Γράφει ο Γιώργος Καζάζης

Το πρακτορείο Magnum Photos ιδρύθηκε το 1947 (επάνω φώτο του πιστοποιητικού σύστασης) από τους Rober Capa,Henri Cartier–Bresson, David Seymour, George Rodger και  τον William Vandivert (από αριστερά προς δεξιά).

Είναι γνωστό για την υψηλή ποιότητα της φωτογραφικής τέχνης και του φωτορεπορτάζ.
Οι φωτογράφοι του έχουν ασχοληθεί  και με την κινούμενη εικόνα, επεκτείνοντας την τέχνη τους πέρα από τη στατική φωτογραφία.
Σε αυτή τη σχέση  με την κινούμενη εικόνα (στις διάφορες εκφάνσεις της, όπως -κυρίως- σκηνοθεσία, φωτογράφοι πλατό κ.α.) θα προσπαθήσουμε να εμβαθύνουμε και να παρουσιάσουμε παρακάτω, όσο το δυνατόν, λόγω του πλήθους των φωτογράφων και των δραστηριοτήτων τους στην 7^η τέχνη .
Ο κινηματογράφος θεωρείται ότι ανακαλύφθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Οι Γάλλοι αδελφοί Λυμιέρ (Auguste και Louis Lumière) είναι από τους πρώτους που ανέπτυξαν και παρουσίασαν μια πρακτική κινηματογραφική κάμερα και προβολέα. Στις 13 Φεβρουαρίου 1895 κατοχύρωσαν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας τον κινηματογράφο για την προβολή κινούμενων εικόνων. Είχε προηγηθεί η προπαρασκευαστική εργασία του Τόμας Έντισον με το κινητοσκόπιο και οι σχεδόν παράλληλες χρονικά προβολές των αδελφών  Μάξ και Έμιλ Σκλαντανόφσκι στη Γερμανία.

Ο “Κινηματογράφος Λυμιέρ” ήταν μια από τις πρώτες συσκευές που μπορούσε να τραβάει, να εμφανίζει και να προβάλλει ταινίες.

Η πρώτη δημόσια κινηματογραφική προβολή -με εισιτήριο- πραγματοποιήθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 1895 στο Παρίσι, σε ένα καφέ στην οδό Boulevard des Capucines. Οι αδελφοί Λυμιέρ παρουσίασαν δέκα μικρές ταινίες που είχαν γυρίσει, με διάρκεια περίπου ενός λεπτού η καθεμία.
Η πιο διάσημη είναι το “Η Έξοδος των Εργατών από το Εργοστάσιο Λυμιέρ” (“La Sortie de l’Usine Lumière à Lyon”).  Πολύ γνωστή επίσης ταινία της βραδιάς είναι “Η Άφιξη του Τρένου στον Σταθμό της Λα Σιοτά” (L’Arrivée d’un train en gare de La Ciotat), η οποία είναι διάσημη για την αντίδραση του κοινού, που λέγεται ότι τρομοκρατήθηκε νομίζοντας πως το τρένο θα τους χτυπήσει.
Αυτή η εκδήλωση θεωρείται η επίσημη γέννηση του κινηματογράφου ως μαζικού μέσου.

Συνάντηση

Η σχέση μεταξύ κινηματογράφου και Magnum είναι αλληλένδετη. Οι φωτογράφοι του Magnum απαθανάτισαν τον κινηματογράφο, ενώ οι σκηνοθέτες υιοθέτησαν τη φωτογραφική αισθητική τους για πιο αυθεντικές ιστορίες.
Η συνάντησή τους είναι μια ένωση της στατικής και κινούμενης εικόνας, με κοινό σκοπό: να αφηγηθούν την αλήθεια του κόσμου.
Παρά το ότι είναι διαφορετικά μέσα, μοιράζονται κοινές τεχνικές και αισθητικές προσεγγίσεις, όπως η χρήση φωτός, σύνθεσης και σκηνικών για να δημιουργήσουν μια συγκεκριμένη ατμόσφαιρα ή να μεταδώσουν ένα μήνυμα.
Οι ιδιαίτερες ιδιότητες που προσφέρει μια ταινία είναι διπλές.  Πρώτον, ο συνεχής χρόνος παρέχει στιγμιαία αφήγηση, μια αίσθηση δραματικής συνέχειας και είναι επίσης ένα πολύπλοκο και ισχυρό εργαλείο στα χέρια του κινηματογραφιστή.  Δεύτερον, οι ταινίες (από τη δεκαετία του ’30) είναι ομιλούσες. Ο φωνητικός σχολιασμός είναι πολύ πιο αποτελεσματικός από τα κείμενα λεζάντας που μπορούν να συνοδεύουν φωτογραφίες.
Η μετάβαση από τη φωτογραφία στον κινηματογράφο είναι συχνά φυσική για πολλούς φωτογράφους, καθώς αυτός είναι μια τέχνη που βασίζεται επίσης στην αφήγηση ιστοριών μέσα από εικόνες, αλλά με την προσθήκη κίνησης και ήχου.

Ο όρος που σχετίζεται περισσότερο με το ήθος του Magnum είναι ο «concerned photography», που αναφέρεται σε μια μορφή φωτογραφίας με κοινωνική ευαισθησία, όπου ο φωτογράφος επιδιώκει να αποτυπώσει και να αναδείξει κοινωνικά, πολιτικά ή ανθρωπιστικά ζητήματα.
Δεν πρόκειται απλώς για καταγραφή γεγονότων, αλλά για μια φωτογραφία με σκοπό την ευαισθητοποίηση, την πρόκληση συναισθημάτων και κατά συνέπεια προϋποθέτει μια συγκεκριμένη πολιτική στάση.
Χωρίς να θεωρείται ως μια απροκάλυπτα πολιτική οργάνωση, το Magnum, ωστόσο, διακρίνεται  για τη «δέσμευσή» του σε μια ανθρωπιστική φωτογραφία, η οποία, χωρίς να είναι κατάφωρα κομματική ή προπαγανδιστική, είναι στο πλευρό του «μικρού» ανθρώπου και είναι αφιερωμένη στην αναζήτηση και την αποκάλυψη των δυσάρεστων αληθειών για τον κόσμο και, συχνά, την κινητοποίηση για αλλαγή.
Η αλλαγή του μέσου τους δίνει τη δυνατότητα να είναι  πιο «πολιτικά εστιασμένοι» αν το επιθυμούν.
Και ας μην ξεχνάμε ότι κάποτε υπήρχε (για λίγο) μεταξύ 1964 και 1969  η Magnum Films, ως μέρος του πρακτορείου.
 Οι φωτογράφοι του Magnum  που έχουν ασχοληθεί με τον κινηματογράφο (από διάφορες θέσεις)  επηρέασαν και τις δύο τέχνες με το ιδιαίτερο βλέμμα τους και την προσέγγισή τους στη δημιουργία εικόνων.
Θα προσπαθήσουμε παρακάτω να «δούμε» τους φωτογράφους του Magnum στον cinema, τη σκηνοθετική δουλειά τους (στα κατά τεκμήριο πιο γνωστά έργα τους) και την (επίσης κατά τεκμήριο πιο γνωστή)  παρουσία τους στα πλατό των κινηματογραφικών ταινιών:

Henri Cartier Bresson (1908-2004)

Ο εκ των ιδρυτών του Magnum είχε αναπτύξει ιδιαίτερη σχέση με τον κινηματογράφο (ηθοποιός, σκηνοθέτης, βοηθός σκηνοθέτη) υπό τις οδηγίες του διάσημου σκηνοθέτη και φίλου του Jean Renoir.
Συμμετείχε ως ηθοποιός (με μικρές χρονικά εμφανίσεις) στις ταινίες του Renoir:
«Ο κανόνας του παιχνιδιού/Le regle de jeu» (1939) υποδυόμενος έναν Άγγλο υπηρέτη και
«Μια μέρα στην εξοχή/Partie de campagne» που γυρίστηκε το 1936 και κυκλοφόρησε το 1946, υποδυόμενος ένα παπαδοπαίδι. Στη ταινία αυτή ήταν και second assistant director.

Είχε τη σκηνοθετική επιμέλεια: «La vie est nous» (1936) μια προπαγανδιστική ταινία μαζί με άλλους επτά σκηνοθέτες με επικεφαλής τον Jean Renoir (που ήταν μέλος του Κομουνιστικού κόμματος, όπως και ο Bresson για κάποιο διάστημα).
Στα ντοκιμαντέρ: «Victoire de la vie» (1938),  «With the Abraham Lincoln Britage in Spain» (1938), «L’ Espagna virda» (1939), «Le retour» (1946), «Stop Laughing, This Is England» (1963).

O H.C. Bresson ήταν και ο φωτογράφος πλατό στις παραπάνω ταινίες, αλλά ήταν επίσης φωτογράφος σε μια ταινία από την οποία πέρασαν σχεδόν (έστω και για λίγο) οκτώ φωτογράφοι του Magnum, που τους αναφέρουμε συνολικά παρακάτω.
Ήταν η ταινία «The Misfits/Οι αταίριαστοι» (1961) με σκηνοθέτη τον John Huston και πρωταγωνιστές: Marilyn Monroe, Clark Gable, Montgomery Clift, Eli Walach, Thelma Ritter.
Τη ταινία φωτογράφισαν: Eve Arnold, H.C. Bresson, Bruce Davidson, Elliott Erwitt, Ernst Haas, Erich Hartmann, Igne Morath, Dennis Stock.
Βέβαια φωτογράφοι του Magnum ήταν φωτογράφοι πλατό (set/still photographer) σε διάφορες ταινίες στις οποίες θα αναφερθούμε (επιλεκτικά) παρακάτω.

