English version

Στο πρότζεκτ σας “I Dream About the World”, οι εικόνες μοιάζουν λιγότερο με αφήγηση και περισσότερο με μια εσωτερική κατάσταση. Σας ενδιαφέρει να εξηγήσετε κάτι ή να μεταδώσετε μια εμπειρία;
Νομίζω ότι με ενδιαφέρει περισσότερο να μεταδώσω μια εμπειρία παρά να εξηγήσω κάτι άμεσα. Οι εικόνες μου συνήθως προέρχονται από συναισθήματα και περιόδους ζωής που διανύω. Με τον καιρό κατάλαβα ότι η φωτογραφία έγινε ένας τρόπος να περνάω μέσα από αυτές τις φάσεις και να τις κατανοώ καλύτερα.
Συνήθως υπάρχει μια περίοδος όπου φωτογραφίζω πολύ διαισθητικά και αργότερα έρχεται μια περίοδος αναστοχασμού, όπου η αφήγηση αρχίζει σιγά σιγά να εμφανίζεται. Συνολικά, η φωτογραφία υπήρξε για μένα ένας τρόπος να καταγράφω συναισθήματα και διαφορετικές στιγμές στον χρόνο μέσα από διαφορετικές μεθόδους και υλικά.
Η ψυχική υγεία υπήρξε επίσης ένα σημαντικό θέμα στη ζωή μου και η φωτογραφία έγινε ένας από τους τρόπους με τους οποίους έμαθα να μένω μαζί με δύσκολα συναισθήματα και να τα επεξεργάζομαι. Ταυτόχρονα, με ενδιαφέρει το πώς οι προσωπικές εμπειρίες μπορούν να συνδεθούν με κάτι πιο συλλογικό. Παρόλο που όλοι βιώνουμε τα συναισθήματα διαφορετικά, υπάρχουν ορισμένα αισθήματα που πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν μέσα τους. Δεν προσπαθώ να δώσω ένα σταθερό νόημα, αλλά περισσότερο να δημιουργήσω χώρο ώστε ο καθένας να νιώσει κάτι με τον δικό του τρόπο.

Anna Lehespalu

Έχετε αναφέρει ότι η φωτογραφία σας βοήθησε να κατανοήσετε τον εαυτό σας. Πώς λειτουργεί αυτή η διαδικασία για εσάς;
Η φωτογραφία έγινε ένας τρόπος να κοιτάζω πιο προσεκτικά τον εσωτερικό μου κόσμο. Άρχισα να με ενδιαφέρει το πώς οι συναισθηματικές καταστάσεις αλλάζουν την αντίληψη και το πόσο διαφορετικά μπορεί να μοιάζει ο κόσμος ανάλογα με το τι συμβαίνει μέσα μας.
Ταυτόχρονα, περνούσα και από θεραπεία και μάθαινα περισσότερα για την ανθρώπινη ψυχολογία, οπότε η φωτογραφία έγινε σχεδόν μια παράλληλη διαδικασία με αυτό. Άρχισα να καταγράφω συναισθήματα, ατμόσφαιρα, καιρό, φως και ψυχικές καταστάσεις μέσα από το τοπίο και διαφορετικές φωτογραφικές μεθόδους.
Μερικές φορές φωτογράφιζα πολύ ενστικτωδώς και μόνο αργότερα καταλάβαινα κάτι για τις εικόνες. Η μουσική έγινε επίσης μέρος της διαδικασίας, επειδή με βοηθούσε να επανασυνδέομαι συναισθηματικά με συγκεκριμένες στιγμές κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας ή όταν επέστρεφα σε παλαιότερα έργα. Με τον καιρό, η φωτογραφία έγινε ένας προσωπικός τρόπος να προσπαθώ να κατανοήσω συναισθήματα, μνήμες και την ίδια την αντίληψη.

Anna Lehespalu

Πώς επηρέασαν τη φαντασία σας και τη visual language του “I Dream About the World” οι μύθοι και οι αφηγήσεις γύρω από το Βόρειο Σέλας;
Ένιωσα ότι οι μύθοι και η πνευματικότητα είναι βαθιά παρόντα στον Βορρά. Διάβασα ιστορίες και παραμύθια, αλλά αυτό που με επηρέασε περισσότερο ήταν το ίδιο το αίσθημα αυτών των τόπων.
Κατά τη διάρκεια της διαμονής μου στη Γροιλανδία ήμουν σωματικά μόνη, αλλά ποτέ δεν ένιωσα πραγματικά μόνη. Υπήρχε κάτι πολύ δυνατό στο τοπίο και στην ατμόσφαιρα εκεί. Κάποιες φορές μάλιστα με φόβιζε, επειδή το συναίσθημα ήταν τόσο έντονο και δύσκολο να εξηγηθεί.
Η δύναμη της φύσης στη Γροιλανδία και την Ισλανδία σχεδόν έγινε ένας μύθος από μόνη της για μένα. Άρχισα να καταλαβαίνω πώς γεννιούνται αυτές οι ιστορίες, γιατί όταν περιβάλλεσαι από σιωπή, σκοτάδι, καταιγίδες και απομόνωση, η φαντασία γίνεται πολύ πιο ανοιχτή.

Anna Lehespalu

Έχετε πει ότι τα συναισθήματα είναι πιο σύνθετα από τις λέξεις που χρησιμοποιούμε για να τα περιγράψουμε. Μπορεί μια εικόνα να τα εκφράσει πιο πιστά;
Νομίζω ότι οι λέξεις μάς δίνουν μια κοινή γλώσσα για τα συναισθήματα, αλλά κάθε άνθρωπος εξακολουθεί να τα βιώνει διαφορετικά μέσα από τη δική του ζωή και τις μνήμες του.
Για μένα, η φωτογραφία έγινε ένας τρόπος να εξερευνώ τα συναισθήματα οπτικά και συναισθηματικά αντί να προσπαθώ να τα ορίσω πολύ ξεκάθαρα. Δεν ξέρω αν μια εικόνα εκφράζει τα συναισθήματα πιο πιστά από τις λέξεις, αλλά σίγουρα τα εκφράζει διαφορετικά. Μερικές φορές οι άνθρωποι μπορεί να μη γνωρίζουν την ακριβή ιστορία πίσω από μια εικόνα, αλλά παρ’ όλα αυτά αναγνωρίζουν ένα συναίσθημα μέσα της.
Με ενδιαφέρει η ισορροπία ανάμεσα σε κάτι βαθιά προσωπικό και σε κάτι συλλογικό. Παρόλο που οι εμπειρίες μας είναι διαφορετικές, υπάρχουν ορισμένα συναισθήματα με τα οποία πολλοί άνθρωποι παλεύουν ή τα αναζητούν. Η φωτογραφία μού επιτρέπει να εξερευνώ αυτόν τον χώρο και να επιστρέφω συνεχώς σε αυτόν.

Anna Lehespalu

Ως καλλιτέχνης που ασχολείται και με τη μουσική, πώς αλληλεπιδρούν αυτά τα δύο μέσα στη δημιουργική σας διαδικασία;
Η μουσική υπήρξε το μεγαλύτερο πάθος της ζωής μου. Ξεκίνησα να μαθαίνω πιάνο και τραγούδι από πολύ μικρή ηλικία και ειδικά η κλασική μουσική παρέμεινε πάντα πολύ κοντά μου.
Ακόμη και πριν από τη φωτογραφία, η μουσική ήταν ο τρόπος μου να συνδέομαι συναισθηματικά με τον κόσμο. Κάποτε φανταζόμουν ότι θα γινόμουν επαγγελματίας μουσικός, αλλά με τον καιρό συνειδητοποίησα πόσο απαιτητική είναι αυτή η πορεία. Παρ’ όλα αυτά, δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς τη μουσική.
Η μουσική είναι βαθιά συνδεδεμένη με τη φωτογραφική μου διαδικασία. Την ακούω διαισθητικά ενώ περπατώ, φωτογραφίζω, κάνω πεζοπορία ή επεξεργάζομαι εικόνες. Με βοηθά να μπαίνω σε συγκεκριμένες συναισθηματικές καταστάσεις και να επανασυνδέομαι αργότερα με στιγμές κατά τη διάρκεια της δουλειάς πάνω στις εικόνες.
Όταν φαντάζομαι τη δουλειά μου να εκτίθεται, σχεδόν πάντα τη φαντάζομαι μαζί με μουσική. Μου αρέσει η ιδέα ότι εικόνα και ήχος μαζί μπορούν να απομακρύνουν κάποιον για λίγο από την καθημερινότητα και να του επιτρέψουν να μείνει πιο βαθιά με τα συναισθήματά του.

Anna Lehespalu

Ξεκινάτε ποτέ από έναν ήχο ή μια μουσική ιδέα όταν δημιουργείτε μια εικόνα;
Ναι, μερικές φορές. Συνεργάζομαι αρκετά συχνά με μουσικούς και η μουσική μπορεί να επηρεάσει έντονα τη συναισθηματική κατεύθυνση της δουλειάς μου.
Συνήθως αυτό συμβαίνει πολύ διαισθητικά. Ορισμένη μουσική ή συγκεκριμένοι μουσικοί δημιουργούν μέσα μου ένα συναίσθημα που ανοίγει κάτι συναισθηματικά, ακόμη κι αν δεν μπορώ να εξηγήσω ακριβώς γιατί. Άρχισα να με ενδιαφέρει να ακολουθώ αυτή τη διαδικασία πιο συνειδητά — να παίρνω ένα μουσικό κομμάτι και να το αφήνω να με καθοδηγεί οπτικά, δημιουργώντας εικόνες που μεταφέρουν την ίδια συναισθηματική ατμόσφαιρα.
Θα ήθελα να συνεχίσω να αναπτύσσω συνεργασίες όπου η μουσική και η φωτογραφία συνυπάρχουν και διαμορφώνουν η μία την άλλη.

Anna Lehespalu

Anna Lehespalu

Τα τοπία που επιλέγετε συχνά κουβαλούν μια έντονη αίσθηση απομόνωσης. Είναι συνειδητή επιλογή;
Δεν νομίζω ότι επέλεξα συνειδητά την απομόνωση, αλλά η μοναξιά υπήρξε σημαντικό θέμα στη ζωή μου για πολύ καιρό. Ως μοναχοπαίδι, συχνά ένιωθα απομονωμένος μεγαλώνοντας και η μουσική και η φύση έγιναν οι πιο κοντινοί μου σύντροφοι.
Με τον καιρό κατάλαβα ότι χρειαζόταν να πλησιάσω αυτά τα συναισθήματα αντί να τα αποφεύγω. Η δουλειά μου έγινε μέρος αυτής της διαδικασίας. Κατά τη διάρκεια περιόδων στην Ισλανδία και τη Γροιλανδία, ειδικά τον χειμώνα και κατά την πανδημία, πέρασα μεγάλα διαστήματα μόνη μέσα σε πολύ απομονωμένα τοπία.
Δεν ήταν κάτι που σχεδίασα. Η ζωή και τα περιβάλλοντα προς τα οποία ένιωθα έλξη με οδήγησαν φυσικά σε αυτές τις καταστάσεις. Μέσα από τη φωτογραφία κατέγραψα αυτό που συνέβαινε γύρω μου και μέσα μου ταυτόχρονα.

Anna Lehespalu

Υπάρχει διαφορά στον τρόπο που δημιουργείτε όταν μένετε για μεγάλο διάστημα σε ένα μέρος, σε σύγκριση με όταν βρίσκεστε συνεχώς σε κίνηση, δεδομένου ότι ταξιδεύετε συχνά;
Ναι, σίγουρα. Έχω παρατηρήσει ότι δημιουργώ πολύ περισσότερο όταν βρίσκομαι σε κίνηση. Όταν βρίσκομαι σε άγνωστα μέρη, κάτι ανοίγει μέσα μου συναισθηματικά και δημιουργικά. Φαίνεται να συμβαίνουν περισσότερα μέσα μου όταν η ζωή μοιάζει λιγότερο οικεία.
Μεγάλο μέρος της δουλειάς μου έχει δημιουργηθεί σε περιόδους ταξιδιού, μετάβασης ή προσωρινής διαμονής. Νομίζω ότι η κίνηση με κρατά συνδεδεμένο με τη διαίσθηση και την περιέργεια.
Όταν μένω σε ένα μέρος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, η διαδικασία γίνεται πιο αργή και πιο στοχαστική. Τότε περνώ περισσότερο χρόνο προσπαθώντας να κατανοήσω όσα έχω ήδη βιώσει.
Νομίζω ότι χρειάζομαι και την κίνηση και την ακινησία στη διαδικασία μου. Το ένα φέρνει την εμπειρία και το άλλο τον αναστοχασμό.

Anna Lehespalu

Πιστεύετε ότι μια εικόνα μπορεί να λειτουργήσει όπως η μουσική — δηλαδή να γίνεται άμεσα αισθητή χωρίς να χρειάζεται ερμηνεία;
Είναι μια ενδιαφέρουσα ερώτηση. Νομίζω ότι οι εικόνες μπορούν μερικές φορές να λειτουργήσουν πολύ παρόμοια με τη μουσική, επειδή και τα δύο μπορούν να αγγίξουν έναν άνθρωπο πριν από τη λογική και την ανάλυση. Συχνά αντιδρούμε συναισθηματικά στην ατμόσφαιρα, το χρώμα, τον ρυθμό ή τον χώρο πριν καταλάβουμε πλήρως το γιατί.
Μερικές φορές μια εικόνα αγγίζει κάτι ασυνείδητο. Μπορεί να θυμίσει σε κάποιον ένα συναίσθημα, ένα όνειρο ή μια μνήμη που δεν μπορεί να εξηγήσει πλήρως. Με αυτή την έννοια, η φωτογραφία μπορεί να περάσει μέσα από έναν άνθρωπο με πολύ άμεσο τρόπο, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη μουσική.
Ταυτόχρονα, πιστεύω ότι αυτό είναι πολύ προσωπικό και εξαρτάται από τον άνθρωπο και από το ποιες αισθήσεις είναι πιο ανεπτυγμένες συναισθηματικά μέσα του. Κάποιοι άνθρωποι συνδέονται πολύ έντονα μέσω του ήχου, άλλοι μέσω των εικόνων, της ατμόσφαιρας ή ίσως των λέξεων.
Παρόλο που πλέον δουλεύω με εικόνες, η πιο δυνατή συναισθηματική μου σύνδεση παραμένει μάλλον με τη μουσική και τη φύση. Με αγγίζουν πολύ άμεσα, χωρίς να χρειάζονται εξήγηση, και νομίζω ότι αναζητώ ένα παρόμοιο συναίσθημα και στη φωτογραφία.

Anna Lehespalu

Σας ενδιαφέρει περισσότερο ο θεατής να «καταλάβει» το έργο σας ή να το «νιώσει»;
Νομίζω ότι το συναίσθημα είναι πιο σημαντικό για μένα. Η κατανόηση μπορεί να έρθει αργότερα ή και καθόλου. Δεν περιμένω από τους ανθρώπους να κατανοήσουν πλήρως τις εμπειρίες ή τις προθέσεις μου, αλλά ελπίζω να νιώσουν κάτι αληθινό μέσα από το έργο και να συνδεθούν με αυτό με τον δικό τους τρόπο.
Μου αρέσει να προσκαλώ τους ανθρώπους να αισθανθούν τα συναισθήματά τους, είτε είναι μαγικά, όμορφα, δύσκολα ή άβολα. Με πολλούς τρόπους, η φωτογραφία είναι και μια δική μου υπενθύμιση να επιστρέφω στα συναισθήματά μου και να παραμένω συνδεδεμένη με αυτά.
Πάντα χαίρομαι πολύ όταν οι άνθρωποι θέλουν να μοιραστούν κάτι από τον δικό τους εσωτερικό κόσμο αφού δουν τη δουλειά μου. Μερικές φορές μια συζήτηση ξεκινά μέσα από μια εικόνα, και πιστεύω ότι αυτού του είδους η σύνδεση είναι πολύ ξεχωριστή.

Anna Lehespalu

Info:
Η Anna Lehespalu είναι μια εικαστική καλλιτέχνις από την Εσθονία. Εργάζεται με τη φωτογραφία, το βίντεο και τη μουσική. Η δημιουργική της διαδικασία είναι διαισθητική και βασίζεται στο προσωπικό συναίσθημα. Μέσα από το έργο της εξερευνά ψυχολογικά τοπία και τις κρυφές διαστάσεις του ανθρώπινου νου. Καταγράφει τις δικές της εσωτερικές εμπειρίες μέσα στον χρόνο και την αντανάκλασή τους στο περιβάλλον της — ιδιαίτερα την ακατέργαστη, ήσυχη ομορφιά της φύσης.

Με περισσότερα από 30 χρόνια πορείας στη φωτογραφία, πώς έχει αλλάξει η σχέση σου με το μέσο από τα πρώτα σου βήματα μέχρι σήμερα;
Τράβηξα την πρώτη μου φωτογραφία όταν ήμουν 5 χρονών. Οπότε έχω συμπληρώσει μισό αιώνα ως φωτογράφος… Πρώτη σχολή φωτογραφίας, α/μ αναλογικής φωτογραφίας, το 1992, μετά από ένα δίμηνο σεμινάριο το 1991. Από το 1998 και τις πρώτες μου αμειβόμενες αποστολές είμαι επαγγελματίας φωτογράφος. Από το 2017, διδάσκω μακροφωτογραφία. Όσο περνά ο χρόνος, πείθομαι ότι διάλεξα τη φωτογραφία, αλλά και η φωτογραφία με διάλεξε. Είναι η “γλώσσα” που προτιμώ. Είναι ο τρόπος που βλέπω και ερμηνεύω τη ζωή.

Ευτυχία Καζούκα

Ζώντας καιδουλεύοντας στο Παρίσι, πόσο έχει επηρεάσει η πόλη τη ματιά και τη θεματολογία σου;
Η πιο σημαντική διαφορά είναι η ποιότητα του φωτός. Εδώ στο Παρίσι το φως είναι πιο διάχυτο, σε αντίθεση με το αμείλικτο ελληνικό φως. Και άλλη διαφορά, οι  πολλές & καλές εκθέσεις φωτογραφίας σε μουσεία και γκαλερί. Όσον αφορά τη θεματολογία μου, πολλή αρχιτεκτονική, γιατί δουλεύω με αρχιτέκτονες. Από το 2017, πορτρέτα λουλουδιών (αφού διδάσκω αρχιτεκτονική τοπίου & μακροφωτογραφία). Και μια προσέγγιση one shot της φωτογραφίας: όχι επεξεργασία της φωτογραφίας, αλλά παρουσίαση και/ ή εκτύπωση όπως την τράβηξα. Νομίζω ότι είναι ο φόρος τιμής μου στην αναλογική φωτογραφία.

Ευτυχία Καζούκα

Ο τίτλος του έργου σου ‘The Everyday Traveler” υποδηλώνει ένα ταξίδι μέσα στην καθημερινότητά. Πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα;
Θεωρώ ότι η φωτογραφία είναι ένα ταξίδι. Στον κόσμο του φωτός και της σκιάς. Οπότε ο everyday traveler είμαι εγώ η ίδια.

