired one of her works. Her ongoing project KAIROS received the near. prize 2025, was selected for the Dummy Awards 2026, and was presented at Fotofestival Lenzburg in 2026.