Robert Capa (1913-1954)

Ο συν-ιδρυτής του Magnum, είναι κυρίως γνωστός ως ένας από τους σπουδαιότερους πολεμικούς φωτογράφους του 20ού αιώνα. Είχε επίσης σημαντική σχέση με τον κινηματογράφο, τόσο μέσω της προσωπικής του ζωής όσο και μέσω της επαγγελματικής του δραστηριότητας.
Ήταν γνωστός για τη γοητεία του και τις σχέσεις, με πιο διάσημη αυτή με την Ingrid Bergman, την οποία γνώρισε το 1945 στο Παρίσι. Η σχέση αυτή τον έβαλε στο κόσμο του Hollywood, όπου έγινε φίλος (μεταξύ άλλων) με τον John Huston και τον Humphrey Bogart. Έχοντας «χτίσει» αυτές τις σχέσεις και με τις φωτογραφικές του  ικανότητές του εργάστηκε ως φωτογράφος στα παρασκήνια διαφόρων ταινιών, αποτυπώνοντας μοναδικές στιγμές από τα γυρίσματα ( όπως οι 4 φωτογραφίες στο τέλος της σελίδας.)
Συμμετείχε ως ηθοποιός (υποδυόμενος τον Hamza) στη ταινία «Temptation» (1946) με σκηνοθέτη τον Irving Pichel.

Η μοναδική του παρουσία ως σκηνοθέτη, είναι αυτή του πρώτου επεισοδίου της σειράς «Paris Cavalcade of Fashions» (30-09-1948).  Βοηθός σκηνοθέτη στη ταινία «400 millions» (1939) σε σκηνοθεσία των Joris Ivens & John Ferno. Διευθυντής φωτογραφίας στη ταινία «400 millions» (1939).
Φωτογράφος πλατό (uncredited) : (1) στην από τις  κορυφαίες ταινίες  όλων των εποχών «Notorious» (1946) σε σκηνοθεσία Alfred Hitchcock (2) «Beat the Devil» (1953) σε σκηνοθεσία John Huston  (3) «Moulin Rouge» (1952) σε σκηνοθεσία John Huston. Επίσης ήταν στο σετ της ταινίας «Arch of Triumph» (1946) στο τέλος της σχέσης του με την Ingrid Bergman.

Eve Arnold (1912-2012)

Η Eve Arnold γεννήθηκε στη Φιλαδέλφεια και ξεκίνησε την καριέρα της στη φωτογραφία στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Εντάχθηκε στο πρακτορείο Magnum Photos το 1951, και έγινε πλήρες μέλος το 1957. Ήταν η πρώτη γυναίκα που εντάχθηκε στο πρακτορείο.
«Behind the Veil» (1969) (50’). Η Eve Arnold σκηνοθετεί και μας δίνει μια σπάνια εικόνα της ζωής στον κόσμο του χαρεμιού, καθώς κινηματογραφεί τη ζωή μιας νεαρής Sheikha που προετοιμάζεται για γάμο στην άρχουσα τάξη του Ντουμπάι.  Δείχνει αρχικά τη παραδοσιακή απομόνωση και τελειώνει με τη νεαρή νύφη να αντιμετωπίζει μια πολύ διαφορετική και πολύ πιο ανοιχτή ζωή από αυτή των προηγούμενων γενιών.
Σκηνοθέτησε επίσης (1971)το επεισόδιο 60 της τρίτης σαιζόν  της σειράς «The world about us» σχετικά με το «Behind the veil».
Ήταν επίσης (και αυτή) φωτογράφος πλατό στη ταινία «The Misfits/Οι αταίριαστοι» (1961) δημιουργώντας μια στενή σχέση με την Marilyn Monroe. Από τη σχέση αυτή προέκυψε και το ντοκιμαντέρ «Eve and Marilyn» (1987)  (30΄) στο οποίο Arnold μοιράζεται  τις εμπειρίες της από τη συνεργασία της με την Marilyn Monroe, που ξεκίνησε το 1951 και συνεχίστηκε μέχρι τον θάνατο της το 1962. Σ΄ αυτό μας δείχνει τη Monroe πέρα από το γκλάμουρ του Hollywood και αποκαλύπτει την ανθρώπινη πλευρά της.

Rene Burri (1933-2014)

Ο Rene Burri σπούδασε στην Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών της Ζυρίχης (Kunstgewerbeschule Zürich), όπου ασχολήθηκε όχι μόνο με τη φωτογραφία αλλά και με κινηματογράφο και γραφιστική. Εκεί άρχισε να πειραματίζεται με τη χρήση κινηματογραφικής κάμερας, κυρίως για ντοκιμαντέρ και κοινωνικά ρεπορτάζ.
Σκηνοθέτησε το «The Two Faces of China» (1968) (53’), ένα ντοκιμαντέρ (για το BBC) που καταγράφει τη ζωή στην Κίνα. Ταξίδεψε στην Κίνα, στην καρδιά της Πολιτιστικής Επανάστασης, και κατέγραψε εικόνες από την καθημερινότητα, τα τοπία και την πολιτική προπαγάνδα. Ήταν μια σπάνια ματιά σε μια πολύ κλειστή χώρα εκείνη την εποχή. Δυσεύρετο (βρήκα μόνο μια φώτο του Burri να κινηματογραφεί στο Σινικό τείχος).
Σκηνοθέτησε επίσης το ντοκιμαντέρ «Braccia si, Uoini no» (1970) (50’)  που εστιάζει στις συνθήκες εργασίας των μεταλλωρύχων στην Ιταλία κατά τη δεκαετία του 1970, και πιο συγκεκριμένα στις απεργίες και τις διαμαρτυρίες των εργατών ενάντια στις άθλιες συνθήκες εργασίας και την έλλειψη ασφάλειας στα ορυχεία. Ο εύγλωττος τίτλος της ταινίας («Χέρια ναι, άνθρωποι όχι») είναι μια ειρωνική αναφορά στην εκμετάλλευση των εργαζομένων, οι οποίοι θεωρούνταν συχνά ως απλά “εργατικά χέρια” χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ανθρώπινη διάσταση και η αξιοπρέπειά τους.
Στα πλαίσια του Magnum Eye σκηνοθέτησε και το ντοκιμαντέρ «On the U.S. Nuclear Highway» (1994) (10’) παρουσιάζει τοποθεσίες όπως το Πεδίο Δοκιμών Λευκής Άμμου (White Sands Missile Range), όπου πραγματοποιήθηκε η πρώτη δοκιμή ατομικής βόμβας το 1945, και τοποθεσίες κατά μήκος της Διαπολιτειακής Οδού 25 που συνδέονται με την ανάπτυξη και δοκιμή πυρηνικών όπλων.

Martine Franck (1938-2012)

Βελγίδα, σπούδασε ιστορία της τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης και αργότερα στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης. Τη κέρδισε η  δυνατότητα της φωτογραφίας να καταγράφει την πραγματικότητα και ασχολήθηκε με αυτή.
Το 1966, παντρεύτηκε τον Henri Cartier Bresson, έναν από τους πιο σημαντικούς φωτογράφους του 20ού αιώνα. Μαζί απέκτησαν μια κόρη, τη Μελίνα. Συνεργάστηκαν σε πολλά έργα και υποστήριξαν ο ένας το έργο του άλλου. Ήταν γνωστή για την ευαισθησία της και την ικανότητα να βλέπει την ομορφιά και την πολυπλοκότητα της ζωής.
Σκηνοθέτησε (μεταξύ αρκετών άλλων) το ντοκιμαντέρ «What has happened to the American Indians?» (1970) (13΄) στο οποίο εξετάζει τη διαφορά μεταξύ παράδοσης και εμπορικότητας των φυλών Navajo και Hopi  της Αριζόνα.  Υπάρχει ένα ρήγμα σε αυτές τις κοινότητες των ιθαγενών της Αμερικής μεταξύ εκείνων που θέλουν να διατηρήσουν τα παραδοσιακά εδάφη των φυλών και εκείνων που θα ασχολούνταν με τις εταιρείες εξόρυξης και νερού που θέλουν να τις εκμεταλλευτούν.  Η Martine Franck παρουσιάζει και τις δύο πλευρές του επιχειρήματος, αλλά τελικά η ταινία επιλέγει σαφώς τους οικολόγους.
Σκηνοθέτησε επίσης ένα τμήμα 3΄στη ταινία «Το Contre l’Oubli (Against Oblivion)» (1991) (110΄) στην οποία (με ανάθεση της Διεθνούς Αμνηστίας) 30 Γάλλοι κινηματογραφιστές   μεταξύ των οποίων ο Alain Resnais και ο Jean Luc Godard, κάνουν μια έκκληση για λογαριασμό ενός πολιτικού κρατούμενου του Thomas Wanggai, ακτιβιστή της Δυτικής Παπούας, ο οποίος πέθανε στη φυλακή.
Στο τρίλεπτο που σκηνοθέτησε η Martine Franck ο  Henri Cartier Bresson διαβάζει ένα γράμμα που απευθύνεται στον τότε Πρόεδρο της Ισλαμικής Δημοκρατίας της Μαυριτανίας. Του καταλογίζει ότι επέτρεψε τη δολοφονία, το 1989, δύο μικρών παιδιών, του Mamadou Ba και του αδελφού του Abdoulaye. Καθώς ακούμε τα λόγια του, βλέπουμε παραδείγματα της δουλειάς του φωτογράφου που δείχνει ανθρώπους σαν τα αγόρια στα αφρικανικά τοπία τους. Το τμήμα τελειώνει με την έκκληση ότι “Είναι καθήκον να προστατεύεις τη μαγεία της παιδικής ηλικίας.”
Η μακρά και δημιουργική συνεργασία της με το «Theatre du Soleil» έδωσε το ντοκιμαντέρ  «En compagnie du Soleil» (1982) (17΄) με τις  καταπληκτικές της φωτογραφίες.