Έχεις αναφέρει στο έργο σου πως αναζητάς την ομορφιά στο “απλό”. Τι είναι αυτό που μεταμορφώνει μία καθημερινή στιγμή σε εικόνα με καλλιτεχνική υπόσταση;
Από το μάτι, στην καρδιά, στην φωτογραφική μηχανή. Ο “δρόμος” για κάθε λήψη μου. Επομένως πρώτα έρχεται το “βλέπω”. Μετά το “αισθάνομαι”. Και μετά βγάζω την φωτογραφία. Και όλα αυτά σε ένα κλάσμα του δευτερολέπτου. Αφού η φωτογραφία είναι η αγαπημένη μου “γλώσσα”, είναι ο τρόπος που καταγράφω τις ιστορίες που εξελίσσονται μπροστά στα μάτια μου.

Ευτυχία Καζούκα

Τι σου προσφέρει η χρήση της ασπρόμαυρης εικόνας ως επιλογή σε σχέση με το χρώμα;
Με την έγχρωμη φωτογραφία, το μάτι επικεντρώνεται στο χρώμα, βλέπει χρώμα και μόνο αυτό. Με την α/μ φωτογραφία, το μάτι βλέπει φως! Και την απουσία του. Και την ιστορία που κρύβεται μεταξύ σκιάς & φωτός.

Ευτυχία Καζούκα

Σε μία εποχή υπερπληροφόρησης εικόνων, τι θεωρείς ότι κάνει μία φωτογραφία να ξεχωρίζει;
Η ιστορία που διηγείται! Πάνω από όλα. Και θεωρώ ότι το απόλυτο κριτήριο για μία καλή φωτογραφία είναι το τύπωμα. Όχι η οθόνη του υπολογιστή και ακόμα λιγότερο η οθόνη του κινητού τηλεφώνου. Τα social media έχουν “επιβάλλει” μία αισθητική ευανάγνωστης εικόνας, μίας εικόνας που κάνεις λαίκ σε 1 δευτερόλεπτο. Και που, δυστυχώς, όταν παρουσιαστεί τυπωμένη, την ξεχνάς τόσο γρήγορα όσο χρειάστηκε να της κάνεις λάικ…

Οι εικόνες σου ισορροπούν ανάμεσα στο ντοκουμέντο και την αφαίρεση. Πού τοποθετείς εσύ την δουλειά σου; Και πώς προσεγγίζεις τη σχέση μεταξύ τεχνικής και συναισθήματος στη φωτογραφία;
Ιστορίες της ποίησης των στιγμών & σκηνών που διαδραματίζονται μπροστά από το φακό μου, θα έλεγα. The poetry of the ordinary… που διηγείται ιστορίες που δεν είναι καθόλου… ordinary. Η τεχνική & οι σπουδές με βοηθούν στο να βγάζω τις φωτογραφίες μου γρήγορα. Και σχετικά εύκολα. Έννοιες όπως το βάθος πεδίου, η εστιακή απόσταση, η υπερεστιακή απόσταση, οι γωνίες, τις κατέχω. Αλλά το δύσκολο είναι να μεταδώσω στο θεατή το συναίσθημα που με ώθησε να βγάλω τη φωτογραφία. Και κυρίως one shot. Αν κρίνω από τα σχόλια των θεατών/ επισκεπτών στις εκθέσεις μου, μάλλον τα καταφέρνω.

Ευτυχία Καζούκα

Πώς βλέπεις την εξέλιξη της φωτογραφίας στην ψηφιακή εποχή, ειδικά τώρα που η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει να παράγει εικόνες χωρίς την παρουσία φωτογράφου;
Είμαι μια… δεινόσαυρος της φωτογραφίας. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει συναίσθημα. Τέλειες εικόνες ίσως, αλλά αυτό δεν είναι φωτογραφία.

Τι συμβουλή θα έδινες σε έναν νέο φωτογράφο που προσπαθεί να βρει τη δική του φωνή;
Συνέχισε να βγάζεις φωτογραφίες! Practice makes good!

Ευτυχία Καζούκα

Info:
Έβγαλε την πρώτη της φωτογραφία όταν ήταν 5 χρονών… και δεν έχει σταματήσει έκτοτε…
“From the eye to the heart to the camera” (από το μάτι στην καρδιά και από εκεί στη φωτογραφική μηχανή)
Φωτογραφία, ετυμολογικά, σημαίνει η γραφή του φωτός. Περισσότερα από 40 χρόνια τώρα, η Ευτυχία Καζούκα γράφει την “ιστορία” της με φως, σκιά, σε άσπρο & μαύρο. Η φωτογραφία είναι η διαφορά μεταξύ του κοιτάζω και βλέπω… απαιτεί υπομονή και αγάπη… Όλες οι φωτογραφίες είναι λήψεις “ως έχει”, χωρίς αλλαγές st στο κάδρο και χωρίς ηλεκτρονική επεξεργασία.
Η καλλιτέχνις σπούδασε φωτογραφία και διεύθυνση φωτογραφίας κινηματογράφου στην Ελλάδα και τις Ηνωμένες Πολιτείες (University of Southern California, Los Angeles). Από το 2000 ζει & εργάζεται στο Παρίσι.

Η δουλειά της έχει παρουσιαστεί σε περισσότερες από 50 εκθέσεις (ατομικές & ομαδικές) και σε φεστιβάλ σύγχρονης τέχνης. Έχει, επίσης, δημοσιευτεί σε διάφορα περιοδικά & άλμπουμ. Το 2022 εκδόθηκε η πρώτη της μονογραφία: “Eftychia KAZOUKA – Black, White & In-Between (εκδοτικός οίκος Bruxelles Art Vue Foundation). Το Δεκέμβριο 2025, έκδοση Special Edition από το Docu.Magazine, με 20 φωτογραφίες από τη σειρά THE EVERYDAY TRAVELER. Έχει κερδίσει διάφορα διεθνή βραβεία (5 φορές Awarded Photographer 1x.com, Art Vue Foundation Jury’s Choice 2022, Luxembourg Art Prize 2023 honorable mention, Golden winner at Global Photography Awards 2024, B&W Photography Awards 2025 honorable mention, …)

Η αρχιτεκτονική, οι σκηνές της καθημερινής ζωής είναι τα αγαπημένα της θέματα. Από το 2017, η φωτογράφος στρέφει το βλέμμα της προς τη φύση, την οποία απαθανατίζει στα πλαίσια του project της “a photographer’s approach to garden design” (une approche photographique du jardin – μία φωτογραφική προσέγγιση της διαμόρφωσης κήπου). Ως το τέλος του 2026, 14 φωτογραφίες από τη σειρά Flower Power παρουσιάζονται ως installation στις κάβες του Domaine Pommery στη Reims.

Η ίδια, στο “THE EVERYDAY TRAVELER / Ο ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΗΣ” γράφει: “Αναζήτηση της ομορφιάς στις στιγμές της καθημερινής ζωής από το “ρυθμό” της αρχιτεκτονικής, στη μελωδία της φύσης, από τους ανθρώπους στο δρόμο στις αφαιρετικές λεπτομέρειες. Στιγμές που μπορεί να θεωρούνται μπανάλ, κοινότοπες, αλλά που ο φακός τις μετρατρέπει, τους επιτρέπει να… είναι!
Όλα τα παραπάνω συνθέτουν τη δουλειά μου ως φωτογράφος. Μία ιστορία αγάπης που ξεκίνησε όταν ήμουν 5 χρονών. Εξακολουθώ σήμερα να ψάχνω την επόμενη λήψη, το φως και τη σκιά που θα εκφράσουν αυτό που αισθάνομαι, αυτό που βλέπω.
“Από το μάτι στην καρδιά και από εκεί στη φωτογραφική μηχανή”.
Θεωρώ τη φωτογραφία ως το ταξίδι του βλέμματος. Δε χρειάζεται να φύγω μακριά για να ανακαλύψω ή να ξανανακαλύψω σκηνές, τόπους και λεπτομέρειες που είχα ήδη δει, αλλά πάντα με καινούργιο φως, διαφορετικό αλλά και τόσο γνώριμο.
Ταξίδι στον κόσμο σε ασπρόμαυρο, με το παιχνίδι φωτός σκιάς ως πυξίδα”.

Ευτυχία Καζούκα

«Παρατηρητή, flaneur, φιλόσοφο, ονομάστε τον όπως επιθυμείτε». Μ’ αυτά τα λόγια μας συστήνει ο Μποντλέρ τον εικονογράφο που ενέπνευσε το δοκίμιό του «Ο ζωγράφος της μοντέρνας ζωής». Αλέξη, εσύ ως φωτογράφος, κατ’ αντιστοιχία, θα μας σύστηνες τον εαυτό σου ως πλάνητα – περιηγητή και συλλέκτη εικόνων;
Φωτογράφος, αρχιτέκτονας, ναι· αλλά κυρίως μου αρέσει να παρατηρώ τον κόσμο. Πολλές φορές μέσα από το “ματάκι” της φωτογραφικής μηχανής, άλλες πάλι μέσα από τις σελίδες βιβλίων, καθώς αγαπώ την λογοτεχνία. Μαθαίνω εξερευνώντας την καθημερινότητα, τις ανθρώπινες σχέσεις, τα συναισθήματα, τις μεγάλες ιδέες, τις μικρές στιγμές. Αυτή η εξερεύνηση της ζωής διαδραματίζεται στην περιήγηση του κόσμου αλλά κυρίως στον εντός κόσμο. Η τέχνη είναι μια περιπλάνηση αυτογνωσίας. Και αυτό ζητάω να μάθω ποιος είμαι· και πώς συνυπάρχω με τον κόσμο. Συνείδηση.

Αλέξης Τσίτουρας

Αν ο φωτογράφος είναι κυνηγός στιγμών, είναι το βλέμμα του που τις συλλαμβάνει, ή η ίδια η στιγμή διεκδικεί ν’ αποτυπωθεί;
Είναι αυτή η αγαπητική σχέση, η συγκινησιακή, όπου συντονίζονται ο εντός κόσμος του φωτογράφου με τα δρώμενα. Μία σύμπραξη και των δύο, ένας συντονισμός. Η κινητήρια δύναμη για να σηκώσει το χέρι και να κλείσει ακαριαία η κουρτίνα του κλείστρου. Για να κρατήσει ένα απόσπασμα του κόσμου, ένα απόσπασμα του χρόνου. Ο φωτογράφος σκαλίζει τον χρόνο. Τραβάει φωτογραφίες στο παρόν με σκοπό να τις βλέπει στο μέλλον και όταν στο μέλλον τις βλέπει παρατηρεί το παρελθόν. Χρόνο συλλέγει. Ένας χρυσοθήρας χρόνου.

Αλέξης Τσίτουρας

Πώς σκέφτεσαι και πώς βλέπεις τον κόσμο ως φωτογράφος;
Τον κόσμο τον αισθάνομαι μέσω της φωτογραφίας. Αισθάνομαι τον λυρισμό που σε τραβάει από το μανίκι ξαφνικά. Όπως έρχεται και η ποίηση. Εκεί βλέπω τον κόσμο, σε κάτι μικρές ρωγμές της καθημερινότητας. Στα μικρά “ανάμεσα” που λες “να ο Θεός που όλοι ψάχνουν”.

Αλέξης Τσίτουρας

Αλέξης Τσίτουρας

Πόσα χρόνια ασχολείσαι με τη φωτογραφία και πώς η τέχνη αυτή σε έχει εξελίξει – αλλάξει μέσα στην πορεία των χρόνων;
Με την τέχνη της φωτογραφίας ασχολούμαι περίπου τέσσερα χρόνια. Η φωτογραφία με κέρδισε όταν συνειδητοποίησα ότι όσο φωτογράφιζα βλέποντας τον κόσμο και κρατούσα τις εικόνες του άρχισα να βλέπω μέσα μου. Τι πυροδότησε να σηκώσω το χέρι μου και να βγάλω αυτές τις εικόνες; Τι θέλω να εκφράσω; Η διαισθητική ανάγκη έκφρασης και δημιουργίας που δεν ερμηνεύεται με την λογική ή αρθρώνεται με λόγια. Αργότερα, παρατηρείς τις φωτογραφίες σου, κι όταν η σκόνη της δημιουργικής έξαρσης κάθεται, έρχονται και τα λόγια και βλέπεις τις εικόνες σου ως αντανάκλαση του εαυτού σου μέσα στον κόσμο.

Αλέξης Τσίτουρας

Ποια βαθύτερη ανάγκη σε ώθησε να πατήσεις το πρώτο σου κλικ; Ποιο ήταν το πρώτο θέμα που φωτογράφισες και ποια αυτά που αγαπάς να φωτογραφίζεις σήμερα;
Πριν μερικά χρόνια και μετά από πιεστική περίοδο συνειδητοποίησα πόσο είχα κλειστεί στον εαυτό μου και αισθάνθηκα την ανάγκη να ξανασυνδεθώ με τον κόσμο. Θυμήθηκα τα φοιτητικά μου χρόνια που φωτογράφιζα στις εκδρομές, στις βόλτες και αποφάσισα να πάρω μια καινούρια μηχανή. Ξεκίνησα να φωτογραφίζω πάλι μα τότε άρχισα να βλέπω αυτά που συμβολίζουν οι εικόνες και όχι το ακριβές περιεχόμενό τους. Έτσι ο διάλογος εικόνας-λογοτεχνίας πέταξε βλαστό και μέσα στις εικόνες μου έψαχνα να βρω τον Αλεξέι Καραμάζοφ, την χαμένη αθωότητα, τον Ελύτη, τον βασιλιά Ληρ μες στη βροχή, τον καπετάνιο Αχαάβ που θαλασσοπνίγεται στα μαύρα νερά της αβεβαιότητας, κυνηγώντας τον προσδιορισμό της λέξης και του Λόγου· για να βρει ποιος είναι. Έτσι θυμάμαι τις πρώτες εκείνες βόλτες με τη μηχανή. Ένα κυνήγι να βρω στον κόσμο όλα αυτά που έχω μέσα μου και να αποδείξω ότι υπάρχουν και εκεί έξω. Φωτογραφίζω με το εσώτερο φίλτρο μου, με τα διαβάσματα που ζουν μέσα μου. Μου αρέσει να φωτογραφίζω κοντά στη φύση, με τους αγαπημένους μου ανθρώπους. Το νιώθω σαν απόδραση προς ένα οικιότερο περιβάλλον.

Αλέξης Τσίτουρας

Ποια η σχέση σου με την πραγματικότητα μέσα από το σκόπευτρο τη στιγμή του κλικ και ποια όταν η φωτογραφία περάσει στο στάδιο της εμφάνισης;
Τη στιγμή του κλικ μπορώ να την περιγράψω σαν την αίσθηση της ελαφράς αιώρησης. Εκεί που νιώθεις τον συντονισμό και ξέρεις ότι επίκειται μεταμόρφωση. Μεταμόρφωση του προφανή κόσμου σε έναν υποφαινόμενο κόσμο αισθήσεων και νοημάτων. Και ακούγεται το κλείστρο. Ο ήχος του dt. Της δημιουργίας ενός νέου χρονικού κόμβου, μιας εικόνας που μέσα στον δισδιάστατο χώρο της εγκυμονεί την μνήμη και τον εγγενή δικό της χρόνο. Αργότερα, η “εμφάνιση”, δηλαδή η επεξεργασία της εικόνας μέσω των χρωμάτων, των τόνων, της έντασης, υπακούει την ίδια εκείνη αίσθηση τη στιγμή της φωτογράφισης και την ενισχύει.

Αλέξης Τσίτουρας

Αλέξης Τσίτουρας

Τι γνώμη έχεις για τη συνομιλία του φωτογράφου με την τεχνητή νοημοσύνη;
Είναι το σημείο του καιρού μας. Έχει μπει ήδη στις τέχνες και πρέπει να αναρωτηθούμε με ποιον τρόπο θα την αξιοποιήσουμε. Ένας καλλιτέχνης εκφράζει τον τρόπο που βλέπει τον κόσμο με ειλικρίνεια βιώματος και αποτύπωμα χρόνου. Όταν η παραγωγή εικόνας είναι τόσο εύκολη και γρήγορη πόσο βίωμα και πόσος χρόνος προλαβαίνει να αποτυπωθεί στην εικόνα για να διατηρήσει την ανθρώπινη ειλικρίνειά της;

Αλέξης Τσίτουρας

Θα μπορούσες να μοιραστείς μαζί μας μερικές βασικές αρχές που ακολουθείς για τη σύνθεση μιας φωτογραφίας;
Το ίδιο το θέμα περιγράφει τη σύνθεση. Βλέπω τη σύνθεση και τη φόρμα πριν σηκώσω τη μηχανή. Ακολουθώ σε γενικές γραμμές τους γνωστούς κλασικούς κανόνες και προτιμώ την απλότητα σύνθεσης. Συνήθως το να κάνεις το απλό είναι και πιο δύσκολο. Χρειάζεται πολύ αφαίρεση για να μείνει καθαρή η ποιητική της εικόνας.

Αλέξης Τσίτουρας

Είσαι αρχιτέκτονας-μηχανικός. Ποια η σχέση φωτογραφίας και αρχιτεκτονικής. Ποιο στοιχείο θα όριζες ως κοινό άξονά τους;
Ο κοινός τους άξονας είναι η ύλη του πραγματικού ως αφετηρία αφήγησης. Και μέσα από την τόση γειωμένη πραγματικότητα ανθίζει η καλλιτεχνική δημιουργία. Μέσω της σύνθεσης όμοιων ή ανόμοιων πραγμάτων, μέσω αρμονίας ή αντίθεσης, εναρμονισμένης αφήγησης ή ηλεκτρικών εκκενώσεων με σκοπό την δημιουργία ενός νέου κόσμου.

Αλέξης Τσίτουρας

Έχεις σκίσει ποτέ μια φωτογραφία σου; Για ποιον λόγο; Πώς ένιωσες;
Ανακούφιση. Και φωτογραφίες και ποιήματα. Είναι κάτι που μας μάθανε στην αρχιτεκτονική σχολή στα μαθήματα της σύνθεσης. Να μην δενόμαστε υπερβολικά με το έργο μας για να μπορούμε να έχουμε μια καθαρή ματιά απέναντί του. Θυμάμαι διορθώσεις καθηγητών με μεγάλα μολύβια και μουτζούρες πάνω στα τόσο επιμελημένα σχέδιά μας. Τους ευχαριστώ γι’ αυτό. Ξέρεις, κάθε τέλος είναι ένας μικρός θάνατος και ταυτόχρονα είναι χώρος για νέα ζωή, οπότε αν δεν αφήσεις πίσω σου αυτό που σε κρατά στάσιμο δεν θα προχωρήσεις ποτέ. Ο λόγος συνήθως είναι ο ίδιος. Τα πράγματα που σκίζεις, διαγράφεις, αφήνεις πίσω είναι η αντανάκλαση του εαυτού που δεν θες πια να είσαι. Και η μεταβολή είναι ζωή.

Αλέξης Τσίτουρας

Παρατηρώντας το έργο σου, διακρίνω ότι χαρακτηρίζεται από εξωστρέφεια και βγάζει προς τα έξω φωνή. Ποια κοινή λέξη, για όλες τις φωτογραφίες σου, πιστεύεις ότι ακούγεται πιο ηχηρά;
Η εξωστρέφεια αυτή είναι ο ήχος μιας πολύ εσωτερικής φωνής που βουβά κραυγάζει και διαμαρτύρεται για όσα έχει χάσει ο άνθρωπος. Δεν πιστεύω ότι εκφράζεται με μία λέξη αυτός ο ήχος αλλά κυρίως με μία αγωνία. Πατρική αγωνία πολλές φορές, για όσα θεωρούμε ανιδιοτελώς δικά μας και θα ζουν την επόμενη μέρα, ώστε να παραδώσουμε κάτι ελάχιστο στους επόμενους.