Raymond Depardon (1942- )

Ο  Γάλλος Raymond Depardon γεννήθηκε στο Villefranche-sur-Saone και ξεκίνησε να φωτογραφίζει στην οικογενειακή φάρμα σε ηλικία 12 ετών.
Το 1958 μετακόμισε στο Παρίσι, όπου ξεκίνησε την καριέρα του ως φωτορεπόρτερ στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Το πρακτορείο τον έστειλε να τραβήξει φωτογραφίες από μια βραδιά έναρξης στον κινηματογράφο: η ταινία δεν ήταν άλλη από το Breathless του Jean-Luc Godard. Ταξίδεψε σε ζώνες συγκρούσεων, όπως η Αλγερία, το Βιετνάμ, η Μπιάφρα και το Τσαντ.
Το 1966, συν ίδρυσε το πρακτορείο φωτορεπορτάζ Gamma  (το 2009 κήρυξε πτώχευση) και το 1978 έγινε μέλος του Magnum Photos.
Είναι αναμφισβήτητα ο φωτογράφος που έχει δημιουργήσει τα περισσότερα κινηματογραφικά έργα ντοκιμαντέρ και ταινίες μυθοπλασίας. Αρχίζοντας από το 1963 έχει σκηνοθετήσει (σύμφωνα με την Imdb) περισσότερες από πενήντα ταινίες (μικρού και μεγάλου μεγέθους) και είχε ή συμμετείχε στη διεύθυνση φωτογραφίας σε τριάντα τέσσερες ταινίες.
Με τη σύζυγό του Claudine Nougaret (φώτο κάτω δεξιά) έχουν συνεργαστεί στενά σε πολλά κινηματογραφικά έργα. Η Nougaret έχει συμβάλει ως παραγωγός, ηχολήπτρια και συμπαραγωγός σε πολλές από τις ταινίες του Depardon, δημιουργώντας μια ισχυρή και δημιουργική συνεργασία που έχει διαμορφώσει σημαντικά το έργο και των δύο.
Έχει βραβευτεί και έχει πάρει πολλές υποψηφιότητες, για τα κινηματογραφικά του έργα στο Φεστιβάλ των Καννών, Βερολίνου, Τορόντο, Λοκάρνο, Σαν Σεμπαστιάν.
Από το 2012 είναι μέλος της Ακαδημίας Καλών Τεχνών (Academie des Beaux-Arts), που αναγνώρισε τη δουλειά του στον κινηματογράφο και τη φωτογραφία. Το 2012, ανέλαβε την επίσημη φωτογράφιση του Γάλλου Προέδρου Francois Hollande.

Παρακάτω αναφέρουμε, χωρίς χρονολογική σειρά, κάποιες (όλες είναι αδύνατον στο παρόν αφιέρωμα) από τις ταινίες του (μικρού και μεγάλου μήκους) που είναι κατά βάση και οι πλέον γνωστές και βραβευμένες.
«Les Années Déclic» (1984) (65΄). Το ντοκιμαντέρ αυτό, που θεωρείται ένα από τα πιο προσωπικά του έργα, βασίζεται σε φωτογραφίες και κινηματογραφικό υλικό από την καριέρα του. Καλύπτει γεγονότα από τη δεκαετία του 1950 έως το 1980 και  εξερευνά τη σχέση του με την εικόνα και την αφήγηση.
«Profils Paysans» (τριλογία ντοκιμαντέρ, 2001-2008):
«L‘Approche» (2001) (88΄)-«Le Quotidien» (2005) (83΄)-«La Vie Moderne» (2008) (88΄).
Αυτή η τριλογία  θεωρείται από τα σημαντικότερα έργα του Depardon, που δείχνει την απλή ζωή των αγροτών στη σύγχρονη Νότια Γαλλία καθώς τις κοινωνικές αλλαγές και τη σχέση ανθρώπων και φύσης.
«San Clemente» (1981) (90΄). Γυρισμένο σε ένα ψυχιατρείο στο νησί San Clemente της Ιταλίας. Δείχνει την καθημερινότητα των ασθενών, τις σχέσεις μεταξύ γιατρών, ασθενών και των οικογενειών τους, αποφεύγοντας κάθε σχολιασμό και αφήνοντας τις εικόνες να μιλήσουν.
«Faits Divers» (1983) (108΄). Ο Depardon παρακολουθεί την καθημερινότητα ενός τμήματος του αστυνομικού τμήματος του πέμπτου «διαμερίσματος» (συνοικίας) του Παρισιού και καταγράφει μικρά και μεγάλα περιστατικά με μια ρεαλιστική, παρατηρητική ματιά.
«10e Chambre – Instants d‘audience» (2004) (105΄). Σε μια δικαστική αίθουσα του Παρισιού και σε περισσότερες από 200 εμφανίσεις ενώπιον της ίδιας γυναίκας δικαστή, ο Depardon επιλέγει μια ντουζίνα από διάφορα πλημμελήματα και αστικές ακροάσεις για να αναδείξει τις λεπτές λεπτομέρειες της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

«1974, Une Partie de Campagne» (1974) (90΄). Στο ντοκιμαντέρ (που εμφανίζονται-μεταξύ άλλων- και οι:  Charles Aznavour,  Jacques Chirac, François Mitterrand) καταγράφεται η προεκλογική (του 1974) εκστρατεία του Valéry Giscard d’Estaing (ο οποίος στη συνέχεια έγινε Πρόεδρος).
«Reporters» (1981) (90΄). Ντοκιμαντέρ που εξερευνά τον κόσμο των φωτορεπόρτερ της δεκαετίας του 1980. Παρουσιάζονται οι  προκλήσεις και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι φωτορεπόρτερ, καθώς και τις σχέσεις τους με τις προσωπικότητες (πολιτικούς, καλλιτέχνες και διασημότητες) που φωτογραφίζουν. Με τη χρήση της τεχνικής του cinéma vérité (είδος κινηματογράφου που προσπαθεί να δείξει τον κόσμο όπως πραγματικά είναι) ο Depardon προσφέρει μια αυθεντική ματιά στον κόσμο της φωτοειδησεογραφίας εκείνης της εποχής. Ανάμεσα  σε ένα πλήθος διασημοτήτων εμφανίζονται και : Ursula Andress, Jacques Chirac, Mireille Darc, Alain Delon,  Catherine Deneuve, Jean-Luc Godard, François Mitterrand, Richard Gere, Serge Gainsbourg, Christina Onassis, Valéry Giscard d’Estaing. Η ταινία κέρδισε το 1982 το βραβείο César για το καλύτερο ντοκιμαντέρ μικρού μήκους.
«La Captive du désert» (1990) (96΄). Ταινία εμπνευσμένη από την πραγματική ιστορία της Françoise Claustre, μιας Γαλλίδας αρχαιολόγου (που ερμηνεύεται από τη Sandrine Bonnaire) που απήχθη από αντάρτες στο Τσαντ το 1974 και κρατήθηκε αιχμάλωτη για αρκετά χρόνια. Οι απαγωγείς της τη μετακινούν διαρκώς μέσα στην έρημο, καθώς περιμένουν λύτρα ή ανταλλαγές με κρατουμένους. Η ελευθερία της είναι περιορισμένη και οι συνθήκες διαβίωσης είναι εξαιρετικά δύσκολες. Ο Depardon δίνει έμφαση στην παρατήρηση και τη σιωπή και αντί  για έντονες αφηγηματικές εξελίξεις, εστιάζει στην υπαρξιακή διάσταση της αιχμαλωσίας και την επίδραση της ερήμου στην ανθρώπινη ψυχή.
«Empty Quarter: Une femme en Afrique» (1985) (85΄). Μια σχεδόν βουβή ταινία για μια γυναίκα που περιπλανιέται στην έρημο της Σαχάρας. Η υπόθεση αφορά έναν άνδρα (δεν τον βλέπουμε , ακούμε μόνο τη φωνή του και τον υποδύεται ο ίδιος ο Depardon) και τη γυναίκα που μαζί ξεκινούν ένα ταξίδι μέσα από την έρημο, κατά μήκος του Νείλου με προορισμό την  Αλεξάνδρεια. Η ταινία δίνει έμφαση στην απομόνωση και στην αναζήτηση ταυτότητας. Είναι μισό φωτογραφικό δοκίμιο και μισό εσωτερικό μυθιστόρημα.
«12 Jours» (2017) (87΄). Αυτό το ντοκιμαντέρ εστιάζει σε όσους έχουν εισαχθεί  ακούσια σε ψυχιατρικό νοσοκομείο. Σύμφωνα με τη γαλλική νομοθεσία, οποιοσδήποτε εισάγεται στο νοσοκομείο χωρίς τη συγκατάθεσή του πρέπει να εξεταστεί από δικαστή εντός 12 ημερών. Αυτός ο δικαστής πρέπει να αποφασίσει εάν αυτοί οι ασθενείς του ψυχιατρείου μπορούν να επιστρέψουν στην κοινωνία. Κάθε χρόνο στη Γαλλία, 92.000 άνθρωποι τίθενται υπό ψυχιατρική φροντίδα χωρίς τη συγκατάθεσή τους.