Αλέξης Τσίτουρας

Σ’ έναν κόσμο βιαστικό, κουρασμένο, έρμαιο της ασχήμιας και της κακοφωνίας, τι θα επιθυμούσες να δείξεις (ανα – δείξεις ) με το έργο σου;
Αυτές τις ποιότητες που ο άνθρωπος έχει ξεχάσει. Την τρυφερότητα σε χέρια που δεν βιάζονται. Την ποίηση που δεν ακούγεται πια μέσα στο διάφανο βάθος της.

Αλέξης Τσίτουρας

Αλέξης Τσίτουρας

Με μια πορεία που εκτείνεται σε περισσότερες από τρεις δεκαετίες, ο Χρήστος Δημητρίου δεν αποτυπώνει απλώς τον κόσμο· τον ανασυνθέτει. Από τη Λήμνο των παιδικών του χρόνων μέχρι τους δρόμους της Θεσσαλονίκης, όπου το 1989 έστησε το πρώτο του επαγγελματικό ορμητήριο, ο Χρήστος Δημητρίου διαγράφει μια σταθερή και ουσιαστική τροχιά στο ελληνικό φωτογραφικό γίγνεσθαι. Σήμερα, θεωρείται ένας από τους πλέον επιδραστικούς δημιουργούς της γενιάς του, έχοντας καταφέρει να γεφυρώσει την εφαρμοσμένη φωτογραφία με την καθαρή καλλιτεχνική αναζήτηση, ο Λημνιός δημιουργός έχει καταφέρει να διαμορφώσει ένα απόλυτα αναγνωρίσιμο οπτικό ιδίωμα, όπου το φως και η σκιά λειτουργούν ως δομικά υλικά της μνήμης.
Το έργο του Δημητρίου κινείται ανάμεσα στην καταγραφή και την αφαίρεση. Είτε πρόκειται για τα τοπία που μοιάζουν να αιωρούνται στον χρόνο, είτε για τις ανθρώπινες μορφές που εντάσσονται οργανικά στο περιβάλλον τους, η ματιά του παραμένει βαθιά ανθρωποκεντρική, ακόμα και στην απουσία της φιγούρας.

Χρήστος Δημητρίου

“Στον Χρήστο Δημητρίου δεν αρέσουν τα σχήματα ή καθετί που οριοθετεί και εν δυνάμει περιορίζει την όποια ροή, την όποια ενέργεια. Αυτό από μόνο του ως στοιχείο διακρίνεται απόλυτα και σε κάθε φωτογραφική του σειρά που έχει ως βάση και πηγή έμπνευσης το νησί του, τη Λήμνο, και ειδικότερα τη βορειοανατολική του εσχατιά”,  αναφέρει η Χρύσα Ζαρκαλή στο κείμενο που έγραψε για την έκθεση ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΡΟΗ. Εγώ θέλω να ρωτήσω, μπορεί να υπάρξει φωτογραφία δίχως σχήματα ή όρια και αν ναι, πώς επιτυγχάνεται αυτό;
Η οριοθέτηση του κάδρου της κάμερας και οι φόρμες είναι δομικά στοιχεία της φωτογραφίας, είναι τα υλικά για να χτίσει ο φωτογράφος την αφήγησή του. Η νοηματοδότηση και το τι θεωρεί αξιοσημείωτο ο φωτογράφος να εκτεθεί στο φως, είναι ένας αλγόριθμος πολύπλοκος, μοναδικός για τον καθένα. Κομμάτια αυτού του αλγόριθμου, είναι οι επιρροές μας, οι ελλείψεις μας, οι άνθρωποι που συναναστραφήκαμε, απώλειες που μας σχημάτισαν. Αυτόματα έρχεται στο νου ο ποιητής: “είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας”. Οι φωτογραφίες μας, φως, σχήματα, όρια. Το κίνητρο του φωτογράφου, η αλήθεια που κουβαλάει η πρόθεσή του,  είναι το όχημα που θα στρέψει την ματιά του θεατή από αυτό που βλέπει σε αυτό που αισθάνεται σε μία φωτογραφία.

Χρήστος Δημητρίου

Σε άλλο άρθρο αναφέρεις σχετικά με τη Λήμνο, που είναι ο τόπος καταγωγής σου: “Παρόλο που δεν έζησα ποτέ ως μόνιμος κάτοικος, αισθάνομαι βαθιά το δέσιμο με το τοπίο. Το φωτογραφίζω πάνω από τριάντα χρόνια τώρα και είναι σαν να το πρωτοβλέπω, κάθε φορά.”  Σε αυτά τα τριάντα χρόνια που φωτογραφίζεις το νησί σου, ποιος θεωρείς ότι έχει αλλάξει περισσότερο, αυτό ή εσύ και με ποιο τρόπο;
Η Λήμνος είναι ο καθρέφτης μου, η διαρκής ενατένιση της μνήμης, ένα τοπίο λουσμένο στο σκληρό καλοκαιρινό φως που αποκαλύπτει τους φόβους, τους έρωτες, τα κρυμμένα μυστικά. Είναι η αδιάκοπη διαδικασία επίγνωσης με όχημα την φωτογραφία, από τα ανέφελα καλοκαίρια της εφηβείας ως στην ενηλικίωση. Στο νησί βρίσκω τις απαντήσεις μέσα από τα ερωτήματα που μου θέτει. Η θάλασσα, το στεγνό τοπίο, οι άνθρωποι, η ακεραιότητα της φύσης γίνονται σύμβολα στις φωτογραφίες, μου δείχνουν τον δρόμο.

Χρήστος Δημητρίου

Ασχολήθηκες με τη φωτογραφία από πολύ νεαρή ηλικία. Ήξερες από πάντα ότι θα γινόσουν φωτογράφος; Ήταν το όνειρο σου από παιδί ή προέκυψε, ας πούμε,  τυχαία;
Όταν πρωτοπήγα στην ομάδα φωτογραφίας, στο νεανικό σταυροδρόμι του Δήμου Θεσσαλονίκης το 1988, είπα ότι θα γίνω φωτογράφος. Για να μιλήσω με κλισέ, ήταν η ορμή της νιότης, η άγνοια κινδύνου, το κάλεσμα του πεπρωμένου, που έδωσαν σιγουριά στην απόφασή μου. Στον δρόμο μου παρουσιάστηκε ο Δημήτρης Αθυρίδης, δάσκαλος και μέντορας στην φωτογραφία και στην πνευματική καλλιέργεια, κατόπιν συμπορεύτηκα με τον Νίκο Βαβδινούδη, μία συνεργασία- σχέση ζωής, που συνεχίζεται ακόμη. Τελικά, ήταν συνδυασμός ονείρου, θέλησης και τύχης, όχι αναγκαστικά με αυτήν την σειρά.

Χρήστος Δημητρίου

Με τη φωτογραφία ασχολείσαι τόσο επαγγελματικά όσο και καλλιτεχνικά. Πόσο πιστεύεις έχει επηρεάσει την επαγγελματική σου ενασχόληση η καλλιτεχνική και το αντίστροφο φυσικά.
Η επαγγελματική και η προσωπική ενασχόληση με την φωτογραφία, είναι δύο συγκοινωνούντα δοχεία, το ένα τροφοδοτεί το άλλο. Το προσωπικό κομμάτι, μου δίνει την ευκαιρία για πειραματισμούς, μπορώ να δοκιμάζω προσεγγίσεις στην φωτογραφία που δεν τις έχω στο επαγγελματικό σκέλος, τις οποίες στο τέλος τις ενσωματώνω στις δουλειές που κάνω για πελάτες. Με κοινό όχημα την πρακτική της φωτογραφίας, εμπλέκονται σε μία προκλητική ισορροπία, οι οδηγίες και οι προδιαγραφές των briefing, με την ελευθερία και την αλήθεια της προσωπικής δημιουργίας. Είναι μια συνεχής όσμωση, τεχνικών και ιδεών, που μόνο με την συνεχή εξάσκηση και επιμονή, παράγει δύο ανεξάρτητα έργα.

Χρήστος Δημητρίου

Μελετώντας την πορεία σου στη φωτογραφία, διαπιστώνει κανείς ότι αγαπάς ιδιαίτερα τις συνεργασίες, στο επαγγελματικό τομέα με τον συνεργάτη σου Νίκο Βαβδινούδη, στο καλλιτεχνικό με τους Two spiky gorillaz και τα zines που έχετε κυκλοφορήσει, αλλά έχεις ξεκινήσει και μια νέα συνεργασία με την Μαρία Σέλκου, με την οποία δημιουργήσατε το two by two hands. Θέλεις να μας πεις περισσότερα για τις συνεργασίες αυτές;
Με τον Νίκο Βαβδινούδη, όπως έγραψα και παραπάνω, μας συνδέει μια σχέση δεκαετιών, στο επαγγελματικό σκέλος, που ξεπερνάει τα στενά όρια της τυπικής συνεργασίας, αλληλοεκτίμηση, σεβασμός και κοινοί στόχοι είναι οι άξονες που χαρακτηρίζουν την συμπόρευση.
www.studiovd.gr
https://www.instagram.com/studiovdgr/
Με τους Two Spiky Gorillas, Γιάννη Ιωακειμίδη και Κυριάκο Οικονομίδη, θελήσαμε να διοχετεύσουμε την προσωπική φωτογραφική μας ματιά με photozines και photobooks.
Συμμετέχουμε σε book fair, όπως και σε φωτογραφικά φεστιβάλ (Photometria, VAIF).
Tο πιο πρόσφατο photobook μας είναι το σκληρόδετο Branches, στο οποίο συνυπάρχουμε όλοι με τρια διαφορετικά project, κάτω από μία κοινή ιδέα που αξίζει να ανακαλύψετε.
https://www.twospikygorillaz.com/
https://www.instagram.com/twospikygorillaz/
Το two by two hands, είναι ένα ανοιχτό project, φωτογραφία και κυανοτυπία συνομιλούν δημιουργικά, με βασικό άξονα την χειροποίητη πρακτική.
Η Μαρία Σέλκου, αρχιτέκτονας και designer, με αυξημένο καλλιτεχνικό αισθητήριο στην πρακτική της κυανοτυπίας, φέρνει τον ενθουσιασμό για να πειραματιστούμε και να δημιουργήσουμε χειροπιαστά και χειροποίητα αντικείμενα που, πέρα από την εικαστική απόλαυση και συγκίνηση, έχουν χρηστική διάσταση.
Η πρώτη μας έντυπη δημιουργία, είναι δύο κασετίνες: Ερως, Θέρος, Φως με δέκα φωτογραφίες δικές μου, και Un-leave με  δέκα κυανοτυπίες της Μαρίας και σύντομα θα ακολουθήσει ένα flagbook, στο οποίο κυανοτυπία και φωτογραφία θα ενώνονται δημιουργικά.
https://www.instagram.com/two.by.two.hands/

Χρήστος Δημητρίου

Το photobook “Branches” είναι χωρισμένο σε τρία “κλαδιά”. Πώς καταφέρατε να συνδέσετε το διαφορετικό φωτογραφικό στυλ τριών δημιουργών σε μια ενιαία αφήγηση?
Το “Branches” αποτελεί την συνέχεια του nowhere tree, το πρώτο κοινό photobook των two spiky gorillaz. Στο nowhere tree (edit, design και concept του Νίκου Καπετάνιου) εμπλέκονται οι φωτογραφίες και των τριών μας σε μια κοινή αφήγηση, αποτελούν τον κορμό του δέντρου, είναι ένα συλλογικό έργο για την πραγματικότητα και το πώς οι 3 φωτογράφοι πασχίζουν να ξεφύγουν από αυτή. Χρησιμοποιώντας θραύσματα από την καθημερινότητα τους δημιουργούν παράλληλα σύμπαντα στα οποία η αγάπη είναι ανιδιοτελής. Στο “Branches”, το δέντρο έχει μεγαλώσει, τα κλαδιά του είναι αυτόνομα, αλλά πάντα αποτελούν κομμάτια του κορμού, εδώ ο κάθε φωτογράφος αφηγείται την δική του ιστορία και εξέλιξη, τρεις διαφορετικοί κόσμοι διαχωρισμένοι, αλλά με κοινή αφετηρία.

Στο βιβλίο σου “The Field Trip” περιγράφεις μια φανταστική ιστορία βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα, η οποία εξερευνά την έννοια του ταξιδιού, τις συνδέσεις που δημιουργούνται και τα ερωτήματα που προκύπτουν κατά τη διάρκειά του. Πώς επηρέασε η πάροδος του χρόνου τον τρόπο που επέλεξες τις φωτογραφίες της “εκδρομής”; Η φανταστική ιστορία που περιγράφεται στο βιβλίο υπήρχε στο πίσω μέρος του μυαλού σου την ώρα που φωτογράφιζες ή γεννήθηκε αργότερα, κατά τη διαδικασία της επεξεργασίας και της δημιουργίας του βιβλίου;»
Το “The field Trip” είναι η μυθοπλασία μιας πραγματικής εκδρομής- πορείας, ή όπως λένε και στον κινηματογράφο: “η ταινία βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα”
Συνεπώς το ζήτημα ήταν να αποδοθεί η βιωμένη πραγματικότητα μέσα από σκηνοθετημένες φωτογραφίες, αφού έγινε ο σκελετός με συγκεκριμένες φωτογραφίες, η αφήγηση χτίστηκε με υπομονή, παρατήρηση και ενδοσκόπηση. Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο, είναι οι διαφορετικές αντιδράσεις ανθρώπων που είδαν το βιβλίο, μια φίλη φωτογράφος ταυτίστηκε σε τέτοιο βαθμό που στο τέλος του βιβλίου ήταν συγκινημένη, κάποιοι άλλοι με ρώτησαν που τραβήχτηκαν οι φωτογραφίες και κάποιοι είπαν ότι ένιωσαν την εναλλαγή της διάθεσης στην εξέλιξη της “εκδρομής”. Στο τέλος της ημέρας, το θέμα δεν είναι να ταυτιστεί ο θεατής με τον αρχικό σκοπό του φωτογράφου, αλλά να δώσει την δική του ερμηνεία, να του αρέσουν απλώς κάποιες φωτογραφίες και να έχει ερωτήματα.
Τα γιατί και τα πώς, θα τον κάνουν να επιστρέψει στο βιβλίο και να το ξαναδεί. Δεν μου αρέσουν οι “κλειστές” φωτογραφίες, όταν μπορώ να περιγράψω μια φωτογραφία, πιστεύω ότι χάνει την ουσία της, όταν κάτι μένει ανεξήγητο με βάζει σε διαδικασία σκέψης και καθρεφτίσματος, αυτή η διάδραση είναι που καθιστά μια φωτογραφία ενδιαφέρουσα και κατ’ επέκταση ένα βιβλίο.

“Έρως Θέρος Πόθος”, μια σειρά «ελεγεία στο ελληνικό καλοκαίρι», που εστιάζει στην πραγματικότητα κάτω από το έντονο θερινό φως και την αίσθηση του έρωτα σε διάφορες μορφές. Το φως αυτό μοιάζει να απογυμνώνει τα πάντα. Θεωρείς ότι αυτό το φως βοηθά στην αποκάλυψη της αλήθειας του έρωτα ή λειτουργεί περισσότερο ως ένα πέπλο που μετατρέπει την πραγματικότητα σε όνειρο;
Η ερώτηση αυτή, έρχεται ως συνέχεια της προηγούμενης απάντησης. Έχει ενδιαφέρον που έδωσες την δική σου ερμηνεία και προέκυψε αυτή η ερώτηση, δεν είχα σκεφτεί ποτέ αυτήν την οπτική, ότι δηλαδή το φως λειτουργεί ως πέπλο που μετατρέπει την πραγματικότητα σε όνειρο και μου αρέσει πάρα πολύ. Οι προεκτάσεις που δίνει και οι σκέψεις που μπορεί να κάνει κάποιος και είναι διαφορετικές από την αρχική πρόθεση του φωτογράφου, πιστεύω ότι καθιστούν ένα βιβλίο ενδιαφέρον. Το “Έρως, Θέρος Πόθος”, πέρα από τις φωτογραφίες, είναι φτιαγμένο με προσωπική φροντίδα στο χέρι. Από την γιαπωνέζικη βιβλιοδεσία, την επιλογή του ελαφρού και υπόλευκου χαρτιού και το παλιό ύφασμα που χρησιμοποιήθηκε στο εξώφυλλο μέχρι το μεγάλο (40x30cm) μέγεθος, όλα συμβάλλουν έτσι ώστε να μεταφέρεται αυτούσια η αίσθηση του καλοκαιριού στον θεατή και ενεργοποιούνται, εκτός από την όραση, και άλλες αισθήσεις.