Elliott Erwitt (1928-2023)

Γεννημένος ως Elio Romano Erwitz στο Παρίσι στις 26 Ιουλίου 1928. Η οικογένειά του ήταν Ρώσο-Εβραϊκής καταγωγής και έφυγαν από την Ευρώπη για τις ΗΠΑ το 1939 λίγο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εγκαταστάθηκαν στο Λος Άντζελες, όπου ο Erwitt σπούδασε φωτογραφία και κινηματογράφο στο Los Angeles City College. Μετακόμισε στη Νέα Υόρκη το 1948 και σπούδασε στο New School for Social Research. Από τη δεκαετία του 1970, αφιέρωσε αρκετή από την ενέργειά του στον κινηματογράφο.  Σκηνοθέτησε τα παρακάτω (γνωστά) ντοκιμαντέρ:
 «Beauty Knows No Pain» (1971) (26΄), για τις ομάδες cheerleading στο Τέξας. Ακολουθεί τις μαζορέτες της ομάδας Kilgore College Rangerettes, μιας από τις πιο διάσημες και αυστηρές ομάδες. Παρουσιάζει την αυστηρή εκπαίδευση, την ένταση και τις προσδοκίες που επιβάλλονται στις νέες γυναίκες που συμμετέχουν. Χρησιμοποιεί το καυστικό του βλέμμα για να αποτυπώσει την κοινωνική διάσταση του cheerleading,  και σχολιάζει έμμεσα την πίεση της τελειότητας και τη διαμόρφωση των γυναικείων προτύπων εκείνης της εποχής.
«Red, White and Bluegrass» (1973)  (25΄), εξερευνά τον κόσμο της bluegrass μουσικής (ένα είδος που έχει ρίζες στη folk και τη country) στις ΗΠΑ. Η ταινία δείχνει ζωντανές παραστάσεις, συνεντεύξεις με μουσικούς και στιγμές από τη ζωή τους και είναι μια γιορτή της μουσικής και της ανθρώπινης σύνδεσης.
«Arthur Penn: The Director» (1970) (25΄). Σπουδή στη ζωή και τη δουλειά του διάσημου Αμερικανού σκηνοθέτη Arthur Penn (γνωστού κυρίως από τη ταινία του «Bonnie and Clyde» (1967)κ.α.). Αποτελεί έναν φόρο τιμής στην καινοτομία και την καλλιτεχνική ακεραιότητα του Arthur Penn, ενώ ταυτόχρονα προσφέρει μια ενδιαφέρουσα ματιά στον κόσμο του κινηματογράφου της δεκαετίας του 1970.
“The Glassmakers of Herat” (1977) (28΄). Ντοκιμαντέρ που εστιάζει στην παραδοσιακή τέχνη της υαλουργίας στο Χεράτ του Αφγανιστάν. Η υπόθεση της ταινίας περιστρέφεται γύρω από την καθημερινή ζωή και την εργασία των τεχνιτών που ασχολούνται με την κατασκευή γυαλιού, μια τέχνη που έχει βαθιές ρίζες στην ιστορία και τον πολιτισμό της περιοχής.
Ήταν  χειριστής κάμερας στο «Gimme Shelter» (1970),φωτογράφος πλατό στο «Bob Dylan: No Direction Home» (2005) και πρόσθετος φωτογράφος στο «Get Out Yer Ya Ya’s» (2009).

Jean Gaumy (1948- )

Ο Jean Gaumy γεννήθηκε στο Royan Pontaillac, Γαλλία. Παρακολούθησε σχολεία στην  Toulouse και την Aurillac , στη συνέχεια έλαβε την τριτοβάθμια εκπαίδευση στη Rouen,πριν εργαστεί ως μοντέρ και ανεξάρτητος φωτογράφος στην περιοχή Παρισιού-Νορμανδίας.
Η δουλειά του επικεντρώνεται συχνά σε απομονωμένα περιβάλλοντα, όπως η ζωή των ψαράδων στη θάλασσα, οι κλειστές κοινωνίες και οι περιορισμένοι χώροι. Σκηνοθέτησε τα παρακάτω ντοκιμαντέρ :
«La Boucane» (1984) (36΄): Αυτό το ντοκιμαντέρ, προσφέρει μια εθνογραφική ματιά σε μια μικρή κοινότητα. Φωτογραφίζοντας στο παρελθόν μια ομάδα γυναικών που εργάζονται σε ένα εργαστήριο κονσερβοποιίας ψαριών, τις επισκέπτεται ξανά δέκα χρόνια μετά και τις κινηματογραφεί, δίνοντας ειλικρινή εικόνα για την ιδιωτική τους ζωή και τις σχέσεις μεταξύ τους. Ο ήχος του να τραγουδούν ένα παλιό λαϊκό τραγούδι στο τέλος της ταινίας είναι πραγματικά αξιομνημόνευτος και βαθιά συγκινητικός.
«Jean–Jacques» (1987) (52΄): Σε αυτό, καταγράφει τη ζωή στο χωριό Octeville-sur-Mer μέσα από τα μάτια του Jean-Jacques, ενός κατοίκου που θεωρούνταν άδικα ο “τρελός του χωριού”, παρουσιάζοντας την καθημερινότητά του και τις σχέσεις του με τους κατοίκους του χωριού. Ο Gaumy έζησε δύο χρόνια κεί για να δημιουργήσει το ντοκιμαντέρ.
«On the Rowanlea trawler» (1992) (4΄): Μια ολιγόλεπτη, όμορφη και σιωπηλή εντύπωση ζωής στο κατάστρωμα μιας τράτας. Αποτυπώνει τη ζωή και την επίπονη εργασία, τους κινδύνους  καθώς και τις στιγμές πλήξης και αβεβαιότητας.
«Marcel, prêtre» (1994) (42΄): Η ταινία (μπορεί να χαρακτηριστεί και ως προσωπική) απεικονίζει την επίδραση του χρόνου στον Marcel, έναν ιερέα από την επισκοπή του Aurillac, ο οποίος ήταν μια σημαντική προσωπικότητα σε όλη την παιδική ηλικία του Gaumy. Ξεκινώντας ως ταινία για τη ζωή ενός ιερέα της επαρχίας, εξελίσσεται ως μαρτυρία της μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση.
«Sous–Marin» (2006) (5 επεισοδίων των 25΄): Ο Jean Gaumy είχε άνευ προηγουμένου πρόσβαση στο γαλλικό  πυρηνικό υποβρύχιο  La Perle,  και κατέγραψε τη ζωή μέσα σε αυτό κατά τη διάρκεια μιας τετράμηνης αποστολής στον Αρκτικό Κύκλο. .  Όλη η σειρά είναι μια συναρπαστική ματιά σε έναν μυστικό, σκιερό κόσμο, που αποδεικνύει ότι η πυρηνική απειλή δεν έχει τελειώσει.

Thomas Hoepker (1936-2024)

Γερμανός, γεννήθηκε στο Μόναχο.  Άρχισε για πρώτη φορά να βγάζει φωτογραφίες  στα 14^α γενέθλια του με μια παλιά κάμερα γενέθλιο δώρο του παππού του. Σπούδασε (χωρίς να αποφοιτήσει) ιστορία της τέχνης και αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, όπου έμαθε για την κατανόηση των εικόνων και της σύνθεσης. Διετέλεσε πρόεδρος του Magnum από το 2003 έως το 2006. Με τη τρίτη σύζυγό του, Christine Kruchen  έχουν δημιουργήσει και σκηνοθετήσει ντοκιμαντέρ, κυρίως τις δεκαετίες 1960-1970. Το πλέον γνωστό από αυτά είναι:
 «Tod Im Maisfeld (Death in a Cornfield)» (1999) (27΄): Είκοσι ένας χωρικοί δολοφονήθηκαν από τον στρατό σε ένα χωράφι με καλαμπόκι της Γουατεμάλας το 1982. Hoepker και Kruchen   εξιστορούν την αρχαιολογική εκταφή των λειψάνων τους, την επακόλουθη ιατροδικαστική εξέταση και τον εκ νέου ενταφιασμό τους από τις θλιμμένες οικογένειές τους. Βέβαια είναι απίθανο οι δολοφόνοι τους να οδηγηθούν στη δικαιοσύνη. 200.000 άνθρωποι, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν αυτόχθονες Μάγια, χάθηκαν στον εμφύλιο πόλεμο στη Γουατεμάλα, που έληξε το 1996.

Susan Meiselas (1948-)

Αμερικανίδα, γεννήθηκε στη  Baltimore, Maryland. Σπούδασε ανθρωπολογία στο Sarah Lawrence College και έλαβε το Master of Arts στην εικαστική εκπαίδευση από το Πανεπιστήμιο του  Harvard.
Η Meiselas έγινε ευρέως γνωστή για τη δουλειά της στη Νικαράγουα κατά τη δεκαετία του 1970, όπου κατέγραψε την επανάσταση εναντίον του δικτάτορα Anastasio Somoza. Οι φωτογραφίες της από αυτή την περίοδο έχουν γίνει εικονικές και έχουν συμβάλει σημαντικά στην κατανόηση των πολιτικών και κοινωνικών αναταραχών της εποχής. Είναι μέλος του Magnum Photos από το 1976. Σήμερα είναι Πρόεδρος του Ιδρύματος Magnum. Είναι ιδιαίτερα γνωστή για τα παρακάτω ντοκιμαντέρ :
«Living at Risk: The Story of a Nicaraguan Family» (1985) (σε δύο μέρη) (191΄): Το πρώτο μέρος έγινε το 1984-85 στο αποκορύφωμα του πολέμου των Sandinistas με τους Contras, πέντε χρόνια μετά την επανάσταση που ανέτρεψε τον δικτάτορα Anastasio Somoza. Επικεντρώνεται σε πέντε αδέρφια της προνομιούχας, καλά συνδεδεμένης οικογένειας Barrios, όλα βαθιά αφοσιωμένα στην επανάσταση και εργάζονται για αυτήν με διάφορες ικανότητες, συχνά διατρέχοντας σημαντικό κίνδυνο για τους εαυτούς τους. Το δεύτερο μέρος, The Barrios Family 25 Years Later , περιλαμβάνει μια ομάδα 20 ταινιών μικρού μήκους που έγιναν το 2009-10. Αυτή η συλλογή έργων μεταφέρει την ιστορία της οικογένειας Barrios και της χώρας τους, παρακολουθώντας τον αγώνα πολλών γενεών τους να βρουν τρόπους να ζήσουν και να εργαστούν σύμφωνα με τα ιδανικά που τους ενέπνευσαν.

(τέσσερα μέλη της οικογένειας Barios το 1984 και δεξιά η οικογένεια το 2009)

«Pictures from a Revolution » (1991) (90΄): Το 1981, η Susan Meiselas δημοσίευσε το λεύκωμα   «Nicaragua» με 70 φωτογραφίες που τράβηξε καταγράφοντας την επανάσταση των Sandinistas.
Δέκα χρόνια αργότερα επιστρέφει αναζητώντας τους ανθρώπους που εμφανίζονται στις φωτογραφίες της και να τους ρωτήσει αν πιστεύουν ότι ο πόνος και η θυσία άξιζαν τον κόπο. Πού είναι τώρα, τι θυμούνται, τι σκέφτονται για τη χώρα τους και την επανάσταση; Η χώρα είχε βιώσει την εμπειρία του Πολέμου των Κόντρα, το οικονομικό θαύμα δεν είχε συμβεί, αλλά οι κάτοικοι της Νικαράγουας είχαν τουλάχιστον απαλλαγεί από τη μισητή Guarda Nacional (Εθνοφρουρά). Βρίσκει μια γυναίκα που έθαψε τον άντρα της όταν ήταν 14 ετών. Μιλάει με εκείνους που πολέμησαν την Guarda Nacional – κάποιοι είναι απογοητευμένοι, κάποιοι έχουν ακόμα τη ζέση της επανάστασης. μιλάει στις μητέρες για τους γιους τους. Βρίσκει ένα μέλος της Guarda που έγινε Κόντρα.
Και προσφέρει τους δικούς της στοχασμούς για το χρόνο και την ιστορία και για τη στιγμή και το νόημα μιας φωτογραφίας.

Martin Parr (1948-2025)

Βρετανός, γεννήθηκε στο Epsom του Surrey, ο Parr ήθελε να γίνει φωτογράφος ντοκιμαντέρ από την ηλικία των δεκατεσσάρων. Αναφέρει ως πρώιμη επιρροή τον παππού του, George Parr, ερασιτέχνη φωτογράφο και μέλος της Royal Photographic Society.
Είναι γνωστός για τα φωτογραφικά του έργα που έχουν μια οικεία, σατιρική και ανθρωπολογική ματιά σε πτυχές της σύγχρονης ζωής, όπως η καταναλωτική κουλτούρα, ο τουρισμός, η μεσαία τάξη και η σύγχρονη ζωή, με μια δόση ειρωνείας και χιούμορ και ακόμα πιο ειδικότερα καταγράφοντας τις κοινωνικές τάξεις της Αγγλίας.
Ο Martin Parr έγινε μέλος του Magnum Photos το 1988, μία κίνηση που αρχικά προκάλεσε διαφωνίες μεταξύ των μελών του διάσημου φωτογραφικού πρακτορείου. Η φωτογραφική του προσέγγιση  (που συνδύαζε μια σκηνοθετημένη αισθητική χρησιμοποιώντας έντονα χρώματα και φλας) διέφερε από την πιο κλασική, ασπρόμαυρη τεχνοτροπία που προτιμούσαν οι περισσότεροι φωτογράφοι του Magnum.
Ωστόσο, η επιμονή του και η πρωτοποριακή του οπτική δικαιώθηκαν και ο Martin Parr υπήρξε Πρόεδρος του Magnum Photos από το 2013 έως το 2017, συμβάλλοντας στη διεύρυνση της αποστολής του πρακτορείου. Υπό την ηγεσία του, το Magnum εξελίχθηκε και προσαρμόστηκε στη νέα ψηφιακή εποχή. Το γνωστότερο ντοκιμαντέρ του είναι:
«Think of England» (1999) (49΄): Στο πλαίσιο της σειράς «Modern Times» του BBC, ο Parr ταξίδεψε στην Αγγλία το καλοκαίρι του 1998 με μια ψηφιακή κάμερα,  διερευνώντας ένα θέμα που τον απασχολούσε ως φωτογράφο σε όλη του την καριέρα, τη φύση της αγγλικής γλώσσας. Αναζήτησε τον ορισμό της «αγγλικότητας» μέσα από τις αφηγήσεις των ανθρώπων που συνάντησε. Αρχίζοντας κυρίως από τις μεσαίες τάξεις, η ταινία ξεκινά ως ένα φιλικό πορτρέτο της αγγλικής εκκεντρικότητας, αλλά καθώς ο Parr μετακινείται στη Βόρεια Αγγλία και μιλά με τις εργατικές τάξεις, μια νότα κοινωνικής διαίρεσης εισχωρεί σταδιακά, αλλά επίμονα, και αισθανόμαστε (μέσα από αποκαλυπτικές απαντήσεις) διαχωρισμούς όχι μόνο μεταξύ των τάξεων, αλλά και μεταξύ του βορρά και του νότου της χώρας.

Christopher Horace Steele–Perkins  (1947- )

Βρετανός, γεννήθηκε στο Rangoon της Βιρμανίας, από πατέρα Βρετανό και Βιρμανή μητέρα, αλλά  ο πατέρας του άφησε τη μητέρα του και  τον πήρε στην Αγγλία σε ηλικία δύο ετών. Πήγε στο Christ’s Hospital και για ένα χρόνο σπούδασε χημεία στο Πανεπιστήμιο του York πριν φύγει για διαμονή στον Καναδά. Επιστρέφοντας στη Βρετανία, εντάχθηκε στο Πανεπιστήμιο του Newcastle upon Tyne. Το 1971 μετακόμισε στο Λονδίνο και έγινε φωτογράφος πλήρους απασχόλησης, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για αστικά θέματα, συμπεριλαμβανομένης της φτώχειας.  Το μοναδικό του  ντοκιμαντέρ είναι :
«Video Diaries : Dying for Publicity» (1993) (70΄): Είναι το τέταρτο επεισόδιο της έκτης σαιζόν της σειράς ντοκιμαντέρ του BBC ‘Video Diaries’, στην οποία τα άτομα καλούνταν να κάνουν προγράμματα για τον εαυτό τους  και το οποίο προβλήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 1993. Τα γυρίσματα έγιναν για τις ανθρωπιστικές κρίσεις στη Σομαλία και το Σουδάν. Φωτογραφίζοντας τα αποτελέσματα της πείνας και του πολέμου αναρωτιέται έντονα σε κάθε βήμα για την ηθική και την αποτελεσματικότητα της δημιουργίας εικόνων που θα καταναλωθούν στη Δύση στα άνετα και καλά εξοπλισμένα σπίτια μας. Η πιο έντονη στιγμή είναι όταν προσπαθεί (αποτυχημένα) να βοηθήσει την εισαγωγή στο νοσοκομείο του Μογκαντίσου δυο παιδιών με φυματίωση και νοιώθει λιγότερο  αισιόδοξος για το πόσο το φωτορεπορτάζ μπορεί πραγματικά να αλλάξει τα πράγματα. Βέβαια σε κάτι  συνέβαλε με το να είναι εκεί και να καταγράφει τι συνέβαινε. Είπε: «Το περιοδικό Independent δημοσίευσε ένα εξώφυλλο σε αυτό, οπότε ο λιμός και τα αίτια του αναφέρθηκαν καλά και χρησιμοποιήθηκαν οι φωτογραφίες μου. Δεν ξέρω τι καλό είχε τελικά, αλλά τουλάχιστον ένιωσα ότι η ιστορία μπήκε στην έντυπη σελίδα και την είδαν μεγάλος αριθμός ανθρώπων. Δεν έμεινε μόνο σε μια ντουλάπα».

Dennis Stock (1928-2010)

Αμερικάνος, γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη . Ο πατέρας του ήταν Ελβετός και η μητέρα του Αγγλίδα. Υπηρέτησε στον στρατό των Ηνωμένων Πολιτειών από το 1947 έως το 1951. Μετά την απόλυσή του, μαθήτευσε κοντά στον φωτογράφο Gjon Mili, (Αλβανός φωτογράφος από την Κορυτσά γνωστός το έργο του στο Life, για το οποίο φωτογράφιζε καλλιτέχνες όπως ο Pablo Picasso).
Το 1951 κέρδισε το πρώτο βραβείο σε διαγωνισμό του περιοδικού Life για νέους φωτογράφους. Την ίδια χρονιά, έγινε συνδεδεμένο μέλος του φωτογραφικού πρακτορείου Magnum . Έγινε πλήρης εταίρος-μέλος το 1954. Από το 1957 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο Stock στράφηκε με τον φακό του σε μουσικούς της τζαζ , φωτογραφίζοντας ανθρώπους όπως ο Louis Armstrong , η Billie Holiday , ο Sidney Bechet , ο Gene Krupa, ο Duke Ellington και ο Miles Davis.
Καθοριστική ήταν η γνωριμία του με τον James Dean το 1955, λίγους μήνες πριν τον ξαφνικό θάνατο του τελευταίου. Ένα από τα πορτρέτα του Dean  στην Times Square της Νέας Υόρκης έγινε μια εμβληματική εικόνα του νεαρού σταρ. Η ασπρόμαυρη εικόνα δείχνει τον ηθοποιό με τραβηγμένο γιακά σε ένα μακρύ παλτό και ένα τσιγάρο στο στόμα σε μια βροχερή, γκρίζα μέρα.
O Dennis Stock συμμετείχε ως φωτογράφος πλατό σε αρκετές ταινίες και ως second unit director στην διάσημη ταινία «Lolita» (1962) που σκηνοθέτησε ο Stanley Kubrick. Ο ίδιος σκηνοθέτησε το ντοκιμαντέρ:
«Where have you been, Jinny Dean ?» (1991) (40΄). Σε αυτήν την ταινία, ο Stock επισκέπτεται τη γενέτειρα του Dean, το Fairmont, στην Indiana, και μιλά με φίλους, συγγενείς και θαυμαστές του ηθοποιού κατά τη διάρκεια του ετήσιου Σαββατοκύριακου James Dean, όταν η πόλη  και οι θαυμαστές του συγκεντρώνονται για να αποτίσουν φόρο τιμής και να αποκομίσουν κάποια κέρδη από τον διαρκή θρύλο του.