Info (σε πρώτο πρόσωπο)
Γεννήθηκα στην Λήμνο το 1972 και ζώ στην Θεσσαλονίκη.
Εργάζομαι ως επαγγελματίας φωτογράφος, μαζί με τον Νίκο Βαβδινούδη (studiovd.gr)
Φωτογραφίζω τοπία, ανθρώπους, συνθήκες που προσελκύουν το ενδιαφέρον μου. Στις φωτογραφίες που κάνω, επιδιώκω να επαναπροσδιορίσω την πραγματικότητα. Ουσιώδες συστατικό της φωτογραφίας είναι να εγείρει ερωτήματα παρά να προσφέρει απαντήσεις. Μέσα στα χρόνια οι επιρροές μεταλλάσσονται, από την άδολη ματιά του Bernard Plossu και την αστική γοητεία του Saul Leiter, στο διακριτικό χιούμορ του Jim Jarmusch και τον παράξενο κόσμο του David Lynch. Έχω ολοκληρώσει τις φωτογραφικές εργασίες Osmosis, Rhapsody λ, Greetings from Limnos, Woman.
Βιβλία
The field Trip, αυτοέκδοση σε 100 αντιτυπα
Έρως, Θέρος, Πόθος, χειροποίητη αυτοέκδοση σε 20 αντίτυπα
Τα τελευταία χρόνια εκδίδω φωτογραφικά zine και  photobooks μαζί με τον Γιάννη Ιωακειμίδη και τον Κυριάκο Οικονομίδη (twospikygorillaz.com)
Τα δύο πρόσφατα photobook μας είναι το Nowhere Tree και το Branches
Με την Μαρία Σέλκου, δημιουργήσαμε πριν λίγο καιρό τo Two by Two hands, μία δημιουργική προσέγγιση πάνω στην διάδραση φωτογραφίας και κυανοτυπίας.
Κυκλοφορούν οι κασετίνες έρως θέρος, φως, με δέκα φωτογραφίες του Χ.Δ. και un-leave με δέκα κυανοτυπίες της Μ.Σ.
Φωτογραφίες μου έχουν βραβευτεί σε φεστιβάλ και έχω λάβει μέρος σε εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Εκθέσεις, ενδεικτικά:
Η πόλη σε άσπρο μαύρο, Hionidis mankind, Δεκέμβριος 2010, Θεσσαλονίκη
Street life, Photometria Photo Festival, Μάιος 2011, Ιωάννινα
“Off plan”, Long room gallery, Οκτώβριος 2011, Αθήνα
Η Θεσσαλονίκη όπως είναι, TOSS Gallery, Σεπτέμβριος 2011, Θεσσαλονίκη
“Photo Parallels”, On the roof gallery, Οκτώβριος 2011, Αθήνα
Land.escapes, ZEIDOROS Gallery, Αυγουστος 2012, Κύθηρα
Parallel Voices, Photometria festival, Mάιος 2018, Ιωάννινα
“In blue” Apothiki Limnos Gallery , Αυγουστος 2018, Λήμνος
Έκθεση «Anthropause», MOMus-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, Οκτωβρίου 2020
Free Flow  Ochra Blue, Μάιος 2024, Λήμνος
Extending Memory KAFE LAIKA, Δεκέμβριος 2025, Θεσσαλονίκη

English version

Η ιθαγενής κοινότητα των Guarani Mbyá διατηρεί την πνευματικότητά της στη μικρότερη ιθαγενική γη της Βραζιλίας, φωλιασμένη στην καρδιά της μεγαλύτερης μεγαλούπολης της Αμερικής. Το 1500, κατά τη διάρκεια της πορτογαλικής εισβολής, οι Guarani κατοικούσαν μια τεράστια επικράτεια που εκτεινόταν από τις ακτές της Βραζιλίας έως το Río de la Plata στην Αργεντινή και την Ουρουγουάη. Η γη τους αποτελούνταν από εκατοντάδες ακμαία χωριά, με σύνθετα συστήματα γεωργίας και παραγωγής τροφής. Ξεριζωμένοι, υποδουλωμένοι και εκχριστιανισμένοι, χιλιάδες εξαναγκάστηκαν να εργαστούν στις φυτείες του Σάο Πάολο και σε άλλες αποικιακές επιχειρήσεις μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, συμβάλλοντας στην άνοδο της πόλης ως παγκόσμιου κόμβου.
Σήμερα, υπό την πίεση της αστικής εξάπλωσης, αυτή η κοινότητα ενσαρκώνει μια μικρογραφία της παγκόσμιας κλιματικής κρίσης. Περιβαλλόμενοι από περισσότερους από 21 εκατομμύρια ανθρώπους, αποτελούν τους φύλακες ενός από τα τελευταία απομεινάρια του τροπικού δάσους στο οροπέδιο που γέννησε τη σύγχρονη μητρόπολη. Στο κέντρο αυτής της επικράτειας υψώνεται η κορυφή Jaraguá, το υψηλότερο σημείο της πόλης, ένας τόπος οικολογικής και πνευματικής σημασίας που οι Guarani συνεχίζουν να κατοικούν και να υπερασπίζονται μέσα στην αδιάκοπη επέκταση της πόλης.
Παρά τις πιέσεις της ζωής στην πόλη, η ιερή και καθημερινή τους πρακτική παραμένει το κάπνισμα της πίπας Petynguá, κατασκευασμένης από το δέντρο araucaria, που κάποτε αφθονούσε στην περιοχή και σήμερα απειλείται με εξαφάνιση. Για τους Guarani, ο καπνός αποτελεί μια ιερή γλώσσα που συνδέει παρελθόν, παρόν και μέλλον και προσφέρει μια δίοδο μέσα από την οποία επικοινωνούν με τις θεότητές τους. Αυτή η συνέχεια παίρνει επίσης μορφή μέσα από μια νεαρή και αναπτυσσόμενη κοινότητα που χρησιμοποιεί τις ψηφιακές τεχνολογίες για να προστατεύσει τη γλώσσα της, να μοιραστεί προγονική γνώση και να δηλώσει την παρουσία της σε νέους πολιτικούς και πολιτισμικούς χώρους.
Το 2025 οι Guarani γιόρτασαν ένα ιστορικό ορόσημο με την επίσημη ανακοίνωση και την έναρξη της φυσικής οριοθέτησης της Ιθαγενικής Επικράτειας Jaraguá, η οποία επεκτάθηκε από μόλις 1,7 εκτάρια γης σε 532 εκτάρια ύστερα από δεκαετίες περιορισμού. Η χάραξη των ορίων της γης σηματοδοτεί ένα σημείο καμπής σε μια συνεχιζόμενη διαδικασία μετασχηματισμού αυτού που σήμερα είναι η μικρότερη ιθαγενική γη στη Βραζιλία σε ένα από τα μεγαλύτερα ιθαγενικά εδάφη που βρίσκονται μέσα σε μια μεγαλούπολη.
Στο σταυροδρόμι ζούγκλας και ασφάλτου, όπου ο καθαρός αέρας συγκρούεται με την αστική ρύπανση, η ζωή και ο θάνατος διαπλέκονται στην ύπαρξη των Guarani, τόσο ως πνευματικό ταξίδι όσο και ως αντιπαράθεση με ένα αστικό μοντέλο που διαρρηγνύει τη συλλογική ζωή και απομακρύνει την ανθρωπότητα από τη φύση.
Με αφορμή το «Forest Ruins», ένα προσωπικό, μακροχρόνιο έργο του Rafael Vilela που εξετάζει τον ρόλο των πόλεων στην κλιματική κρίση από την οπτική γωνία του αυτόχθονου λαού Guarani Mbyá στην πόλη του Σάο Πάολο της Βραζιλίας, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο η φιλοσοφία, ο πολιτισμός και οι παραδόσεις τους προσφέρουν εναλλακτικούς τρόπους ύπαρξης και αντίστασης σε ένα αποικιακό μοντέλο ανάπτυξης, το photologio με την Αθηνά Αλίκη πραγματοποίησε συνέντευξη με τον Rafael Vilela.

Rafael Vilela

Όταν ένα δάσος πιέζεται από την αστική επέκταση, τι ακριβώς γίνεται «ερείπιο»;
Ο όρος Forest Ruins διατυπώθηκε από τον ιθαγενή φιλόσοφο και στοχαστή Ailton Krenak για να περιγράψει την καταστροφή ενός τρόπου ζωής που αναπτύχθηκε επί χιλιετίες από τους ιθαγενείς λαούς που κατοικούσαν αυτή την περιοχή την εποχή της ευρωπαϊκής εισβολής. Οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί, που ήρθαν πρώτοι σε επαφή με τους Guarani, προσπάθησαν να εξαλείψουν κάτι χωρίς καν να αντιληφθούν την αξία και το μέγεθός του: έναν πολιτισμό σε ισορροπία με το δάσος, έναν πολιτισμό που αντιλαμβανόταν τον εαυτό του ως μέρος της φύσης, και όχι ως κάτι διαχωρισμένο από αυτήν.
Παρά τους πέντε αιώνες προσπαθειών να εξαλειφθεί πλήρως αυτή η δυνατότητα, εξακολουθεί να επιβιώνει. Οι Guarani συνεχίζουν να μιλούν την αρχική τους γλώσσα, να προσεύχονται στον Nhanderu, να καλλιεργούν την τροφή τους και να ασκούν το Nhanderekó, τον παραδοσιακό τρόπο ζωής τους. Αν και υπέστησαν βαθιές απώλειες μέσα από τον εκχριστιανισμό, την υποδούλωση και την υποταγή, όπως ακριβώς εκατοντάδες ή και χιλιάδες ολόκληροι ιθαγενείς πολιτισμοί που εξαφανίστηκαν, η παρουσία τους σήμερα, μέσα στην αστική επέκταση, αποτελεί απόδειξη της δύναμης και της ανθεκτικότητάς τους.
Κατά μία έννοια, για να απαντήσω στο ερώτημά σου, αυτή είναι η ιστορία της ευρωπαϊκής αστικής επέκτασης που πιέζει ένα δάσος – και μαζί του σαβάνες, υγροτόπους, φυσικά λιβάδια και πολλά ακόμη οικοσυστήματα πέρα από το δάσος που είναι εξίσου ζωτικά για τον πλανήτη μας – πέρα από τον ωκεανό. Αυτή η ιστορία συνεχίζεται. Το Pico do Jaraguá αποτελεί μια μικρογραφία αυτής της ευρύτερης αφήγησης. Είναι η πόλη του Σάο Πάολο που πιέζει το τελευταίο εναπομείναν τμήμα τροπικού δάσους μέσα στη μητρόπολη.
Περισσότεροι από χίλιοι Guarani αντιστέκονται σήμερα στα εννέα χωριά τους. Πρόκειται για τα ερείπια ενός πολιτισμού και ενός τρόπου ζωής που προσφέρει σημαντικές απαντήσεις για το μέλλον μας σε εποχές κρίσης.

Rafael Vilela

Οι εικόνες σου κινούνται ανάμεσα στην καθημερινή ζωή, το τελετουργικό και την πολιτική πίεση. Πώς αποφεύγεις το θέαμα της σύγκρουσης, ενώ ταυτόχρονα δείχνεις τις συστημικές δυνάμεις που καθιστούν τη σύγκρουση αναπόφευκτη;
Πιστεύω ότι η σύγκρουση είναι υπαινικτικά παρούσα στις εικόνες μου. Η αποικιοκρατία είναι ένας πόλεμος που δεν τελείωσε ποτέ, όπως τον ορίζει ο Krenak. Αυτό που αλλάζει είναι η μορφή του: γίνεται πιο διακριτική, πιο αόρατη, όμως παραμένει ζωντανή, επιχειρώντας να εξαλείψει και να ομογενοποιήσει τρόπους ζωής σε ολόκληρο τον πλανήτη σύμφωνα με ένα δυτικό πρότυπο.
Φυσικά υπάρχουν εικόνες άμεσης σύγκρουσης – διαμαρτυρίες, καταλήψεις, φωτιά στον αυτοκινητόδρομο – αλλά ειλικρινά δεν πιστεύω ότι αυτός είναι ο πιο ουσιαστικός τρόπος να ειπωθεί αυτή η ιστορία. Αν, όπως λένε, ο Θεός βρίσκεται στις λεπτομέρειες, τότε και ο διάβολος βρίσκεται εκεί.
Αυτό ισχύει και για τον αυτοκινητόδρομο που διασχίζει την περιοχή των Guarani, την Anhanguera Road. Αυτός ο δρόμος, χαραγμένος σε κάθε χάρτη από τα αποικιακά αρχεία μέχρι το Google Maps, σημαίνει στα Guarani «μονοπάτι του Διαβόλου», ένα κριτικό όνομα που του έδωσαν οι Guarani, επειδή ήταν η βασική διαδρομή που χρησιμοποιούσαν οι αποικιοκράτες στην αναζήτησή τους για την υποδούλωση των ιθαγενών, για χρυσό και για άλλα ορυκτά πλούτη που θα ικανοποιούσαν την αχόρταγη όρεξη του Στέμματος.

Rafael Vilela

Η οπτική σου διαμορφώνεται μέσα από την παρουσία και τη γνώση των Guarani Mbyá. Ποιες μορφές χρόνου, του ανήκειν ή της φροντίδας έμαθες από αυτούς, τις οποίες ο σύγχρονος αστικός σχεδιασμός παραβλέπει συστηματικά;
Υπήρξαν πολλά μαθήματα. Πιστεύω ότι ο χρόνος, και οι διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους γίνεται αντιληπτός και βιώνεται, βρίσκεται στο επίκεντρο ολόκληρης της εμπειρίας μαζί τους. Χρησιμοποιώ μια αναλογία που μπορεί να ακούγεται απλή, αλλά νομίζω ότι λειτουργεί για όσους βρίσκονται μακριά από αυτή την πραγματικότητα: το να περνά κανείς εκτεταμένο χρόνο σε ένα ιθαγενές χωριό μοιάζει κάπως με το να βλέπει μια cult ταινία για πρώτη φορά έπειτα από μια ολόκληρη ζωή γεμάτη Χόλιγουντ. Υπάρχει αρχικά μια αίσθηση κενού, σαν να μη συμβαίνει τίποτα· μπορεί να γίνει άβολο. Όμως είναι το δικό μας σώμα και το δικό μας μυαλό που δεν είναι προσαρμοσμένα σε αυτή την άλλη σφαίρα. Συμβαίνουν πολλά· απλώς δεν είμαστε σε θέση να τα δούμε. Ο ιθαγενικός χρόνος είναι διαφορετικός· ο κόσμος τους δεν άρχισε να τελειώνει χθες. Ζουν με αυτή τη συνείδηση εδώ και τουλάχιστον πεντακόσια χρόνια.
Όσον αφορά τη φροντίδα, με σημάδεψε βαθιά η σχέση των Guarani με τη γη, με την πιο κυριολεκτική έννοια. Περνούν τις ημέρες τους με τα πόδια τους πάνω στο χώμα, με το δέρμα και τα ρούχα τους λερωμένα από πηλό. Πρόκειται για έναν βαθιά οικείο δεσμό. Εμείς που ζούμε και μεγαλώνουμε στις πόλεις έχουμε τόσα πολλά στρώματα που μας χωρίζουν από το χώμα, από τον πλανήτη μας και από το ίδιο το έδαφος, ώστε τελικά ξεχνάμε ότι υπάρχει, και ότι είμαστε μέρος του.

Rafael Vilela

Πώς δομείται η συνεργασία ώστε οι εικόνες να μην είναι απλώς «για» την κοινότητα, αλλά από και για την ίδια την κοινότητα;
Το βλέπω ως μια οργανική διαδικασία εμπλοκής, όπως την προτείνει ο Βραζιλιάνος στοχαστής Nego Bispo, σε συνειδητή αντίθεση με αυτό που συνήθως ονομάζεται «ανάπτυξη». Στα πορτογαλικά, οι δύο λέξεις, envolvimento (εμπλοκή) και desenvolvimento (ανάπτυξη), μοιράζονται την ίδια ρίζα, το envolver, που σημαίνει «τυλίγομαι μέσα σε κάτι», «εμπλέκομαι», «διαπλέκομαι». Το πρόθεμα des- δηλώνει λύσιμο ή απομάκρυνση. Γλωσσικά, το desenvolver υποδηλώνει ένα «ξετύλιγμα», μια διαδικασία αποσύνδεσης από αυτό μέσα στο οποίο κάποιος είναι ενταγμένος. Για τον Nego Bispo αυτό δεν είναι τυχαίο: αυτό που αποκαλείται ανάπτυξη συχνά συνεπάγεται απομάκρυνση από τη γη, την κοινότητα και τις σχέσεις ζωής, ενώ η εμπλοκή σημαίνει να παραμένει κανείς πλεγμένος, υπόλογος και παρών μέσα σε αυτές τις σχέσεις.
Έχουν χτιστεί σχέσεις έξι ετών. Όσο πιο κοντά έρχομαι, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η φροντίδα και τόσο ισχυρότερη η επιθυμία η παρουσία μου εκεί να είναι χρήσιμη με κάποιον τρόπο. Τα τελευταία χρόνια, το να είμαι φωτογράφος στο πεδίο ίσως είναι το λιγότερο σημαντικό μέρος του ρόλου μου σε σχέση με την κοινότητα. Πολλές φορές βρίσκομαι εκεί για να δώσω σε κάποιον μια διαδρομή, να μεταφέρω προμήθειες και δωρεές, να βοηθήσω στη συγκέντρωση πόρων, να γράψουμε μαζί προτάσεις και σχέδια. Είμαι ενεργός συνεργάτης στα αιτήματα των ιθαγενικών κινημάτων, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στις δράσεις τους. Πιστεύω ότι οι εικόνες αντανακλούν αυτή τη συλλογική διαδικασία.

Rafael Vilela

Το πρότζεκτ εκτυλίσσεται μέσα στο δραματικά συρρικνωμένο οικοσύστημα του Ατλαντικού Δάσους. Πώς φωτογραφίζεις την οικολογική απώλεια χωρίς να μετατρέπεται σε αισθητικοποιημένη απώλεια, χωρίς να μουδιάζει ο θεατής;
Επειδή ζουν μέσα σε ένα από τα τελευταία εναπομείναντα τμήματα του δάσους, το πρότζεκτ τείνει να αναδεικνύει την αφθονία και τη δύναμη αυτού που απομένει, παρά μόνο την καταστροφή, ιδιαίτερα όταν λάβουμε υπόψη τον πολιτισμό και τον τρόπο ζωής των Guarani. Πρόκειται για ένα έργο γύρω από τη δύναμη της φύσης και ενός λαού που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως μέρος της φύσης, ακόμη και όταν βρίσκεται περικυκλωμένος από μια τεράστια πληγή πάνω στη γη, την αστική εξάπλωση.

Rafael Vilela

Ποιες οπτικές στρατηγικές σε βοηθούν να φωτογραφίσεις κάτι τόσο αφηρημένο όσο η κερδοσκοπία της αγοράς ακινήτων και η πολεοδομική πίεση πάνω σε ιθαγενικά εδάφη; Πού ακριβώς εμφανίζεται αυτή η πίεση μέσα στο κάδρο;
Πιστεύω ότι η κερδοσκοπία γύρω από τα ακίνητα δεν είναι τόσο αφηρημένη όσο μπορεί να φαίνεται. Έχει πολύ πραγματικές και ορατές συνέπειες, ιδιαίτερα σε μια πράσινη περιοχή που περιβάλλεται από κτίρια και νέες αναπτύξεις. Είναι ο σωλήνας που διοχετεύει ένα ποτάμι που κάποτε κυλούσε ελεύθερο, το τσιμέντο που κόβει το πράσινο, ένα επώνυμο ρούχο δίπλα σε μια τελετουργική πίπα, ένα σπίτι με αχυρένια στέγη περικυκλωμένο από αυτοκινητοδρόμους.
Στο έργο μου, ακόμη και φωτογραφίες που επικεντρώνονται στην ομορφιά ή σε απλές στιγμές της καθημερινής ζωής συχνά περιέχουν μια διατάραξη, έναν οπτικό «θόρυβο» μέσα στη βλάστηση ή στον πολιτισμικό χώρο των Guarani, που σηματοδοτεί την παρουσία αυτής της πίεσης: την αντίφαση ενός άλλου κόσμου που καραδοκεί, επιχειρώντας να εισβάλει και να καταστρέψει τα πάντα.

Rafael Vilela

Πότε αρχίζει μια φωτογραφία να δρα, στην πολιτική, στα μέσα ενημέρωσης ή μέσα στην ίδια την κοινότητα; Ποια μονοπάτια (συνεργασίες με μέσα ενημέρωσης, εκθέσεις με παρουσία της κοινότητας…) έχεις βρει ότι είναι αποτελεσματικά;
Μια φωτογραφία αρχίζει να δρα από τη στιγμή που βρίσκεσαι στο πεδίο, αλληλεπιδρώντας, καταγράφοντας, όντας παρών, τόσο ως δημοσιογράφος όσο και ως καλλιτέχνης. Ακόμη κι αν ορισμένες αλλαγές χρειάζονται χρόνο, η παρουσία μέσα στην κοινότητα αποτελεί ήδη μια πράξη από μόνη της. Δεν μπορούμε να είμαστε εκεί χωρίς να είμαστε πραγματικά εκεί: απαιτεί προσοχή στις ανάγκες και στις πραγματικότητες που ξεπερνούν την ίδια την ιδιότητά μας ως τεκμηριωτών.
Πάντα υπήρξα μέρος του Τύπου, του εκδοτικού κόσμου, και πάντοτε πίστευα στις δυνατότητές του. Το πρότζεκτ αυτό απέκτησε πράγματι σημαντική ορατότητα σε ανεξάρτητα βραζιλιάνικα μέσα όπως το Mídia NINJA και αργότερα σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω του National Geographic. Ωστόσο, η αφιέρωση τόσο μεγάλου χρόνου σε αυτό άνοιξε και πολλά άλλα παράθυρα, ιδιαίτερα στον χώρο των εκθέσεων. Οι εικόνες παρουσιάστηκαν στο Auckland Festival of Photography στη Νέα Ζηλανδία, σε γκαλερί Leica σε όλη την Ευρώπη, μετά τη διάκριση στη λίστα των φιναλίστ του Leica Oskar Barnack, στο FotoFest Houston στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο NatGeo Storytellers Summit, στο CatchLight Visual Storytelling Summit, μεταξύ άλλων.
Το 2024, όταν λάβαμε υποστήριξη από το British Council for the Arts, αναπτύξαμε από το μηδέν έναν εκθεσιακό σχεδιασμό μαζί με μια εξαιρετική ομάδα επαγγελματιών. Τότε ήταν που άρχισα πραγματικά να κατανοώ τη δύναμη της εμπειρίας και της αισθητηριακής διάστασης ως τρόπο να εκτεθεί το κοινό στη συσσώρευση που μου επέτρεψαν να οικοδομήσω χρόνια ντοκιμαντερίστικης πρακτικής. Από εκεί προέκυψε το Nhemboaty, μια διαδραστική και συναισθηματικά φορτισμένη έκθεση για το κοσμολογικό σύμπαν των Guarani, η οποία παρουσιάστηκε στο Λονδίνο και στο Σάο Πάολο το 2024 ως πιλοτικό πρότζεκτ.
Όσον αφορά τα επιτεύγματα του πρότζεκτ, πρόσφατα γίναμε μάρτυρες μιας μεγάλης νίκης: της οριστικής οριοθέτησης της γης των Guarani, η οποία επεκτάθηκε από τη μικρότερη ιθαγενική γη στη Βραζιλία (1,8 εκτάρια) σε ίσως ένα από τα μεγαλύτερα ιθαγενικά εδάφη που έχουν οριοθετηθεί μέσα σε μια μητρόπολη (525 εκτάρια). Πρόκειται για μια πολιτισμική κατάκτηση. Πάνω απ’ όλα, είναι το αποτέλεσμα αιώνων αντίστασης των Guarani, που υποστηρίχθηκε από ένα ευρύ δίκτυο το οποίο περιλαμβάνει περιβαλλοντικούς ακτιβιστές, δημοσιογράφους, πολιτιστικά κινήματα, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και μέλη της σημερινής βραζιλιάνικης κυβέρνησης.
Πιστεύω ότι το έργο μου αποτέλεσε μέρος αυτού του αγώνα και βοήθησε να υλοποιηθεί μέσα από εικόνες η ιθαγενική αντίσταση μέσα στην πόλη.

Rafael Vilela

Πώς διαχειρίζεσαι την εγγύτητα, το να είσαι αρκετά κοντά ώστε να τιμάς την καθημερινή ζωή και τις τελετές, αλλά και αρκετά αποστασιοποιημένος ώστε να μην επιβάλλεις μια αφήγηση ή να μην «εξάγεις» εικόνες;
Πιστεύω ότι το να βρίσκεται κανείς κοντά είναι ο πιο ισχυρός και όμορφος τρόπος να σχετιστεί με μια κοινότητα. Απαιτεί χρόνο, αλλά και ανοιχτότητα για να κατανοήσει και να εμπλακεί με αξίες διαφορετικές από τις δικές του. Ο Robert Capa το συνόψισε εύστοχα όταν είπε ότι αν δεν είναι αρκετά καλό, τότε δεν είσαι αρκετά κοντά. Στο πλαίσιο των Guarani δεν ανησυχώ για το πώς θα διατηρήσω απόσταση, αυτή η απόσταση είναι ήδη επιβεβλημένη. Είμαι ένας λευκός άνδρας από την πόλη που εργάζεται μέσα σε μια κοινότητα ιθαγενών, η οποία διατηρεί προγονικές αξίες. Το έργο μου εστιάζει πολύ περισσότερο στην προσέγγιση παρά στη διατήρηση απόστασης. Πρόκειται για το να αναγνωρίζει κανείς την πραγματικότητα όπως είναι, να ακούει – να ακούει βαθιά – πριν καν μιλήσει. Πρόκειται για το να πιστεύει σε αυτό που πιστεύει ο άλλος. Και, με κάποιον τρόπο, να μεταφράζει αυτόν τον κόσμο στον κόσμο από τον οποίο προέρχομαι. Όπως λέει μια αγαπημένη φίλη, η ηγέτιδα των Tupinambá, Maria Agraciada, «Περπατώ με μια βελόνα στα χέρια, τρυπώντας φούσκες και ράβοντας κόσμους μεταξύ τους». Αυτή είναι η δύναμη της δημοσιογραφίας και της ντοκιμαντερίστικης πρακτικής.

Rafael Vilela

Μετά από χρόνια με το Forest Ruins, ποιες ερωτήσεις εξακολουθούν να αντιστέκονται σε μια οριστική απάντηση για εσένα, οπτικά ή πολιτικά; Πού σε οδηγεί το έργο στη συνέχεια;
Ύστερα από όλα αυτά τα χρόνια παρατήρησης και συνύπαρξης με μια κοινότητα που έχει αντέξει γενναία πέντε αιώνες επαφής και αποικιοκρατίας, συχνά αναρωτιέμαι για τη γνώση που έχουν συσσωρεύσει, για όσα έχουν να μας διδάξουν σχετικά με τον κόσμο. Σκέφτομαι επίσης τί μπορούν να διδάξουν αλλά και τί μπορούν να μάθουν από άλλους ιθαγενικούς λαούς, ορισμένοι από τους οποίους ήρθαν σε επαφή μόλις τα τελευταία πέντε ή δεκαπέντε χρόνια. Αυτοί οι άλλοι λαοί, που ζουν κυρίως στον Αμαζόνιο της Βραζιλίας, του Περού και της Κολομβίας, είναι αυτό που ο ερευνητής Daniel Canguçu αποκαλεί «ιθαγενείς πρόσφυγες»· είχαν επαρκή επαφή με τον δυτικό κόσμο ώστε να επιλέξουν την απομόνωση. Εκεί είναι που έχω αρχίσει να αφιερώνω όλο και περισσότερο την ερευνητική μου προσπάθεια. Πιστεύω ότι η γνώση που διατηρείται σε αυτά τα απομονωμένα ή πρόσφατα επαφικά εδάφη κρατά πολλά από τα κλειδιά που χρειαζόμαστε για να ξεπεράσουμε αυτή την πολιτισμική κρίση, τη βαθύτερη ρίζα της ευρέως αναγνωρισμένης κλιματικής κρίσης.

Rafael Vilela

Info:
Ο Rafael Vilela είναι Βραζιλιάνος φωτογράφος και δημοσιογράφος που καταγράφει την κλιματική κρίση στη χώρα του μέσα από μια αποαποικιακή οπτική. Είναι ένας από τους ιδρυτές του Midia NINJA, ενός ανεξάρτητου δημοσιογραφικού δικτύου που αμφισβήτησε και αναδιαμόρφωσε το βραζιλιάνικο μιντιακό τοπίο κατά την άνοδο των κοινωνικών δικτύων το 2013. Οι φωτογραφίες του αποτελούν μέρος της μόνιμης συλλογής του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης του Σάο Πάολο (MAM-SP).
Το 2014 προσκλήθηκε από το Magnum Photos να συμμετάσχει ως ένας από τους Βραζιλιάνους φωτογράφους στο πρότζεκτ OffSide Brazil για την κάλυψη του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Ο Vilela προτάθηκε επίσης για το World Press Photo Joop Swart Masterclass το 2013, το 2014 και το 2015.
Το 2020 επιλέχθηκε από το Emergency Fund for Journalists του National Geographic για την κάλυψη της πανδημίας Covid-19 και το έργο του στο Covid Latam κέρδισε το POYLatam και το FotoEvidence Book Award σε συνεργασία με το World Press Photo. Το 2022 συμπεριλήφθηκε για το Leica Oskar Barnack Award και τιμήθηκε με το Catchlight Fellowship καθώς και με το National Geographic Explorer grant.
Το 2023 ήταν ο βασικός φωτογράφος της δημοσιογραφικής σειράς της Washington Post «The Amazon, Undone», η οποία απέσπασε το Overseas Press Club Award και το George Polk Award, ενώ ήταν και φιναλίστ για το Βραβείο Pulitzer.

English version

Το “I’ll Be Late Tonight” της Roxana Savin είναι ένα αυτοβιογραφικό πρότζεκτ που προσεγγίζει κριτικά ζητήματα οικιακότητας, έμφυλης εργασίας, ταυτότητας και σχέσεων εξουσίας μέσα σε πατριαρχικές κοινωνικές δομές. Ριζωμένο στην προσωπική της εμπειρία ως μητέρα που έμενε στο σπίτι, το έργο αναστοχάζεται τις κοινωνικοπολιτισμικές και ψυχολογικές διαστάσεις της απλήρωτης οικιακής και φροντιστικής εργασίας, η οποία συχνά παραμένει αόρατη και υποτιμημένη.
Το πρότζεκτ αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια μιας οκταετούς περιόδου που πέρασε σε μια περιφραγμένη κοινότητα εκπατρισμένων στη Ρωσία, όπου μετακόμισε αφού εγκατέλειψε την καριέρα της στη νομική. Μέσα σε αυτή την κοινότητα, οι άνδρες κατείχαν τη δημόσια σφαίρα ως οικονομικοί πάροχοι, ενώ οι γυναίκες, πολλές από τις οποίες είχαν αφήσει επαγγελματικές ζωές στις χώρες προέλευσής τους, ανέλαβαν πλήρως τις ευθύνες της φροντίδας. Η δημιουργία αυτού του έργου αποτέλεσε μια διαδικασία αυτοστοχασμού και αντίστασης, καθώς και μια προσπάθεια να εκφραστούν οι σύνθετες, συχνά ανείπωτες εμπειρίες των γυναικών μέσα στις οικιακές σφαίρες.
Με αφορμή αυτό το project, το photologio προσέγγισε τη φωτογράφο για μία συνέντευξη με την Αθηνά Αλκίνη.

Roxana Savin

Στο “I’ll Be Late Tonight”, η ασφάλεια του χώρου μετατρέπεται ταυτόχρονα σε κάτι ασφυκτικό. Πότε συνειδητοποίησες ότι αυτή η «άνεση» λειτουργεί ως μορφή εγκλεισμού;
Το “I’ll Be Late Tonight” δημιουργήθηκε όσο ζούσα σε μια κατοικία για εκπατρισμένους στη Ρωσία ως μητέρα που έμενε στο σπίτι, αφού είχα παραιτηθεί από τη δουλειά μου για να φροντίζω τα παιδιά μου. Πέρασα οκτώ χρόνια σε αυτή την κοινότητα, φιλοξενώντας οικογένειες εκπατρισμένων από διαφορετικές χώρες. Το συγκρότημα ήταν περιφραγμένο και παρακολουθούνταν όλο το εικοσιτετράωρο, με φύλακες ασφαλείας να περιπολούν συνεχώς στον χώρο. Ακριβώς δίπλα στο σπίτι μου, συρματοπλέγματα όριζαν τα όρια της ιδιοκτησίας.
Η κατοικία είχε σχεδιαστεί ώστε να είναι αυτάρκης και άνετη: υπήρχε διεθνές σχολείο, γυμναστήριο και ακόμη και κομμωτήριο–κέντρο ομορφιάς. Πολλές μητέρες που έμεναν στο σπίτι περνούσαν τον περισσότερο χρόνο τους μέσα στο συγκρότημα. Για τους εκπατρισμένους υπήρχε το γλωσσικό εμπόδιο· επιπλέον, οι μεγάλες καθημερινές μετακινήσεις προς την πόλη, μαζί με τους σκληρούς και μακρούς χειμώνες, έκαναν τις εξόδους λιγότερο ελκυστικές.
Κατά τη διάρκεια αυτών των οκτώ χρόνων, άρχισα να συνειδητοποιώ τα αισθήματα μοναξιάς και απομόνωσης που βίωνα, μαζί με την αίσθηση ότι ήμουν αόρατη ή υποτιμημένη ως μητέρα που έμενε στο σπίτι. Στην αρχή δεν αναγνώριζα αυτά τα συναισθήματα. Πίστευα ότι δημιουργούσα ένα πρότζεκτ για άλλες μητέρες που έμεναν στο σπίτι και ζούσαν στην ίδια κοινότητα. Τελικά κατάλαβα ότι το έργο ήταν πολύ πιο προσωπικό απ’ όσο είχα συνειδητοποιήσει. Δεν αφορούσε πραγματικά εκείνες· αφορούσε εμένα και τη δική μου εμπειρία μέσα σε αυτό το κλειστό περιβάλλον.

Roxana Savin

Το έργο σου περιγράφει εμπειρίες που συχνά διαμορφώνονται από το φύλο. Πιστεύεις ότι αυτή η εμπειρία θα είχε διαφορετική οπτική μορφή αν δεν ήταν έμφυλη; Πώς επηρεάζει αυτό τις αισθητικές και αφηγηματικές σου επιλογές;
Στο συγκρότημα εκπατρισμένων όπου ζούσα, σχεδόν πάντα ήταν η γυναίκα εκείνη που έβαζε την καριέρα της σε παύση για να στηρίξει τον σύντροφό της και να φροντίσει την οικογένεια. Οι πατέρες που έμεναν στο σπίτι ήταν σπάνιοι. Υπήρχαν, αλλά ήταν σίγουρα η εξαίρεση.
Τα στατιστικά δείχνουν ότι οι γυναίκες σε όλο τον κόσμο εξακολουθούν να επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας των παιδιών και των οικιακών ευθυνών, ακόμη και όταν έχουν και αμειβόμενη εργασία. Η οικιακή ζωή θεωρούνταν για πολύ καιρό μέρος μιας «γυναικείας» σφαίρας. Ήμουν περιτριγυρισμένη από άλλες μητέρες σε παρόμοιες συνθήκες, και ο καθημερινός μου κόσμος έγινε ένας πολύ θηλυκός κόσμος.
Υπήρχε επίσης μια διαρκής πίεση να ανταποκρινόμαστε σε συγκεκριμένους ρόλους: να είμαστε υποστηρικτικές σύζυγοι, αφοσιωμένες μητέρες και να φέρουμε τον εαυτό μας με έναν συγκεκριμένο τρόπο, να ταιριάζουμε σε ιδανικά ομορφιάς και θηλυκότητας που η κοινωνία εξακολουθεί να προβάλλει. Ήθελα το έργο μου να αγγίξει όλες αυτές τις διαστάσεις. Χρησιμοποιώντας μια αισθητική που συχνά συνδέεται με τη θηλυκότητα, προσπάθησα να αποτυπώσω τόσο την άνεση όσο και τον περιορισμό που συνυπάρχουν μέσα σε αυτόν τον κόσμο.

Roxana Savin

Η καθημερινότητα που καταγράφεται είναι φορτισμένη με αόρατη, μη αναγνωρισμένη εργασία. Πώς μεταφράζεις το αόρατο σε εικόνα και ποιες οπτικές στρατηγικές χρησιμοποιείς;
Όταν μπαίνει κανείς σε ένα σπίτι που είναι καθαρό και τακτοποιημένο, όπου τα σιδερωμένα πουκάμισα είναι προσεκτικά τοποθετημένα στην ντουλάπα, τα πιάτα έχουν πλυθεί και μπει στη θέση τους, και τα παιδιά έχουν ήδη κοιμηθεί, είναι εύκολο να αντιληφθεί αυτή την κατάσταση τάξης ως κάτι φυσικό ή δεδομένο. Η εργασία που συντηρεί μια τέτοια τάξη συχνά παραμένει αόρατη. Μόνο όταν εμφανίζεται η αταξία, όταν κάτι βρίσκεται εκτός θέσης, γίνεται αντιληπτή η παρουσία αυτής της κατά τα άλλα αθέατης εργασίας.
Στη διαμόρφωση των εικόνων μου, με ελκύει αυτή η ένταση. Εισάγω ή αναζητώ μια διατάραξη μέσα σε έναν κατά τα άλλα συγκροτημένο και αρμονικό χώρο. Αυτή η αμφισημία γίνεται ένας τρόπος να αναλογιστώ τις κρυφές δομές, τις προσπάθειες και το συναισθηματικό κόστος αυτής της εργασίας.

Roxana Savin

Οι εσωτερικοί χώροι που φωτογραφίζεις δεν λειτουργούν απλώς ως σκηνικά· λειτουργούν ως ψυχικές καταστάσεις. Πώς αποφασίζεις πότε ένας χώρος «λέει αρκετά» χωρίς την ανθρώπινη παρουσία;
Υπάρχει ένας συνδυασμός στοιχείων- το τί υπάρχει μέσα στη σύνθεση, το κάδρο, το φως, τα χρώματα- που, όταν συνδυαστούν, μεταφέρουν την ψυχική κατάσταση που θέλω να αποδώσω. Συχνά κατασκευάζω σκηνικά βασισμένα σε παρατηρήσεις από την πραγματική μου ζωή. Απαιτεί πολλή δουλειά και είναι μια διαδικασία δοκιμής και σφάλματος.

Roxana Savin

Μπορεί ένας χώρος να είναι ένα πορτρέτο;
Ένα πορτρέτο μπορεί να μεταφέρει μια ατμόσφαιρα ή ένα συναίσθημα. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για έναν χώρο. Ένας εσωτερικός χώρος σπάνια είναι ουδέτερος· φέρει τα ίχνη εκείνων που τον κατοικούν. Το φως, το χρώμα, η διάταξη και ιδιαίτερα η απουσία μπορούν να δημιουργήσουν ένα συγκεκριμένο συναισθηματικό κλίμα. Ένα δωμάτιο μπορεί να μοιάζει τεταμένο, τρυφερό, καταπιεστικό ή ήρεμο. Με αυτή την έννοια, ο χώρος λειτουργεί σαν πορτρέτο των ανθρώπων που τον κατοικούν.

Roxana Savin

Υπάρχει μια ένταση ανάμεσα στην οικειότητα και τον περιορισμό. Πώς διαχειρίζεσαι αυτή τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ατομική εμπειρία και σε μια ευρύτερη συλλογική συνθήκη;
Η δημιουργία του “I’ll Be Late Tonight” αποτέλεσε έναν ουσιαστικό τρόπο να συνδεθώ με άλλες γυναίκες που συμμετείχαν στο πρότζεκτ και μια αφορμή να μοιραστούμε τις εμπειρίες μας από τη μητρότητα. Μέσα από αυτές τις αλληλεπιδράσεις συνειδητοποίησα ότι υπάρχουν πολλές πλευρές της μητρότητας που καταπιέζονται, και ότι πολλές γυναίκες διστάζουν να εκφράσουν συναισθήματα όπως ο περιορισμός ή η υπερφόρτωση, επειδή φοβούνται ότι θα κριθούν ή θα χαρακτηριστούν «κακές μητέρες».
Αυτό με έκανε να σκεφτώ πόσο σημαντικό είναι να μιλάμε ανοιχτά στην κοινωνία για τις δυσκολίες και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, αντί να εξιδανικεύουμε τη μητρότητα.
Υπάρχει τεράστια πίεση για τις μητέρες να δείχνουν μόνο τη θετική πλευρά των πραγμάτων και να προβάλλουν την εικόνα της τέλειας μητέρας, της τέλειας συζύγου ή της τέλειας οικογενειακής ζωής.