Donovan Wylie (1971-)

Ιρλανδός, γεννημένος στο Belfast  στη Northern Irish. Ξεκίνησε τη φωτογραφία στην εφηβεία του όταν ήταν μαθητής στη Belfast Royal Academy. 16 ετών άφησε το σχολείο και πήγε σε ένα ταξίδι τριών μηνών στην Ιρλανδία. Αυτά τα ταξίδια είχαν ως αποτέλεσμα το πρώτο του βιβλίο, «32 Counties», που δημοσιεύτηκε όταν ήταν 18 ετών.
Η δουλειά του, συχνά περιγραφόμενη ως «αρχαιολογίες», επικεντρώνεται κυρίως στο πολιτικό και κοινωνικό τοπίο της Βόρειας Ιρλανδίας, εξερευνώντας τις επιπτώσεις της σύγκρουσης στην αστική αρχιτεκτονική.
Το 1992, σε ηλικία μόλις 21 ετών, έγινε υποψήφιο μέλος του πρακτορείου Magnum,το 1998 έγινε πλήρες μέλος και το2017 αποχώρησε.  Σκηνοθέτησε το ντοκιμαντέρ: 
«The train» (2001) (50΄). Γυρισμένo για σχεδόν ένα χρόνο, αλλά αξέχαστη για τα πλάνα της από τον χειμώνα της Σιβηρίας, η ταινία του Wylie ακολουθεί ένα «εκκλησιαστικό τρένο» στο άδειο τοπίο της Βόρειας και Ανατολικής Ρωσίας.
Μια περιοδεύουσα ομάδα Ρώσων ορθοδόξων ιερέων προσπαθεί να ανακτήσει την ψυχή της Ρωσίας μετά την πτώση του κομμουνισμού, όχι μόνο από πρώην κομμουνιστές αλλά και ευαγγελικούς άλλων θρησκειών.  Υπάρχουν μερικοί υπέροχοι χαρακτήρες, μερικά υπέροχα χορωδιακά τραγούδια και μια αξιοσημείωτη τελική σκηνή, όπου νεαροί στρατιώτες αναζητούν την παρηγοριά της θρησκείας πριν πάνε στην κόλαση της Τσετσενίας.
Προβλήθηκε στο Channel 4 και κέρδισε το βραβείο  British Academy Film Award (BAFTA) στην κατηγορία «Νέος Σκηνοθέτης – Ντοκιμαντέρ».

Antoine D΄Agata (1961-)

Γάλλος, γεννημένος στη Marseille. Έφυγε από τη Γαλλία το 1983 για να ξεκινήσει μια σειρά από ταξίδια. Σπούδασε φωτογραφία στο International Centre of Photography στη Νέα Υόρκη το 1990, υπό την καθοδήγηση των Larry Clark και Nan Goldin. To 2004 έγινε μέλος του Magnum.
Ο D’Agata δεν είχε τυπική ανατροφή, περνώντας τα εφηβικά του χρόνια σε βίαιες μάχες για την πολιτική αγωνιστικότητα και γοητεύτηκε από αυτούς που έβλεπε να ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας – ήρθε σε επαφή με πόρνες, ναρκομανείς και τραμπούκους. Το έργο του πραγματεύεται θέματα που συχνά θεωρούνται ταμπού, όπως ο εθισμός, το σεξ, οι προσωπικές εμμονές, το σκοτάδι και η πορνεία.
Συχνά χρησιμοποιεί τις δικές του εμπειρίες ζωής ως πηγή υλικού: «Η οικειότητά μου συνδέεται τόσο πολύ με τη δουλειά μου και η δουλειά μου εξαρτάται τόσο πολύ από τις οικείες μου εμπειρίες από τον κόσμο. Είναι όλα αναμεμειγμένα».
Πολύ γνωστά είναι τα παρακάτω ντοκιμαντέρ , που σκηνοθέτησε:
«El Cielo del Muerto» (2005) (14΄): Η υπόθεση εκτυλίσσεται κατά τη διάρκεια μιας νύχτας, όπου ένας άνδρας ταξιδεύει, πίνει, κάνει χρήση ναρκωτικών και συναντά γυναίκες σε μια ζώνη πορνείας στα σύνορα μεταξύ Μεξικού και Ηνωμένων Πολιτειών.  Η ταινία επιχειρεί να επεκτείνει την αισθητική και τα θέματα που εξερευνά ο D’Agata στη φωτογραφία του, όπως η νύχτα, η περιπλάνηση και οι εμπειρίες των περιθωριοποιημένων ατόμων.
«Aka Ana» (2008) (60΄): Η ταινία αποτελείται από 120 αποσπάσματα, χωρισμένα σε 6 κεφάλαια, που αντιστοιχούν σε 120 νύχτες περιπλάνησης στο Τόκιο, την Οσάκα και άλλες ιαπωνικές πόλεις. Μέσα από αυτά τα αποσπάσματα, ο D’Agata εξερευνά τον υπόγειο κόσμο της νύχτας στην Ιαπωνία, εστιάζοντας σε θέματα όπως η πορνεία, η βία και η χρήση ναρκωτικών. To 2004 ο D’Agata γύρισε την πρώτη του μικρού μήκους ταινία  Le Ventre du Monde (Η κοιλιά του κόσμου), η οποία ήταν το prequel για τη ταινία «Aka Ana».
«Atlas» (2013) (77΄): Η ταινία παρουσιάζει έναν άνδρα χωρίς δεσμούς, επιζώντα από ένα μακρύ ταξίδι, που συλλέγει μεθυσμένες εικόνες, διάσπαρτα κομμάτια μιας κατακερματισμένης ταυτότητας, όπως τα εδάφη που διασχίζει. Η ταινία γυρίστηκε σε διάφορες τοποθεσίες, όπως η Καμπότζη, η Ρωσία και η Ινδία. Και εδώ η κάμερά του αποκαλύπτει έναν παράλληλο κόσμο πορνείας και ναρκωτικών, γεμάτο από εξαντλημένα σώματα και χαμένες ψυχές. Στη νύχτα του, δεν υπάρχει θεός ή τέρψη αλλά μόνο η αποδοχή ότι μόνο η σάρκα υπάρχει.
«White Noise» (2019) (240΄): Η ταινία μας μεταφέρει στον υπόγειο κόσμο των εργαζομένων του σεξ, από την Καμπότζη μέχρι τη Νορβηγία και από την Ουκρανία μέχρι τις ΗΠΑ. Αποτελείται από περισσότερους από 20 μονολόγους, παρουσιάζοντας οράματα γυναικών σε καταστάσεις έκστασης που προκαλούνται από το σεξ ή τα ναρκωτικά.
«La vie nue» (2020) (8΄): Η ταινία βασίζεται στη σειρά φωτογραφιών «Virus», την οποία δημιούργησε ο D’Agata στους δρόμους και τα νοσοκομεία κατά τη διάρκεια του lockdown που προκλήθηκε από την πανδημία COVID-19. Είναι  ένα ταξίδι γεμάτο παραισθήσεις: από το πυρακτωμένο σκηνικό μιας πόλης σε καραντίνα, όπου οι σπάνιοι επιζώντες περιπλανιούνται άσκοπα, μέχρι ένα νοσοκομείο όπου οι νοσηλευτές και οι ασθενείς που φέρουν τον ιό εκτελούν καθημερινά τελετουργικά ζωής και θανάτου. Αυτοί  οι αδιαφανείς χώρους μετατρέπονται σε ένα θέατρο σκιών, χωρίς ίχνος πραγματικότητας, και αποκαλύπτει τη τραγική τους διάσταση.

Magnum Eye

Οι φωτογράφοι Magnum (όπως είδαμε και στη διάρκεια των παραπάνω ταινιών) είναι στα καλύτερά τους στις ταινίες μικρού μήκους. Η ταινία μικρού μήκους είναι μια μορφή τέχνης από μόνη της, που απαιτεί την μερικές φορές δύσκολη συνθήκη να είναι συνοπτική.  Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι είναι ένας ιδανικός τρόπος για έναν ακίνητο φωτογράφο να ασχοληθεί με τον κινηματογράφο.
Την ευκαιρία αυτή την έδωσε, στους φωτογράφους, το project «Magnum Eye» (που παρουσιάστηκε σε διάφορες μορφές, όπως τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ, έντυπα και εκθέσεις).
Κατά τη διάρκεια αυτού του project (που το δυναμικό χρονικό του διάστημα ήταν η διετία 1991-92) δημιουργήθηκαν από διάσημους φωτογράφους του πρακτορείου δεκαοκτώ ντοκιμαντέρ διάρκειας   10-12 λεπτών, τα οποία σκηνοθετήθηκαν από τους ίδιους.
Τα θέματα κυμαίνονταν από συμμορίες του δρόμου του Detroit , μέχρι το Famous Gleason’s Gym στο Brooklyn, μέχρι τους Santas Clauses στο πεζοδρόμιο στη New York. Παραγωγός της σειράς ήταν η Kiki Miyaki.
Θα δούμε παρακάτω μερικά από αυτά τα ντοκιμαντέρ:
 «Jab Jab» (1992) (10’) Director: Bruce Davidson (1933 – ): Είναι ένα ντοκιμαντέρ που εξερευνά τον κόσμο της πυγμαχίας στο Gleason’s Gym, ένα ιστορικό γυμναστήριο στο Brooklyn της Νέας Υόρκης. Το γυμναστήριο αυτό είναι γνωστό για το ότι έχει εκπαιδεύσει πολλούς διάσημους πυγμάχους. Η ταινία είναι μια προσωπική, ειλικρινής και εμβληματική ματιά στον κόσμο της πυγμαχίας (του Αμερικανού Davidson)  που δείχνει πώς ο αθλητισμός μπορεί να είναι ένας τρόπος ζωής και ένα εργαλείο για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ζωής. Είναι μια αφιέρωση στην ανθρώπινη επιμονή και στην ομορφιά της προσπάθειας.

«Letting Go» (1993) (10΄) Director: Paul Fusco (1930-2020): Η συγκινητική τούτη ταινία του (Αμερικάνου) Paul Fusco ακολουθεί τη Dr. Karen Bayle που εργάζεται στην Κλινική Wadell στο San Francisco, καθώς επισκέπτεται ετοιμοθάνατους ασθενείς με AIDS, τις οικογένειές τους, τους φίλους και τους εραστές τους στα σπίτια τους και στα νοσοκομεία.  Οι ασθενείς μοιράζονται τον πόνο, τη δυσπιστία, τη ντροπή και την ελπίδα τους, ενώ η Dr. Bayle τους δίνει τη δύναμη και το κουράγιο.