Roxana Savin

Στο έργο σου, ο χρόνος δεν εμφανίζεται γραμμικός αλλά επαναληπτικός, καταλήγοντας να παρουσιάζεται σχεδόν στάσιμος. Πώς δουλεύεις με την αίσθηση της διάρκειας και της επανάληψης μέσα σε μία μόνο εικόνα;
Οι οικιακές δουλειές είναι επαναληπτικές, και οι κύκλοι του πλυσίματος, της καθαριότητας και της προετοιμασίας των γευμάτων μπορεί να μοιάζουν ατελείωτοι. Όταν βρίσκεσαι στο σπίτι μόνος ενώ όλοι οι υπόλοιποι στην οικογένεια λείπουν, αντιλαμβάνεσαι διαφορετικά το πέρασμα του χρόνου.
Στο photobook “I’ll Be Late Tonight”, δούλεψα με την επανάληψη ακολουθιών που απεικονίζουν οικιακές εργασίες, εναλλασσόμενες με εικόνες τοπίου, όλες τραβηγμένες κατά τη διάρκεια των μακρών χειμερινών μηνών. Την ίδια στιγμή, όσον αφορά τις μεμονωμένες εικόνες, επέλεξα να απεικονίσω τις γυναίκες με έναν πιο στοχαστικό τρόπο, που θα μπορούσε να μεταδώσει αυτό το αίσθημα του χρόνου που μοιάζει να έχει σταματήσει.

Roxana Savin

Η φωτογραφία σου φαίνεται να λειτουργεί μέσα από την αφαίρεση και την υπαινικτικότητα. Πόσο σημαντικό είναι να αφήνεις χώρο για την ερμηνεία του θεατή;
Πάντα ήθελα να δημιουργήσω ένα έργο που να κάνει τους ανθρώπους περίεργους για το τί αντιπροσωπεύει μια εικόνα και να θέλουν να μάθουν περισσότερα. Αντί να προσφέρω μια σταθερή ερμηνεία ή μια μοναδική, αυθεντική οπτική, προτιμώ να αφήνω χώρο για αμφισημία. Θα ήθελα να επιτρέψω στους θεατές να φέρουν τις δικές τους εμπειρίες, υποθέσεις και ερωτήματα στο έργο και να εμπλακούν με τα θέματά του μέσα από προσωπικό στοχασμό.
Η εμπειρία δεν είναι ποτέ ομοιόμορφη. Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα πραγματικοτήτων και όλες είναι έγκυρες με τον δικό τους τρόπο. Οι εικόνες παρουσιάζουν εσωτερικούς χώρους που φαίνονται τακτοποιημένοι, αρμονικοί, ακόμη και «τέλειοι». Με μια πρώτη ματιά μπορεί να υποδηλώνουν άνεση, σταθερότητα ή επιτυχία. Ωστόσο, κάτω από αυτή τη συγκροτημένη επιφάνεια, το έργο θέτει ερωτήματα για τις προσδοκίες και τους περιορισμούς που ενσωματώνονται στους παραδοσιακούς έμφυλους ρόλους. Η κριτική δεν είναι άμεση ή συγκρουσιακή· λειτουργεί πλάγια, μέσα από την ατμόσφαιρα, την επανάληψη και διακριτικές διαταράξεις.
Με ενδιαφέρει ο τρόπος με τον οποίο διαφορετικοί θεατές ανταποκρίνονται σε αυτή την ένταση. Σε μια περίπτωση, μια γυναίκα με πλησίασε για να μου πει ότι θεώρησε πως οι εικόνες απεικονίζουν μια όμορφη και ελκυστική ζωή.

Roxana Savin

Πώς έχει εξελιχθεί η σχέση σου με τον χώρο ως θέμα, από τα πρώτα σου έργα μέχρι σήμερα;
Το πιο πρόσφατο σώμα έργου μου εξερευνά τις πεποιθήσεις γύρω από τη μεταθανάτια ζωή, αναφερόμενο στη μυθολογία, σε αρχαία έθιμα και παραδόσεις της αγροτικής Ρουμανίας. Το αγροτικό περιβάλλον, ειδικότερα, φέρει μια ιδιαίτερη χρονική πυκνότητα. Υπάρχουν στρώματα ιστορίας και πίστης που συνυπάρχουν σε έναν χώρο όπου η πραγματικότητα και η φαντασία αρχίζουν να συγχέονται.
Με παρόμοιο τρόπο, το πρότζεκτ χρησιμοποιεί σκηνοθετημένα στοιχεία που συγχωνεύονται με τεκμήρια ντοκουμέντου, αν και μέσα από μια διαφορετική οπτική γλώσσα από το “I’ll Be Late Tonight”. Οι εικόνες υιοθετούν μια ονειρική, σχεδόν παραισθητική ατμόσφαιρα, προκαλώντας μια αίσθηση αναστολής ανάμεσα σε κόσμους και καταστάσεις ύπαρξης.

Roxana Savin

Info:
Η Roxana Savin είναι εικαστική καλλιτέχνις και βραβευμένη δημιουργός photobook, που εργάζεται με τη φωτογραφία και την κινούμενη εικόνα. Η Savin ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές (MA) στη Φωτογραφία με διάκριση στο Falmouth University στο Ηνωμένο Βασίλειο. Με καταγωγή από τη Ρουμανία, το πολυσχιδές έργο της επηρεάζεται από προσωπικές εμπειρίες και την πλούσια πολιτισμική της κληρονομιά, διερευνώντας θέματα όπως η ταυτότητα, το αίσθημα του ανήκειν, οι έμφυλοι ρόλοι και η θέση της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία.
Τα έργα της έχουν παρουσιαστεί σε εκθέσεις στην Ελβετία, τη Γαλλία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία, τη Ρωσία, την Ολλανδία και την Εσθονία, ενώ έχουν δημοσιευτεί σε έντυπα όπως το Financial Times Magazine, το British Journal of Photography, το Der Greif, το Royal Photographic Society Magazine, το Photomonitor και το ARTdoc Magazine, μεταξύ άλλων. Το φωτογραφικό της βιβλίο “I’ll Be Late Tonight” τιμήθηκε με Silver Award στα PX3 Paris και έλαβε Honorable Mention στο Encontros da Imagem Book Award.
Η μικρού μήκους ταινία της “Rhythms of Restraint” τιμήθηκε με το βραβείο Best Experimental Short στα SFAAF Awards (Χιλή) 2024, έλαβε Honorable Mention στο WAEFF (Νέα Υόρκη) 2025 και συμμετείχε στο Berlin Women Cinema Festival 2025. Η Roxana Savin ζει στη Γενεύη και εργάζεται μεταξύ Ελβετίας και Ρουμανίας.

English version

Έχω περάσει τη ζωή μου αναζητώντας τον πατέρα μου, προσπαθώντας να συναρμολογήσω τα θραύσματα που άφησε πίσω του. Λαχταρούσα να ακούσω τις ιστορίες του· τις περιπέτειες, τις θυσίες και τα αμέτρητα ταξίδια του. Η απουσία του με ώθησε να στραφώ στα αρχεία της οικογένειάς μας που είχαν απομείνει. Αναρωτιέμαι όμως, υπάρχει το παρελθόν έτσι όπως το θυμόμαστε; Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η μνήμη μέσα στην απόσταση που δημιουργεί ο χρόνος;
Το εν εξελίξει έργο μου, «What Do Fathers Leave Behind?» αποτελεί μια αυτοεθνογραφική διερεύνηση της απουσίας. Πραγματώνει την απώλεια ενός πατέρα, της ταυτότητας, καθώς και των παρελθοντικών και μελλοντικών εαυτών, τόσο του πατέρα μου όσο και του δικού μου. Μέσα από αυτό το έργο εξερευνώ τις σύνθετες σχέσεις ανάμεσα στην ταυτότητα, την απώλεια, το ανήκειν και τη μνήμη, αξιοποιώντας οικογενειακά αρχεία, φωτογραφία, γραφή και ήχο. Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα οι διασταυρώσεις αυτών των μέσων και ο τρόπος με τον οποίο συνεργάζονται ως εργαλεία για την κατασκευή ενός πειραματικού τοπίου μνήμης.

Sadiq Al-Harasi

Sadiq Al-Harasi

Το έργο σου ξεδιπλώνεται ως μια προσωπική αναζήτηση. Όταν ξεκίνησες, είχες στο μυαλό σου μια συγκεκριμένη οπτική στρατηγική ή η αφήγηση διαμορφώθηκε οργανικά καθώς συγκέντρωνες ιστορίες από το παρελθόν σου;
Για να είμαι ειλικρινής, το έργο ξεκίνησε ως ένα zine. Το δημιούργησα στο πλαίσιο ενός διαδικτυακού εργαστηρίου zine με τον Andreas Laszlo Konrath, που διοργανώθηκε από το Tasweer Photo Festival. Αρχικά αποτέλεσε μια προσωπική διερεύνηση του οικογενειακού αρχείου, συνδυάζοντας κείμενο, κολλάζ και συρραφή φθαρμένων εικόνων από το οικογενειακό άλμπουμ. Αργότερα έγινα δεκτός στο ADPP (Arab Documentary Photography Program), όπου ανέπτυξα περαιτέρω το project, και η αφήγηση εξελίχθηκε οργανικά. Διαμόρφωσα ένα ύφος και μια οπτική γλώσσα που αντανακλούσαν τα συναισθήματά μου σε εκείνη τη φάση της αναζήτησης.

Sadiq Al-Harasi

Η πράξη της φωτογράφισης της οικογένειάς σου, του χωριού σου και προσωπικών αντικειμένων άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο θυμάσαι τον πατέρα σου;
Σίγουρα, ωστόσο εξακολουθώ να προβληματίζομαι για τον τρόπο με τον οποίο τον θυμάμαι και αναρωτιέμαι αν αυτές οι μνήμες είναι πραγματικές ή αν τις κατασκεύασα για να καλύψω την ανάγκη μου να έχω έναν πατέρα όπως οι συνομήλικοί μου.
Μέσα από το project προσπαθούσα να ανασυνθέσω την παρουσία του και να αναδομήσω μια εικόνα του τρόπου με τον οποίο έζησε και όλα όσα βίωσε στη ζωή του.

Sadiq Al-Harasi

Πώς ισορροπείς το συναισθηματικό βάρος της απώλειας με την αρχή της ντοκιμαντερίστικης αφήγησης;
Στην πραγματικότητα, δεν ήταν καθόλου εύκολο. Πέρασα πολλές διακυμάνσεις, προσπαθώντας να ανακαλέσω κάθε στιγμή που έζησα με τον πατέρα μου. Μίλησα με τη μητέρα μου και άλλα μέλη της οικογένειάς μου για εκείνον και για τις δικές τους μνήμες. Ήταν δύσκολο να ακούω ιστορίες που θα έπρεπε να μου είχε αφηγηθεί ο ίδιος. Όπως είπε η μητέρα μου, «ο θάνατος είναι εξαντλητικός». Έγραψα για πολλές μνήμες και συναισθήματα· αυτό βοήθησε σε έναν βαθμό, αλλά δεν αρκούσε.

Sadiq Al-Harasi

Η μνήμη μπορεί να είναι τόσο προσωπική όσο και συλλογική. Βλέπεις αυτό το έργο ως μια καθολική ιστορία για την ταυτότητα και τις κληρονομημένες αφηγήσεις;
Πιστεύω ότι η απώλεια είναι μια συλλογική εμπειρία· όλοι έχουμε χάσει κάποιον κάποια στιγμή. Ξεκίνησα το έργο αναζητώντας τον πατέρα μου, αλλά στην πορεία ανακάλυψα την ίδια την έννοια της απώλειας σε πολλαπλές μορφές. Συνάντησα ανθρώπους που μπορεί να μην έχασαν τον πατέρα τους κυριολεκτικά, αλλά δεν διατηρούν μια υγιή σχέση μαζί του. Το έργο το αντιλαμβάνομαι ως μια κοινή αφήγηση για την ταυτότητα και για το πώς η παρουσία ή η απουσία ενός πατέρα μπορεί να τη διαμορφώσει.
Θα ήθελα όσοι έρθουν σε επαφή με το έργο να ανακαλέσουν τις δικές τους εμπειρίες απώλειας και, ενδεχομένως, να διατυπώσουν τα συναισθήματά τους σχετικά με τη σχέση τους με τον πατέρα τους. Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει μια ιδανική πατρική φιγούρα· μερικές φορές έχει σημασία να αναγνωρίσουμε και την άλλη πλευρά αυτής της σχέσης.
Διαπίστωσα επίσης ότι είχα εξιδανικεύσει τα συναισθήματά μου γύρω από το γεγονός ότι μεγάλωσα χωρίς πατέρα και ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η απουσία μπορεί να είναι λιγότερο επιζήμια από μια επιβλαβή παρουσία.

Sadiq Al-Harasi

Υπήρξαν εικόνες που επέλεξες να μην συμπεριλάβεις επειδή ένιωθες ότι ήταν πολύ προσωπικές ή, αντίθετα, εικόνες που κράτησες ακριβώς επειδή ξεπερνούσαν αυτό το όριο;
Βεβαίως. Υπήρξαν πολλές στιγμές και εικόνες που ένιωθα ότι ανήκαν αποκλειστικά σε εμένα και την οικογένειά μου και δεν θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος του project ή να εκτεθούν δημόσια. Επιπλέον, προέρχομαι από μια φυλετική, παραδοσιακή κοινότητα όπου η απεικόνιση των γυναικείων προσώπων ή η φωτογράφισή τους θεωρείται κοινωνικά μη επιτρεπτή, θεωρείται ‘’ντροπή’’. Για τον λόγο αυτό, δημιούργησα ορισμένες εικόνες με τρόπο που να μην αποκαλύπτει καθαρά το πρόσωπο της μητέρας ή των αδελφών μου.

Sadiq Al-Harasi

Έπαιξαν ο ήχος, το κείμενο ή άλλα μέσα κάποιο ρόλο στη διαδικασία της επιμέλειας ή στη σκέψη σου, ακόμη κι αν δεν συμπεριλήφθηκαν στην τελική μορφή του έργου;
Ναι. Στην πραγματικότητα δεν μου αρέσει να αυτοπροσδιορίζομαι αποκλειστικά ως καλλιτέχνης ή φωτογράφος, αλλά περισσότερο ως αφηγητής. Γι’ αυτό και αξιοποιώ διαφορετικά μέσα για να αφηγηθώ τις ιστορίες μου. Στο συγκεκριμένο έργο χρησιμοποίησα εγκατάσταση, κείμενο, κυανοτυπία, κολλάζ, μεταφορά εικόνας (photo-transfer), ραφή, ήχο και βίντεο. Πειραματίζομαι με διαφορετικά εργαλεία και μέσα, επιδιώκοντας να μεταφέρω τον τρόπο με τον οποίο βιώνω και αντιλαμβάνομαι την ιστορία μου.

Sadiq Al-Harasi

Ποιον ρόλο διαδραματίζει η σιωπή σε αυτό το έργο, σε οπτικό, συναισθηματικό και αφηγηματικό επίπεδο;
Η σιωπή διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στο έργο μου. Επέλεξα την ασπρόμαυρη εικόνα για να αποδώσω οπτικά αυτή την αίσθηση σιωπής. Η απώλεια συχνά γεννά μια εσωτερική αποσιώπηση, μια δυσκολία στην έκφραση, μια αδυναμία να μιλήσουμε ανοιχτά. Επιχείρησα να μεταφέρω αυτή τη συνθήκη και στη δομή του έργου: δεν συμπεριέλαβα φωνές στην αφήγηση, ώστε να διατηρηθεί η σιωπή και να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου ο θεατής μπορεί να προβάλει τις δικές του εμπειρίες και να ενσωματωθεί σε αυτόν.

Sadiq Al-Harasi

Βλέπεις αυτό το έργο πρωτίστως ως μια πράξη διατήρησης, συμφιλίωσης ή αντιπαράθεσης, και γιατί;
Θα έλεγα πως εμπεριέχει και τα τρία. Όταν ξεκίνησα να δουλεύω, στόχος μου ήταν να διατηρήσω τη μνήμη της οικογένειάς μου και τη συλλογική μας εμπειρία της απώλειας του πατέρα μου. Στην πορεία, όμως, μετατοπίστηκε σε μια πράξη αντιπαράθεσης, μια αντιπαράθεση με τις μνήμες μου, με την απώλεια και με το αίσθημα αδυναμίας που τη συνόδευε. Στη συνέχεια, εξελίχθηκε σε μια διαδικασία συμφιλίωσης: με το γεγονός ότι μεγάλωσα χωρίς πατέρα και με την αποδοχή του θανάτου του, έπειτα από δεκαεπτά χρόνια κατά τα οποία απέφευγα να τον αντιμετωπίσω και τον μετέτρεπα σε σύμβολο μέσα σε κάθε πτυχή της ζωής μου.

Sadiq Al-Harasi

Τι θα χανόταν αν το έργο αυτό θεωρούνταν ολοκληρωμένο πρόωρα;
Για να είμαι ειλικρινής, δεν μπορώ ακόμη να διακρίνω το τέλος αυτού του έργου. Για μένα αποτελεί μια διαρκή, ίσως και δια βίου, διαδικασία. Η αναζήτηση δεν έχει ολοκληρωθεί· αντίθετα, νιώθω πως μέσα σε αυτήν έχω χαθεί και εγώ ο ίδιος. Αναζητούσα τον πατέρα μου, αλλά στην πορεία έχασα και άλλα πράγματα· επομένως, το έργο συνεχίζει ως μια προσπάθεια να τα ξαναβρώ, και μαζί τους, να ξαναβρώ και εμένα.

Sadiq Al-Harasi

Info:
Ο Sadiq Al-Harasi είναι ανερχόμενος καλλιτέχνης από την Υεμένη με επίκεντρο τη φωτογραφία και ανεξάρτητος πολιτιστικός δημιουργός. Είναι κάτοχος πτυχίου (BSc) Μηχανικού Αρχιτεκτονικής από το Sana’a University.
Με αφετηρία την επιθυμία να διερευνήσει κρυμμένες αλήθειες και να αμφισβητήσει κυρίαρχες κοινωνικές αφηγήσεις, ο Sadiq δημιουργεί έργα με έντονο στοχαστικό και αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, εστιάζοντας σε θεματικές όπως η μνήμη, η ταυτότητα, ο θάνατος, η απώλεια και το ανήκειν. Τον γοητεύει ιδιαίτερα η εκφραστική δύναμη του ανθρώπινου σώματος, το οποίο αξιοποιεί για να εξερευνήσει τις σύνθετες σχέσεις ανάμεσα στον πολιτισμό, την ταυτότητα και τις δυναμικές αλληλεπιδράσεις των ατόμων με το περιβάλλον τους.
Η καλλιτεχνική του πρακτική εκτείνεται σε πολλαπλά μέσα και έχει παρουσιαστεί σε τοπικό και διεθνές επίπεδο, μεταξύ άλλων στα Slidefest SAFAR – Peckham 24, Image Festival Amman 2025, LagosPhoto Biennale 2025 και VAiF 25.

Παρατηρώντας ολιστικά τις φωτογραφίες σου σκέφτομαι: Ομορφιά ταπεινή που δεν ωραιοποιεί, όμως αποκαλύπτει αθόρυβα όσα η ψυχή έχει βαθιά εγγράψει. Ποια είναι η δική σου αυθόρμητη σκέψη για το έργο σου;
Ευγνωμοσύνη στην δύναμη που με βοήθησε να το βγάλω στην επιφάνεια.

 Όταν φωτογραφίζεις, σκέφτεσαι ή είναι μια ενστικτώδης αντίδραση να «κάνεις το κλικ»;
Κινούμαι κυρίως με το ένστικτο. Ωστόσο, κάποιες φορές σκέφτομαι σχεδόν ακαριαία, «διαβλέπω» την φωτογραφία, με βάση αυτό που έχω μπροστά μου και την δημιουργώ.

Σωτήρης Λάμπρου

Τι σε συγκινεί να φωτογραφίζεις;
Τα πάντα, γιατί είναι η ίδια η ζωή που σκάει με δύναμη επάνω μου.  Άλλωστε, νομίζω, οτι αυτό δείχνει και η ποικιλία των θεμάτων μου. Η ζωή είναι η ραχοκοκαλιά της φωτογραφικής μου δουλειάς.

Αποτελούν οι φωτογραφίες σου πιστή μετάφραση του τρόπου που αντιλαμβάνεσαι τη ζωή;
Νομίζω ναι. Ό,τι ζούμε, ό,τι μας συναντά, είναι αυτό που είμαστε έτοιμοι να δεχθούμε.

Σωτήρης Λάμπρου

 Υπάρχει ανάγκη να μεταμορφώσεις τον κόσμο μέσα από την τέχνη σου και, αν ναι, πώς πιστεύεις ότι συντελείται;
Η φωτογραφία έχει την δύναμη να μεταμορφώνει από μόνη της τα πράγματα… αλλιώς είναι, αλλιώς τα βλέπουμε και αλλιώς αποτυπώνονται στο χαρτί.

Με ποιον τρόπο το άσπρο-μαύρο, που κυριαρχεί στο έργο σου, επηρεάζει το θέμα των φωτογραφιών σου;
Το τελευταίο άλμπουμ του αγαπημένου μου καλλιτέχνη, Captain Beefheart,είχε τίτλο «Ice cream fore crow» («Παγωτό για κοράκι»). Όπως έχει πει ο ίδιος , ο τίτλος, έχει να κάνει με το άσπρο και το μαύρο… με την αφαίρεση του χρώματος, εισχωρείς περισσότερο στις πτυχές που περιλαμβάνει το μυστήριο της ίδιας της ζωής  , ίσως και στην ουσία της. Ανάμεσα στην μέρα και στη νύχτα, περικλείονται τα πάντα.

Σωτήρης Λάμπρου

Λέει ο Ziad K. Abdelnour ότι:  «Η ζωή είναι σαν τη φωτογραφία. Χρειάζεται το αρνητικό για να αναπτυχθεί». Συμφωνείς με αυτό;
Κάποτε, στα νιάτα μου, συνάντησα τυχαία στον δρόμο τον ποιητή Μιχάλη Κατσαρό. Όντας σε κατάσταση έντονης έκστασης , τον ρώτησα «Μιχάλη, το μόνο που θέλω να κάνω την ζωή μου είναι φωτογραφία και μόνο φωτογραφία . είμαι θεός η διάβολος;». «Την απάντηση στο ερώτημα που μου θέτεις» αποκρίθηκε, «θα στην δώσει η φωτογραφία και μόνο η φωτογραφία … αρνητικό, θετικό, εμφάνιση». Θεωρώ ότι είχε απόλυτο δίκιο.

Πόση σημασία έχει το θέμα σε μια φωτογραφία και πόση η ευφάνταστη σύνθεση και η κομψή προοπτική της;
Σαφώς να προέχει η αλήθεια που περικλείετε  στο φωτογραφικό κάδρο. Η κομψότητα και η ομορφιά , αν έλθουν, αν υπάρχουν, έχει καλώς. Αλλά δεν είναι αυτό το ζητούμενο.

Σωτήρης Λάμπρου

Ποια η γνώμη σου για μια τεχνητά κατασκευασμένη φωτογραφία σε σχέση με μια αυθόρμητη;
Πρέπει να υπάρχει αμεσότητα. Ωστόσο μια τεχνητά κατασκευασμένη φωτογραφία δεν αποκλείει εντελώς την αμεσότητα, υπό  την έννοια  ότι ένα concept μπορεί να είναι προϊόν συγκίνησης και αυθόρμητης σκέψης.

Η δύναμη της φωτογραφίας είναι το πάγωμα του χρόνου. Τι σημαίνει αυτό για σένα;
Η διαδικασία της φωτογραφίας μου προκαλεί ανείπωτη ευδαιμονία. Νοιώθω ζωντανός και απόλυτα συντονισμένος με τον σφυγμό της ζωής. Η φωτογραφία είναι μια απεγνωσμένη και παράλογη προσπάθεια να σταματήσουμε την φθορά που επιφέρει εντέλει τον θάνατο., δύσκολα αποδέχεσαι τον θάνατο, έτσι δεν είναι: Κι όποιος αποδέχεται το αναπόφευκτο, ίσως είναι σοφός, ίσως έχει ήδη λυτρωθεί.

Σωτήρης Λάμπρου

Ποια η πρώτη σου φωτογραφία και τι νιώθεις σήμερα κοιτάζοντάς την;
Θυμάμαι μια φωτογραφία που έκανα όταν ήμουν νέος και τραβούσα ένα φιλμ τον χρόνο στις διακοπές μου, ενώ έπινα τον καφέ μου μέσα σε ένα καφενείο κάπου στην Θεσσαλονίκη… ένας άνθρωπος στην βροχή, μπροστά στην θάλασσα. Με πληγώνει να την βλέπω, μελαγχολώ.

Τι αισθάνεσαι εκτυπώνοντας μια φωτογραφία σου βλέποντας να ζωντανεύει στα χέρια σου ένα θραύσμα ζωής;
Ο θάλαμος είναι για μένα σαν διαστημική κάψουλα…ξεφεύγω από την βαρύτητα και από τον εαυτό μου, μοναδική εμπειρία.

Είναι η εικόνα ένας τρόπος να γραφτεί η ιστορία χωρίς λέξεις;
Ναι, είναι κ αυτό ένας τρόπος να πει ο καθένας την δική του ιστορία. Ωστόσο, οι ιστορίες συγκλίνουν προς ένα κέντρο, μια ιδέα κοινή σε όλους μας… την αγωνία να ξορκίσουμε την φθορά και την απώλεια. Ο τρόπος να κρατήσουμε λίγο φως αναμμένο.

Σωτήρης Λάμπρου

Έχεις δηλώσει ότι ο Eugene Atget είναι ο αγαπημένος σου φωτογράφος. Τι σε συγκινεί στο έργο του;
Ο Atget με γοητεύει γιατί είναι αυτόφωτος, δεν έχει προσλαμβάνουσες . Ακόμα  δεν προσπαθεί να αρέσει, δεν έχει δεύτερη σκέψη .η φαινομενικά απλή φωτογραφία του έχει κρυστάλλινη καθαρότητα, το έργο του ασκεί μεγάλη δύναμη επάνω μου. ένα βράδυ είχα μπει κυριολεκτικά στις φωτογραφίες του, περπατούσα στους δρόμους του, ήμουν παρών στις φωτογραφικές του συνθέσεις. αν μπορούσα να τον συγκρίνω με κάποιον συγγραφέα , θα συμφωνούσα ότι είναι ο Μπαλζάκ της φωτογραφίας  και τέλος ο τρόπος που έχει εγκλωβίσει τον χρόνο μέσα στο έργο του είναι για μένα μεγαλειώδης και συγκλονιστικός.

«Δεν έκανα ταξίδια μακρινά. Ταξίδεψε η καρδιά …κι αυτό μου φτάνει …» Χρειάζεται να ταξιδέψεις για να φωτογραφίσεις;
Κυρίως ταξιδεύουμε μόνοι μας, στο δωμάτιο μας μαζί με τον εαυτό μας. Αλλά και οι άνθρωποι που συναντούμε είναι ταξίδια, η Αγάπη είναι το ταξίδι μας.

Σωτήρης Λάμπρου

Ο κινηματογράφος έχει επηρεάσει την οπτική σου στη φωτογραφία;
Δεν εχω παρακολουθήσει πολύ κινηματογράφο. Αν και μου έχουν πει κατά καιρούς , ότι το φωτογραφικοί μου ύφος προσομοιάζει με κάποιων σκηνοθετών, που δεν έτυχε να γνωρίζω το έργο τους. Το αποδίδω σε εκλεκτικές συγγένειες, αόρατους ιστούς, και, φυσικά, το θεωρώ τιμή μου. Ωστόσο οι επιρροές μου προέρχονται από παλαιότερους, κλασσικούς φωτογράφους.

Πόσο έχει επηρεάσει η φωτογραφία τη ζωή σου;
Η φωτογραφία ήταν και παραμένει η κινητήρια δύναμη μου.

Σωτήρης Λάμπρου

Bio
Γεννήθηκε το 1962 στον Αλίαρτο Βοιωτίας, όπου ζει και εργάζεται.
Ξεκίνησε την φωτογραφία το 1990. Έχει λάβει μέρος σε ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Το 2009 εκδόθηκε το “Πετρωμενο Δάσος” το πρώτο του φωτογραφικό βιβλίο, από τις εκδόσεις” Οδός Πανός”.
Το 2022 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Tourdogs στην Αμερική το βιβλίο του “Where Sisyfus…” καθώς και ένα zine.
Το 2023 ακολούθησε το “Paths trough marshland” από τον Γάλλο εκδότη Pierre Bessard, ενώ το “Vibrant Wilderness” (Ιταλία, εκδόσεις Eyeshotmag 2025) αποτελεί το επιστέγασμα της φωτογραφικής του πορείας.
Φωτογραφίες του έχουν δημοσιευθεί στο ένθετο της Ελευθεροτυπίας “Βιβλιοθήκη” σε βιβλία λογοτεχνίας και ποίησης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό ενώ έχουν αξιολογηθεί ως εξώφυλλα σε μουσικά άλμπουμ.

Ο άνθρωπος και η φύση, δύο αλληλένδετα στοιχεία, το ένα μέρος του άλλου. Μια συμβίωση άλλοτε αρμονική και άλλοτε συγκρουσιακή. Αν και το φυσικό περιβάλλον προϋπήρχε, η παρουσία του ανθρώπου σηματοδότησε την έναρξη μιας συνύπαρξης γεμάτης αντιφάσεις, θαυμασμό και εκμετάλλευση, σύνδεση και αποξένωση. Η πολυπλοκότητα αυτής της σχέσης δεν αποτελεί για τη Ματένια Σακάρη απλώς ζήτημα καλλιτεχνικής έκφρασης, αλλά έναν προβληματισμό για το κοινό μας μέλλον. Με αφορμή το γεγονός ότι το φωτογραφικό της έργο «Εν ἀρχῇ ἦν ἡ φύσις» θα παρουσιαστεί σε έκθεση στο Φεστιβάλ Ανθεκτικότητας, μια πρωτοβουλία του ΚΕΔΙΑΚ, του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και του Δήμου Ξάνθης, στο πλαίσιο του έργου Care_X, που εντάσσεται στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα CLIMAAX, το photologio προσεγγισε την φωτογράφο για μια συνέντευξη μαζί της.

«Εν ἀρχῇ ἦν ἡ φύσις». Τί σημαίνει αυτό για εσένα;
Φύση ίσον Θεός, κατά τον Μπαρούχ Σπινόζα.
Όταν επέλεξα τον τίτλο «Εν ἀρχῇ ἦν ἡ φύσις» για το φωτογραφικό μου έργο, δεν το χρησιμοποίησα ως σχήμα λόγου, ούτε ως τίτλο εντυπωσιασμού.
Για εμένα είναι μια υπαρξιακή παραδοχή. Η φύση δεν είναι σκηνικό, ούτε θέμα «πιασάρικο». Είναι η θεμελιώδης πραγματικότητα, αυτή που προϋπάρχει του ανθρώπου και της σκέψης.
Η αντίληψή μου συμβαδίζει με τη φιλοσοφία του Σπινόζα, όπου Θεός και Φύση δεν διαχωρίζονται, αλλά νοούνται ως ένα.

Ματένια Σακάρη

Πολλές φορές φωτογραφίζεις τη φύση μετά την καταστροφή, αλλά όχι την ίδια τη στιγμή. Αυτό που δείχνεις είναι αντοχή ή απλώς καθυστέρηση;
Ούτε την ίδια στιγμή, ούτε καν τις επόμενες ημέρες. Ακόμα και αν οι συνθήκες το επέτρεπαν, η βιωματική εμπειρία της πυρκαγιάς λειτουργεί για μένα ανασταλτικά στην άμεση φωτογραφική καταγραφή.
Επιλέγω να φωτογραφίζω τη φύση στο στάδιο της αναγέννησής της, και πάλι όμως όχι ως «ωραίο» στιγμιότυπο, αλλά με τη σκέψη της ανθεκτικότητας και της ελπίδας.
Η πρώτη ενότητα του έργου μου «Nature’s art» εστιάζει στην εύρεση «ομορφιάς» σε μέρη που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές, αλλά ως τέχνη της φύσης να αναγεννάται μετά την καταστροφή, να προσαρμόζεται και να ανακάμπτει, υπενθυμίζοντάς μας ότι όλα περνούν ή μεταμορφώνονται.

Ματένια Σακάρη

Υπό ποιο πρίσμα μπαίνει ο άνθρωπος στο κάδρο; Είναι μάρτυρας, θύτης ή κάτι άλλο;
Κυρίως ως σιωπηλή παρουσία. Δεν είναι ο πρωταγωνιστής, ούτε ο θύτης, ούτε το θύμα, με την κλασική έννοια. Ο άνθρωπος υπάρχει μέσα στο κάδρο ως μέρος της φύσης, με ρόλο δευτερεύοντα, αλλά ουσιαστικό. Ο τρόπος που εμφανίζεται κάθε φορά εξαρτάται από τη σκέψη πίσω από την εικόνα. Μπορεί να υποδηλώνει συμμετοχή, ευαλωτότητα ή αδιαφορία.
Συχνά η παρουσία του δηλώνεται μόνο μέσα από τα ίχνη που αφήνει πίσω του. Σε κλίμακα, άλλοτε είναι μικρός και ενταγμένος στο τοπίο και άλλοτε σε πρώτο πλάνο, με έμφαση στο βλέμμα και την έκφρασή του, που υπηρετούν την ιδέα της εικόνας.

Ματένια Σακάρη

Το τοπίο στο έργο σου μοιάζει σιωπηλό. Αυτή σου η επιλογή τί σημαίνει για την κατάσταση του περιβάλλοντος και το πώς αυτό εικονογραφείται;
Θα έλεγα ότι η λέξη που ταιριάζει καλύτερα είναι «στωικό». Υπομένει καταστάσεις, όπως ξηρασία ή ρύπανση, με μια ήρεμη αξιοπρέπεια. Έχει ζωή, έχει ήχους, απλώς στη φωτογραφία δεν ακούγονται, μπορεί όμως κανείς να το φανταστεί, στο πέταγμα ενός πουλιού ή στη ροή του νερού. Η φύση εικονογραφείται χωρίς δραματοποίηση, αλλά με σεβασμό. Πολλές λήψεις μου είναι σε μέρη που έχουν πληγεί από πυρκαγιά, επιλέγω όμως να μην το δείχνω, εστιάζοντας σε ένα καμένο δέντρο που στέκει ακόμα όρθιο ή σε ένα διασωθέν δέντρο που δίνει ζωή στο καμένο τοπίο. Στις εικόνες μου η φύση δεν θρηνεί και δεν εκδικείται. Υφίσταται, προσαρμόζεται και επιστρέφει εκεί από όπου είχε εκτοπιστεί. Αυτή η ανθεκτικότητα είναι που με απασχολεί και προσπαθώ να εικονογραφήσω, όχι μια φύση αδρανή, αλλά μια φύση που αντέχει.

Ματένια Σακάρη

Οι εικόνες σου εκφράζονται μέσα από μια εξαιρετική επιμέλεια. Υπάρχει ο κίνδυνος η ομορφιά να αποσπάσει την προσοχή από αυτό που πραγματικά διακυβεύεται;
Ναι, υπάρχει αυτός ο κίνδυνος και είναι μια παγίδα στην οποία έχω πέσει αρκετές φορές. Η επιμέλεια, η αρμονία, η αισθητική και η τάξη είναι για μένα σημεία αναφοράς, είτε λόγω ιδιοσυγκρασίας είτε λόγω επαγγέλματος, οπότε η ωραιοποίηση συχνά μπαίνει στο κάδρο, σχεδόν ασυνείδητα. Εκεί είναι εύκολο η εικόνα να καταλήξει σε ένα «ωραίο» στιγμιότυπο και να απομακρυνθεί από τη σκέψη που προηγήθηκε της παραγωγής της. Γι’ αυτό και η παρουσία ενός επιβλέποντα καθηγητή είναι καθοριστική στη διαδικασία και στην εξέλιξη του έργου μου, ως σταθερό σημείο επαναφοράς στο τί διακυβεύεται πραγματικά.

Ματένια Σακάρη

Πιστεύεις ότι η ανάγνωση του έργου εξαρτάται περισσότερο από την ίδια τη φύση ή από τον άνθρωπο που την κοιτά;
Πιστεύω ότι η ανάγνωση του έργου εξαρτάται περισσότερο από τον άνθρωπο που το κοιτά, γιατί αυτός είναι που ενεργοποιεί και τη sequence. Τις εικόνες μου, αν και λειτουργούν σαν μικρά αφηγήματα, δεν τις αντιλαμβάνομαι ως μεμονωμένες, αλλά σε αλληλουχία, όχι όμως με αυστηρή σειρά. Η φύση ή η σχέση της με τον άνθρωπο λειτουργεί ως βασικό θέμα, η ανάγνωση όμως διαμορφώνεται από το βλέμμα του θεατή και από το context μέσα στο οποίο συναντά το έργο, είτε αυτό είναι μια έκθεση, είτε ένα βιβλίο. Σε αφηγηματικό πλαίσιο δεν υπάρχει αρχή, μέση και τέλος. Ο θεατής είναι αυτός που συνδέει τις εικόνες μεταξύ τους και διαμορφώνει τη δική του ερμηνεία.

Ματένια Σακάρη

Όταν απομακρύνεσαι χρονικά από τη λήψη, αλλάζει αυτό που σου «λέει» η εικόνα;
Κάθε τι που μπαίνει στο κάδρο έχει για μένα έναν ρόλο, ακόμα κι αν απλώς γεμίζει ένα κενό. Αυτό δεν αλλάζει. Ό,τι κι αν δει ο θεατής, όποια ερμηνεία κι αν δώσει, είναι απολύτως θεμιτό. Εγώ όμως γνωρίζω τι ήθελα να πω τη στιγμή της λήψης και αυτό δεν αλλάζει με τον χρόνο.

Ματένια Σακάρη

Σε προβλημάτισε ποτέ μια λήψη ηθικά;
Ως φωτογράφο δεν με προβληματίζει η λήψη ως τεχνική ή ως διαδικασία. Τα θέματά μου βασίζονται σε μια συγκεκριμένη ιδέα και, πολλές φορές, σε συνθήκες σκηνοθεσίας. Χαριτολογώντας θα πω πως κανένα ζώο ή δέντρο δεν κακοποιείται στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας. Εκεί που ξεκινά ο ηθικός προβληματισμός είναι σε ανθρώπινο επίπεδο, στη στάση μου απέναντι στη φύση και στον τρόπο που επιλέγω να τη φωτογραφίσω.
Προσπαθώ να μη χρησιμοποιώ τη φύση ως θήραμα ή ως απλό φόντο, ούτε να παρεμβαίνω για να ωραιοποιήσω ή να ενισχύσω μια εικόνα κακοποίησης. Ακόμη και όταν το τοπίο εμφανίζεται ταλαιπωρημένο, με ενδιαφέρει να δείχνω την ανθεκτικότητά του και τη δυνατότητά του να ανακάμπτει. Ειρήσθω εν παρόδω, θεωρώ ότι έχουμε ευθύνη να σεβόμαστε και να προστατεύουμε τη φύση, όχι για το όφελός μας αλλά γιατί αυτό είναι το σωστό.