«Waiting for Madonna» (1992) (10’) Director: Peter Marlow (1952-2016): Η ταινία του (Βρετανού) Peter Marlow είναι το πορτραίτο ενός αξιαγάπητου απατεώνα, φωτογράφου διασημοτήτων, του Dave Hogan ή απλά «Hogey» όπως τον αποκαλούσαν οι συνάδελφοι του.  Ο Marlow καταγράφει μια μέρα στη ζωή αυτού του  ταμπλόιντ παπαράτσι καθώς περιμένει -μάταια- να πάρει μια προσοδοφόρα φωτογραφία της Madonna στη διάρκεια μιας επίσκεψής της στο Λονδίνο.

 «A Peruvian Equation» (1992) (11’) Director: Gilles Peress (1946- ): Η ιστορία της Perdita, μίας από τους πολλούς αγρότες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την ύπαιθρο λόγω της εξέγερσης του «Φωτεινού Μονοπατιού» («Shinig Path») για μια επισφαλή ζωή στους δρόμους της Λίμα. Η ταινία του (Γάλλου) Gilles Peress που ξεχωρίζει για τη δημιουργική χρήση κειμένου στην οθόνη,   περιγράφει τις πολιτικές αθλιότητες στο Περού και κατηγορεί τους ολιγάρχες, ως υπεύθυνους, σε μεγάλο βαθμό, για αυτές.

«Getting out» (1992) (10΄) Director: Eli Reed (1946- ): Υπό τους ήχους του Adagio του Albinoni, η σκληρή ταινία του Eli Reed (Αμερικάνος και ο πρώτος έγχρωμος φωτογράφος που έγινε δεκτός στο Magnum) ερευνά την κουλτούρα των συμμοριών στο Ντιτρόιτ.  Μια ανατριχιαστική εικόνα του κανόνα του όπλου, του «σεβασμού» και του κύκλου της βίας, που προκαλείται από την ανεργία, τη φτώχεια και την προκατάληψη, «a fucked up way to live»», όπως παραδέχεται ένας από τους πρωταγωνιστές της ταινίας, που προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης.

«Et otro lado/The other side» (1992) (11΄) Director: Alex Webb (1952- ): Ο Alex Webb (Αμερικάνος) ακολουθεί την απελπισμένη φυγή Μεξικανών που προσπαθούν να περάσουν  στις Ηνωμένες Πολιτείες εστιάζοντας σε θέματα όπως οι παράνομες διελεύσεις, οι αναμονές, οι συλλήψεις και η στρατιωτικοποίηση της περιοχής. Ο Webb δεν σχολιάζει, αλλά οι δυνατές εικόνες του δείχνουν τις συμπάθειές του.  Μια ταινία που κάνει ερωτήσεις αλλά δεν μπορεί να τις απαντήσει.

«The Russian prison : A separate life» (1992) (10΄) Director: Gueorgui Pinkhassov (1952- ): Ο (Ρώσος)  Gueorgui Pinkhassov αποκτά  σπάνια είσοδο σε μια από τις συνήθως αδιαπέραστες φυλακές της Ρωσίας και κινηματογραφεί τους κρατούμενους να αφηγούνται τις ιστορίες τους.  Ο Pinkhassov δείχνει σε αυτή την ατμοσφαιρική ταινία το άκρο της ζωής κάτω από τις συνθήκες της ρωσικής φυλακής.

Ντοκιμαντέρ για τους φωτογράφους

Ντοκιμαντέρ δεν έκαναν μόνο οι φωτογράφοι του Magnum, αλλά έχουν γίνει πάρα πάρα πολλά και γι΄αυτούς. Σταχυολογούμε και προτείνουμε παρακάτω μερικά από αυτά:

«Misery loves company: The life and death of Bruce Gilden» (2006) (60΄):  Ο σκηνοθέτης Gideon Gold  παρουσιάζει τον (Αμερικάνος,1946) Bruce Gilden έναν αρχετυπικό φωτογράφο δρόμου, που κινείται γρήγορα και είναι «επιθετικός» και φωτογραφίζει με το φλάς του στο πρόσωπο των ανθρώπων. Πέραν από αυτόν τον «παράδοξο» τρόπο που φωτογραφίζει η ταινία δείχνει τον Gilden να φιλοσοφεί ειλικρινά για τη ζωή του, τη δύσκολη ανατροφή του, τη σχέση του με την κόρη του και τη μοναδική του προσέγγιση στη φωτογραφία.

«Watch the birdie» (1963) (31΄): Ο σκηνοθέτης  και πρώην φωτογράφος Ken Russell εξερευνά το έργο του φωτογράφου και φίλου του  David Hurn (Ουαλός,1934) . Στην ταινία παρουσιάζεται ο Hurn καθώς εξηγεί πώς πέρασε από τη φωτογράφιση της Ουγγρικής Επανάστασης του 1956 σε μοντέλα μόδας στο «Swinging London», αν και αργότερα επέστρεψε στο σοβαρό φωτορεπορτάζ όταν έγινε μέλος του Magnum και ασχολείται με μια ευρεία γκάμα φωτογραφικών θεμάτων, προσφέροντας μια εις βάθος ματιά στις μεθόδους και την προσέγγισή του στη φωτογραφία. Το ντοκιμαντέρ  έγινε για το διάσημο καλλιτεχνικό πρόγραμμα του BBC της δεκαετίας του 1960, «Monitor».

«Cambodian Odyssey» (1996) (40΄): Ο Philip Jones Griffiths (Ουαλός,1936-2008) φωτογραφίζει τη Νοτιοανατολική Ασία και την Καμπότζη για περισσότερα από 35 χρόνια. Ο σκηνοθέτης Richard Traylor-Smith τον ακολουθεί σε ένα ταξίδι στην Καμπότζη τη δεκαετία του 1990 και τον παρουσιάζει σε μια νοσταλγική διάθεση καθώς φωτογραφίζει και εξηγεί τη φιλοσοφία του για το φωτορεπορτάζ και τη μακροχρόνια εμμονή του με τους ανθρώπους και την πολιτική της περιοχής.

«Copyright by Inge Morath» (1991) (85΄):  Η σκηνοθέτης Sabine Eckhard, παρουσιάζει τη ζωή και το έργο της Inge Morath (Αυστριακή, 1923-2002). Το φιλμ προσφέρει μια εις βάθος ματιά στην καριέρα της Morath, η οποία από τη δεκαετία του 1950 υπήρξε μία από τις πιο περιζήτητες φωτορεπόρτερ, συνεργαζόμενη με περιοδικά όπως το Life και το Paris Match.Το ντοκιμαντέρ την ακολουθεί σε προσωπικές και επαγγελματικές στιγμές, παρουσιάζοντάς την στο σπίτι της στο Κονέκτικατ, στη Νέα Υόρκη και στο Παρίσι, μαζί με συναδέλφους όπως οι Henri Cartier-Bresson και Elliott Erwitt, καθώς και με τον σύζυγό της, θεατρικό συγγραφέα Arthur Miller, τον οποίο γνώρισε (ως φωτογράφος πλατό και σύζυγο της Marylin Monroe) στα γυρίσματα της ταινίας «The Misfits» (1961) και παντρεύτηκαν το 1962.

«In love and war» (2002) (85΄): H σκηνοθέτης Anne Makepeace, εξετάζει τη ζωή και το έργο του διάσημου φωτογράφου πολέμου, bon viveur, τζογαδόρου και θρυλικού εραστή Robert Capa (Ούγρος,1913-1954. Γεννημένος ως Endre Friedmann στην Ουγγαρία, κάλυψε πέντε μεγάλες συγκρούσεις σε τρεις ηπείρους, πριν χάσει τη ζωή του σε ηλικία 40 ετών. Το φιλμ παρουσιάζει τη μεταμόρφωση του Friedmann από νεαρό Εβραίο αγόρι στη Βουδαπέστη στον πιο διάσημο φωτογράφο πολέμου στον κόσμο. Μέσα από συνεντεύξεις με οικογένεια, φίλους και συναδέλφους, καθώς και μέσα από τις εμβληματικές του φωτογραφίες, το ντοκιμαντέρ αποτυπώνει τη γοητεία του , τη σημασία της δουλειάς του, τα ιδανικά του και την αφοσίωση του Capa στον αντιφασισμό και την τέχνη του.

«Dear memories : A journey with Thomas Hoepker» (2022) (95΄): Όταν ο παγκοσμίου φήμης φωτογράφος Thomas Hoepker (Γερμανός, 1936-2024) διαγνώστηκε με τη νόσο του Αλτσχάιμερ, αυτός και η σύζυγός του αποφάσισαν να κάνουν ένα οδικό ταξίδι στις ΗΠΑ, ένα ταξίδι που έκαναν κάποτε πριν από περισσότερα από 50 χρόνια (τη δεκαετία του 1960 και δημιούργησε τη σειρά του «Heartland»). Ο σκηνοθέτης Nahuel Lopez τους ακολουθεί σε αυτό το ταξίδι προσφέρει μια συγκινητική ματιά στην εξερεύνηση της τέχνης, της μνήμης και της προσπάθειας του Hoepker να δημιουργήσει νέες αναμνήσεις.

 «I am Martin Parr» (2024) (68΄): Ο σκηνοθέτης Lee Shulman ακολουθεί τον Martin Parr (Άγγλος,1948)  σε ένα οδοιπορικό στην Αγγλία, παρουσιάζοντας την καριέρα του που εκτείνεται σε πέντε δεκαετίες, την επιρροή του στη σύγχρονη φωτογραφία στη δημιουργική διαδικασία, τις επιρροές και τη φιλοσοφία του Parr που  είναι γνωστός, για τις έντονες, χρωματιστές και συχνά ειρωνικές απεικονίσεις της σύγχρονης κοινωνίας και κουλτούρας. Το ντοκιμαντέρ εμβαθύνει και στην προσωπική ζωή του Parr, εξετάζοντας τις επιρροές, τις εμπειρίες και τις προκλήσεις που διαμόρφωσαν την καριέρα του.