Ματένια Σακάρη

Φωτογραφίζεις για να προειδοποιήσεις ή για να συμφιλιωθείς με το αναπόφευκτο;
Η έννοια του αναπόφευκτου εμπεριέχει μια παραίτηση που δεν με εκφράζει. Δεν θεωρώ την τρέχουσα περιβαλλοντική κρίση προδιαγεγραμμένη, αλλά σε μια λανθάνουσα πορεία που μπορεί να ανακοπεί. Έχω μια πιο αισιόδοξη πεποίθηση για το μέλλον της, υπό την προϋπόθεση της αφύπνισης της περιβαλλοντικής συνείδησης
Η φωτογραφία έχει αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει αφυπνιστικά και πολλοί φωτογράφοι το έχουν πετύχει μέσα από τη δουλειά τους. Στη δική μου περίπτωση, ως εικαστική φωτογράφος, δεν επιλέγω την αιχμηρότητα μιας ντοκουμένταριστικης εικόνας που λειτουργεί ως άμεση προειδοποίηση ή τεκμήριο.
Μέσα από τις εικόνες μου παρουσιάζω τα ευεργετήματα της φύσης και την ιαματική της παρουσία, επιλέγοντας να υπενθυμίσω αυτό που αξίζει να προστατευτεί.

Ματένια Σακάρη

Τι φοβάσαι περισσότερο, ότι η φύση θα αλλοιωθεί ανεπανόρθωτα ή ότι θα συνηθίσουμε να τη βλέπουμε έτσι;
Τη φύση δεν τη φοβάμαι. Έχει αποδείξει (προσωπικά το έχω ζήσει) ότι μπορεί να ανακάμψει, με τον δικό της ρυθμό και χρόνο, ακόμη και μετά από μεγάλες καταστροφές.
Αυτό που με ανησυχεί περισσότερο είναι η δική μας προσαρμογή, όταν η καταστροφή γίνεται οικεία. Η στιγμή που η καμένη, πλημμυρισμένη, αποψιλωμένη γη παύει να μας ξενίζει και γίνεται κανονικότητα. Εκεί θεωρώ ότι αρχίζει η πραγματική απώλεια. Ζούμε σε μια υπερπαραγωγή εικόνων και η παρατεταμένη έκθεση οποιασδήποτε δυσάρεστης πραγματικότητας οδηγεί στην εξοικείωση με αυτήν και παύουμε να αντιδρούμε.

Ματένια Σακάρη

Bio
Η Ματένια Σακάρη γεννήθηκε στον Έβρο και ζει στην Αθήνα. Σπούδασε τουριστικά και εργάζεται ως event designer. Από το 2019, η εικαστική φωτογραφία αποτελεί το βασικό μέσο καλλιτεχνικής της έκφρασης, με εστίαση στη φύση και στην ευαισθητοποίηση γύρω από το φυσικό περιβάλλον.
Ξεκινώντας το 2019, μαθήματα φωτογραφίας, θεωρίας και ιστορίας της τέχνης, η εικαστική φωτογραφία αποτελεί το βασικό μέσο καλλιτεχνικής της έκφρασης, με εστίαση στη φύση και στην ευαισθητοποίηση γύρω από το φυσικό περιβάλλον. Από το 2023 συμμετέχει στο εργαστήριο φωτογραφίας της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών, με καθηγητή τον Πάνο Κοκκινιά.
Φωτογραφίες της έχουν διακριθεί σε διαγωνισμούς και εκθέσεις, ενώ, μαζί με σχετικά δοκίμιά, της έχουν δημοσιευτεί σε εκδόσεις βιβλίων τέχνης. Η δεύτερη ενότητα του φωτογραφικού της έργου «Εν αρχή ἦν ἡ φύσις» έχει δημοσιευτεί στον 3ο τόμο της σειράς «Παράθυρο στην Τέχνη» του Φιλολογικού Ομίλου Ελλάδος. Παρουσιάστηκε σε ατομική έκθεση το 2025 στο πλαίσιο συμποσίου και θα παρουσιαστεί προσεχώς σε έκθεση στο Φεστιβάλ Ανθεκτικότητας, μια πρωτοβουλία του ΚΕΔΙΑΚ, του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και του Δήμου Ξάνθης, στο πλαίσιο του έργου Care_X, που εντάσσεται στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα CLIMAAX.

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Μας παρουσιάζεις ένα φωτογραφικό υλικό που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Πότε καταλαβαίνεις ότι ένα σύνολο εικόνων αρχίζει να αποκτά ενιαία ταυτότητα και μετατρέπεται σε ένα ολοκληρωμένο πρότζεκτ;
Σίγουρα, ένα “πρότζεκτ” δεν ξεκινά με μια ιδέα και δεν τελειώνει απλώς όταν το αποφασίζω εγώ. Η ταυτότητά του δεν προκύπτει από μια εξωτερική οργάνωση, αλλά είναι κάτι εσωτερικό που αρχίζει σταδιακά να βγαίνει στην επιφάνεια.
Καταλαβαίνω ότι οι εικόνες παύουν να είναι απλά διαδοχικές όταν σταματούν να “διαγωνίζονται” μεταξύ τους για το ποια είναι η πιο όμορφη και αρχίζουν να συνυπάρχουν και να συμπληρώνονται. Είναι σαν μια παρέα ανθρώπων, ίσως ξένων μεταξύ τους, που ξαφνικά αρχίζουν να μιλάνε την ίδια γλώσσα. Δεν χρειάζεται να έχουν το ίδιο θέμα, αλλά πρέπει να έχουν την ίδια ένταση, την ίδια αισθητική και την ίδια στάση απέναντι στη ζωή – ακόμα και μέσα από τη σύγκρουσή τους.
Όταν βλέπεις τις εικόνες όλες μαζί και νιώθεις ότι, αν αφαιρέσεις μία, το σύνολο θα καταρρεύσει, τότε ξέρεις ότι έχεις φτάσει σε ένα σημείο συνοχής. Με ενδιαφέρουν τα  “πρότζεκτ” που δεν σταθεροποιούνται σε ένα μόνο συναίσθημα, αλλά αφήνουν χώρο για συναισθηματική διακύμανση ή στοχασμό.

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Τι χώρο καταλαμβάνει η διαίσθηση στην φωτογραφική σου διαδικασία; Παίζει έναν ρόλο “τυχαίο” ή όλα συμβαίνουν από μία εσωτερική ώθηση;
Δεν πιστεύω στο “τυχαίο” στη φωτογραφία και στην τέχνη. Πιστεύω όμως στο απρόβλεπτο της διαίσθησης. Και η διαίσθηση δεν είναι κάτι αφηρημένο: είναι το σύνολο της ζωής μας συμπυκνωμένο σε μια στιγμή. Είναι η αντίδραση σε κάτι που σε συγκινεί πριν προλάβεις να το αναλύσεις – γιατί αν το αναλύσεις πριν την εικόνα, είναι πια αργά.
Το να πατήσεις το κουμπί επειδή “κάτι ένιωσες” δεν ξέρω αν είναι η πιο σπουδαία καλλιτεχνική πράξη, αλλά είναι σίγουρα η πιο αληθινή και η πιο δική σου στιγμή. Εδώ όμως μπαίνει ένας σημαντικός παράγοντας: το κατά πόσο η διαίσθησή σου είναι ελεύθερη από ιδεολογίες και πόσο ανοιχτή παραμένει σε αυτό που θα συναντήσει. Το ζήτημα είναι πόσο δεκτικός είσαι στο να δεις πραγματικά, και όχι απλώς να ψάχνεις την εικόνα που έχεις ήδη προαποφασίσει.

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Η εμφάνιση του ανθρώπινου στοιχείου στα δίπτυχα σου φαντάζει σαν ένα ίχνος. Τι σε απασχολεί περισσότερο: η παρουσία ή η απουσία;
Είναι κάτι που με προβληματίζει, αλλά δεν γίνεται σκόπιμα και με πρόθεση. Στέκομαι απέναντι στον άνθρωπο με τον ίδιο τρόπο που στέκομαι απέναντι σε ένα τοπίο, σε μια θάλασσα ή σε ένα σύννεφο. Η διαφορά είναι πως στον άνθρωπο αναζητώ εκείνο το βλέμμα ή την ενέργεια που μπορεί να ξυπνήσει κάτι μέσα μου.
Δυστυχώς, ίσως και λόγω του τρόπου που κινούμαι σήμερα στον κόσμο, δεν συναντώ συχνά πρόσωπα που να με συγκινούν με αυτόν τον τρόπο. Έτσι, τα ίχνη που βλέπετε στα δίπτυχα έχουν πάρει τη θέση των ανθρώπων που θα ήθελα να είναι εκεί, αλλά λείπουν· όπως ίσως ένα παιδί δημιουργεί φανταστικούς χαρακτήρες ή παίζει με αντικείμενα σαν να ήταν πρόσωπα. Φωτογραφίζω αυτό που έχει απομείνει. Οπότε ναι, η απουσία είναι αυτή που με απασχολεί περισσότερο: είναι η παρουσία μιας προσδοκίας, ένα παιχνίδι με τα ίχνη εκείνων που θα ήθελα να είχα συναντήσει.

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Σε ενδιαφέρει η αμφισημία ως τρόπος επικοινωνίας με το κοινό;
Όχι με την έννοια ενός τρόπου επικοινωνίας με το κοινό ή κάποιας στρατηγικής. Η σχέση με τον θεατή προκύπτει εκ των υστέρων, όχι ως πρόθεση αλλά ως συνέπεια. Ξέρεις, βγάζουμε πολλές φωτογραφίες, αλλά επιλέγουμε να μοιραστούμε μόνο κάποιες από αυτές. Αν συμβαίνει συχνά να έχουν αυτή την αμφισημία, είναι γιατί ενδιαφέρει εμάς.
Δεν  θέτω ως προτεραιότητα να γίνει “κατανοητή” η φωτογραφία και, ακόμα και αν κάποιος μου το ζητούσε, δεν θα μπορούσα να το κάνω. Μου φτάνει απλά να νιώσω κάτι.
Σαν θεατής, λοιπόν, θα έλεγα ότι ναι, η αμφισημία είναι σεβασμός προς την εικόνα και με ενδιαφέρει. Σαν φωτογράφος πιστεύω ότι η σαφήνεια ανήκει στις έννοιες και είναι ευθύνη της επιστήμης, όχι της τέχνης.

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Υπάρχει ένα μεταφυσικό στοιχείο, μία αίσθηση ονείρου ή άλλης διάστασης στις εικόνες σου.Θεωρείς πως λειτουργούν σαν <<πύλες>> σ’εναν άλλο κόσμο ή σαν αντανάκλαση ενός κόσμου που ήδη υπάρχει μέσα σου;
Σίγουρα δεν δημιουργώ έναν “άλλο” κόσμο· προσπαθώ να δω τον κόσμο πιο προσεκτικά. Όταν κάτι εκεί έξω μας φαίνεται “ονειρικό” ή “μεταφυσικό”, είναι επειδή πολύ απλά και τα δύο αυτά υπάρχουν ήδη μέσα μας. Όμως, το μεταφυσικό και το όνειρο προϋποθέτουν μια ησυχία, μια σιωπή.
Στις μέρες μας, οι άνθρωποι δεν αντέχουν τη σιωπή. Είναι εθισμένοι σε έναν διαρκή θόρυβο που λειτουργεί ως δικαιολογία για την έλλειψη προσπάθειας να στραφούμε προς τον εαυτό μας. Ο θόρυβος παραπλανεί το βλέμμα μας.  Για να δεις και να αναγνωρίσεις, όμως, το πνευματικό γύρω σου, θα πρέπει πρώτα να έχεις την τόλμη να το ανακαλύψεις μέσα σου, στην ησυχία. Έτσι το αντιλαμβάνομαι μέσα από τη δική μου εμπειρία.
Η εικόνα, λοιπόν, είναι η απόδειξη ότι αυτός ο ονειρικός κόσμος υπάρχει πραγματικά. Τα θαυματα υπάρχουν καθημερινά γύρω μας. Η φωτογραφία δεν δημιουργεί κάτι νέο· απλώς αποκαλύπτει αυτό που είναι κρυμμένο κάτω από την επιφάνεια της καθημερινότητας, εκεί που αρχίζει η ποιητική εικόνα. Αυτή η ποιητική ματιά με ενδιαφέρει όχι μόνο στην τέχνη αλλά και ως στάση απέναντι στην ζωή.

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Σε πολλά δίπτυχα οι εικόνες επικοινωνούν μεταξύ τους σιωπηλά. Είναι νοηματική η σύνδεση ή συναισθηματική; .
Η σύνδεση είναι καθαρά συναισθηματική και, συνήθως, προσωρινή. Δηλαδή, αφορά αυτό που αισθάνομαι εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή και το οποίο μπορεί να αλλάξει με την πάροδο του χρόνου. Όπως ένα παιδί βάζει δύο παιχνίδια το ένα δίπλα στο άλλο και ξαφνικά γεννιέται μια ιστορία που μόνο εκείνο καταλαβαίνει.
Ίσως αυτό προέρχεται από το γεγονός ότι θα ήθελα να γράψω ποίηση, αλλά δεν τα κατάφερα ποτέ. Αυτό που κυριαρχεί πάνω μου για τη δημιουργία αυτών των δίπτυχων είναι η ενέργεια της κάθε εικόνας και όχι το θέμα, η φόρμα ή το χρώμα – στοιχεία που, ωστόσο, παίζουν σημαντικό ρόλο σε κάθε εικόνα ξεχωριστά. Το γεγονός ότι αυτή η συνομιλία είναι σιωπηλή, οφείλεται ίσως στο ότι η σιωπή με ενδιαφέρει· τη θεωρώ μια γλώσσα που ομιλείται όταν στρεφόμαστε προς τον εαυτό μας.

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Εμφανίζεις την φύση ως τόπο μεταμόρφωσης. Τι συμβολίζει για εσένα;
Η φύση χωρίς αμφιβολία είναι τόπος μεταμόρφωσης. Αν βρεθούμε μέσα σε ένα δάσος ή καθίσουμε στην άκρη μιας λίμνης και δούμε την ομίχλη να εξαφανίζει την κορυφή ενός βουνού, σίγουρα θα αισθανθούμε μια ηρεμία και θα μας κυριεύσει η ομορφιά του τοπίου ως θεατές. Και υπάρχουν πολλοί που κάνουν αυτό το είδος φωτογραφίας τοπίου και φύσης.
Ωστόσο, πώς αυτός ο τόπος θα γίνει φωτογραφία που θα κλείνει μέσα της αυτήν τη μεταμόρφωση; Όταν βρίσκεσαι στη φύση, υπάρχουν και άλλες διαστάσεις αυτής της εμπειρίας. Γιατί, πέρα από την όραση, υπάρχει το να ακούσεις τους ήχους της, να νιώσεις το κρύο στο δέρμα σου, να μυρίσεις το ρετσίνι στα δέντρα. Αυτές οι αισθήσεις, λοιπόν, δεν μπορούν να αποτυπωθούν σε μια εικόνα. Όμως, αν εσύ τα βιώνεις και καταφέρεις να γειωθείς στο περιβάλλον, πετυχαίνεις κάτι πολύ σημαντικό: να μην είσαι θεατής, αλλά “μέσα” στην εικόνα. Μια τέτοια εικόνα μπορεί να μεταφέρει, πιστεύω, την αίσθηση αυτής της μεταμόρφωσης.
Για μένα η φύση δεν συμβολίζει κάτι άλλο από αυτό που είναι· είναι ο χώρος μου. Ειναι αυτό που μπορεί να ακούσει την προσευχή μου.

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Τι θα ήθελες να κρατήσει ο θεατής φεύγοντας απο τις εικόνες σου;
Πιστεύω πως η φωτογραφία είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της “ετερογονίας των σκοπών”. Όταν μια εικόνα φτάνει στα μάτια του θεατή, ο αρχικός της σκοπός αλλάζει και σταματά πια να σου ανήκει. Σίγουρα με ενδιαφέρει να ακούσω “τι ωραία φωτογραφία!” – ίσως αυτή η παιδική φιλοδοξία, που ακροβατεί ανάμεσα στη χαρά και τη ματαιοδοξία, να είναι αυτό που με απασχολεί περισσότερο μαζί με την ανάγκη να δημιουργήσω κάτι όμορφο και δικό μου.Αν όμως μπορούσα να ευχηθώ κάτι, θα ήθελα ο θεατής να νιώσει μια μικρή αναστάτωση, μια γλυκιά μελαγχολία, σαν να θυμήθηκε κάτι σημαντικό που είχε ξεχάσει. Να του αφήσει η εικόνα μια αίσθηση οικειότητας, σαν να κοιτάζει ένα δικό του παλιό ενθύμιο. Αν φεύγοντας νιώσει την ανάγκη να δει τον κόσμο γύρω του με  περισσότερη τρυφερότητα και να αναζητήσει την ομορφιά εκεί που δεν την πρόσεχε, τότε η φωτογραφία έχει πετύχει και τον βαθύτερο σκοπό της.

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Τι είναι η φωτογραφία για εσένα; Είναι τρόπος έκφρασης, παρατήρησης, καταγραφής ή ένας τρόπος να παραμένεις σε επαφή με τον κόσμο;
Η φωτογραφία είναι για μένα ένα παιχνίδι με τον κόσμο γύρω μου ή ακόμα και ένα δικαίωμα στο λάθος, χωρίς τις συνέπειες των ενηλίκων. Είναι όπως ένα παιδί που ανακαλύπτει μια γυαλιστερή πέτρα στο χώμα και ενθουσιάζεται. Με βοηθά, κατά κάποιο τρόπο, να μην “ωριμάσω” ποτέ με τον σοβαροφανή τρόπο που το εννοούμε εμείς οι ενήλικες. Όταν παίζεις, δεν σε νοιάζει αν αυτό που κάνεις είναι τέχνη.
Επίσης, δεν φωτογραφίζω για να καταγράψω την ιστορία, ούτε για να καταγγείλω ή να κάνω μια δήλωση. Είναι μια συνεχής άσκηση στο να βλέπω  την ομορφιά σε έναν κόσμο που δοκιμάζει την αντοχή του μέσω του σοκ. Σε έναν κόσμο που μας ζητάει να είμαστε συνεχώς παραγωγικοί και σοβαροί, η φωτογραφία μου επιτρέπει να σταματάω, να απολαμβάνω τη διαδικασία της ανακάλυψης και να ξαναβρίσκω τη δημιουργικότητα που είχα ως παιδί.

Κωνσταντίνος Πατσάκης

Info:
Ο Κωνσταντίνος Πατσάκης έχει σπουδάσει περιβαλλοντολογία  και έχει παρακολουθήσει σεμινάρια φωτογραφίας με τον Βασίλη Γεροντάκο και τον Χάρη Κακαρούχα.
Έχει πάρει μέρος σε ομαδικές εκθέσεις όπως η έκθεση Platform Projects με την ομάδα Insight Gaze. Επίσης το 2024 είχε την καλλιτεχνική επιμέλια της έκθεσης φωτογραφίας ‘Καβομαλιάς – από φως και πέτρα’ του δήμου Μονεμβασίας. Ζει μόνιμα στην Λακωνία.