«Crossing the Same River» (2021) (81΄): Σε σκηνοθεσία του Τούρκου φωτογράφου και σκηνοθέτη Coskun Asar,  εστιάζει στη ζωή και το έργο του Josef Koudelka (Τσέχο-Γάλλος,1938) . Ακολουθώντας τα βήματα του Ηράκλειτου, ο Koudelka επισκέπτεται ξανά περισσότερες από 200 ελληνιστικές και ρωμαϊκές αρχαίες πόλεις που τράβηξε επανειλημμένα τα τελευταία 26 χρόνια. Η ταινία εξετάζει το παρελθόν του, τις αναμνήσεις, τις σκέψεις του για τη φωτογραφία  και τη στάση του απέναντι στη ζωή.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και άλλο ένα ντοκιμαντέρ και πρωταγωνιστή τον Koudelka. Αυτό είναι το «Shooting Holy Land» (2015) (72΄). Ο σκηνοθέτης Gilad Baram ακολουθεί τον Koudelka να φτάνει στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη. Βλέποντας για πρώτη φορά το τείχος ύψους εννέα μέτρων που έχτισε το Ισραήλ στη Δυτική Όχθη, ο Koudelka  (που μεγάλωσε πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα) συγκλονίζεται βαθιά και ξεκινά ένα τετραετές έργο στην περιοχή, που θα τον αντιμετωπίσει για άλλη μια φορά με τη σκληρή πραγματικότητα της βίας και των συγκρούσεων.

«Henri Cartier–Bresson: The Impassioned Eye» (2003) (72΄): Για τον πατριάρχη της φωτογραφίας έχουν γίνει πάρα πολλά ντοκιμαντέρ. Ως πιο γνωστό θεωρείται το αναφερόμενο, που σκηνοθέτησε ο Heinz Bütler. Σε αυτό πρωτοπόρος του φωτορεπορτάζ Henri Cartier–Bresson μιλάει για τη φιλοσοφία του στη φωτογραφία και τη σημασία της «αποφασιστικής στιγμής («The Decisive Moment»), που είναι και το πιο διάσημο στοιχείο της δουλειάς του. Επίσης μοιράζεται σκέψεις για τη δουλειά του, σχολιάζοντας πολλές από τις εμβληματικές του φωτογραφίες. Συμμετέχουν με συνεντεύξεις ο Arthur Miller, η Isabelle Huppert, και ο Josef Koudelka.

Οι φωτογράφοι στα πλατό

Όπως αναφέραμε στην αρχή οι φωτογράφοι του Magnum εκτός την σκηνοθετική δουλειά τους (που επιλέξαμε) είχαν επίσης παρουσία στα πλατό των κινηματογραφικών ταινιών εξασκώντας αυτό για το οποίο έγιναν διάσημοι: τη φωτογραφία.  Από αυτή τη δραστηριότητά τους ξεχωρίζουμε μερικές εμβληματικές φωτογραφίες :

Για το Magnum

Κλείνοντας αυτή τη διαδρομή των φωτογράφων του Magnum στον κινηματογράφο, αξίζει να αναφέρουμε ότι και συνολικά για τη διαδρομή του Magnum έχουν γίνει το 1989 τρία ντοκιμαντέρ, σε παραγωγή του BBC σε συνεργασία με το πρακτορείο.. Τη σκηνοθεσία έκαναν η Rosemary Bowen–Jones και η Patricia Wheatley.
Το πρώτο μέρος «Part 1 : Decisive moments» (64΄) ακολουθεί τη σταδιοδρομία των ιδρυτών κατά τη δεκαετία του 1930 και στη συνέχεια τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.  Η ταινία τους ακολουθεί όταν μετά τον πόλεμο ίδρυσαν το Magnum και πως σε αυτά τα πρώτα χρόνια, επεκτάθηκαν και καθιέρωσαν τη φήμη του. Το ντοκιμαντέρ εστιάζει στην ιδέα του “αποφασιστικής στιγμής” (decisive moment), μια έννοια που δημοσίευσε ο Henri Cartier-Bresson στο ομώνυμο βιβλίο του το 1952. Σύμφωνα με τον Cartier-Bresson, η φωτογραφία είναι η τέχνη του να καταγράφεις τη στιγμή που όλα τα στοιχεία εντός ενός πλαισίου συνδυάζονται τέλεια, δημιουργώντας μια ισχυρή και σημαντική εικόνα. Αυτή η φιλοσοφία έγινε βασικός πυλώνας της φωτογραφίας και της Magnum.

Παρουσιάζονται συνεντεύξεις με μέλη της Magnum, όπως ο Cartier-Bresson και ο Elliott Erwitt, οι οποίοι μιλούν για την προσέγγισή τους στη φωτογραφία, τις εμπειρίες τους και τον τρόπο με τον οποίο η Magnum επηρέασε τον κόσμο της φωτογραφικής δημοσιογραφίας. Επίσης, η ταινία δείχνει πώς η Magnum επέτρεπε στους φωτογράφους της να διατηρήσαν τον έλεγχο των δικών τους εικόνων και πνευματικών δικαιωμάτων, κάτι που ήταν πρωτοποριακό για την εποχή. Μια εποχή που ήταν ιδανική για το φωτορεπορτάζ, αλλά παράλληλα υπήρχαν και οι δυσκολίες για την επιβίωση του συνεταιρισμού  ειδικά όταν ο W. Eugene Smith σχεδόν τον χρεοκόπησε κάνοντας το διάσημο έργο του «Pittsburgh» (1955-1957) για το περιοδικό Life στα τέλη της δεκαετίας του ’50.
Το δεύτερο μέρος «Part 2 : The savages years» (64΄) ακολουθεί τους φωτογράφους του Magnum που κατέγραψαν αυτή τη βαρυσήμαντη, συναρπαστική, αλλά και προβληματική δεκαετία του 1960. Μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από σημαντικές παγκόσμιες εξελίξεις, όπως ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Ψυχρός Πόλεμος και οι κοινωνικές αλλαγές. Οι φωτογραφίες αυτής της περιόδου αποτυπώνουν τις σκληρές πραγματικότητες και τις ανθρώπινες ιστορίες που συνέβησαν σε αυτά τα χρόνια.
Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει έργα από διάφορους φωτογράφους του Magnum, οι οποίοι ταξίδεψαν σε όλο τον κόσμο για να τεκμηριώσουν πολέμους, επαναστάσεις, κοινωνικές ανισότητες και πολιτιστικές αλλαγές. Μέσα από συνεντεύξεις, αρχειακό υλικό και φωτογραφίες, το «The savages years» αναδεικνύει τη σημασία της φωτογραφίας ως μέσο τεκμηρίωσης και καλλιτεχνικής έκφρασης, καθώς και τον ρόλο του Magnum Photos στη διαμόρφωση της φωτορεπορτάζ.
Αυτό το ντοκιμαντέρ αποτελεί μια σημαντική πηγή για όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία της φωτογραφίας, τη δημοσιογραφία και τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις του 20ού αιώνα. Επιπλέον, υπογραμμίζει την ανθρωπιστική προσέγγιση των φωτογράφων του Magnum, οι οποίοι προσπάθησαν να δώσουν φωνή στους αδύναμους και να καταγράψουν την ανθρώπινη εμπειρία σε στιγμές κρίσης και αλλαγής.
Το τρίτο μέρος «Part 3 : Close to the edge» (64΄) μας δείχνει το Magnum στη δεκαετία του 1980, και περιλαμβάνει συνεντεύξεις με διάσημους φωτογράφους της Magnum, όπως οι Cartier-Bresson, Elliott Erwitt, Josef Koudelka και άλλοι, ενώ παρουσιάζει και μια σειρά από εμβληματικές φωτογραφίες που έχουν σημαδέψει τον 20ό αιώνα. Μέσα από τις μαρτυρίες των φωτογράφων και τις εικόνες τους, αναδεικνύεται η φιλοσοφία του Magnum, η αφοσίωση στην αλήθεια και τον άνθρωπο καθώς και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι φωτογράφοι στο πεδίο. Η ταινία εξετάζει τη φωτογραφία όχι μόνο ως τεχνική αλλά και ως τέχνη. Οι φωτογράφοι της Magnum αναζητούν τη στιγμή που αποκαλύπτει μια βαθύτερη αλήθεια, συχνά μέσα από την καθημερινότητα ή την ταραχή. Το ντοκιμαντέρ αγγίζει και την εξέλιξη της φωτογραφίας από την εποχή της ασπρόμαυρης φωτογραφίας μέχρι την εμφάνιση της έγχρωμης και της ψηφιακής τεχνολογίας, αναδεικνύοντας πώς το  Magnum προσαρμόστηκε στις αλλαγές χωρίς να χάσει την ταυτότητά του. Και τέλος υπογραμμίζει τη σημασία της Magnum ως πλατφόρμας που ενθαρρύνει την ελευθερία έκφρασης και την ανθρώπινη αλληλεγγύη. Η Magnum δεν είναι απλώς ένα πρακτορείο, αλλά μια οικογένεια φωτογράφων που μοιράζονται μια κοινή αντίληψη για τον κόσμο και την τέχνη.-
Η συμμετοχή των φωτογράφων του Magnum στα κινηματογραφικά δρώμενα είναι διαχρονικά πάρα πολύ μεγάλη. Προσπαθήσαμε να καλύψουμε ένα μέρος από αυτή, που θεωρήσαμε σημαντικό και που μπορεί να θεωρηθεί ως έναυσμα για τους λάτρεις αυτών των δύο τεχνών για περαιτέρω εμβάθυνση….

Πηγές :
Berlinale.de 2007(κύρια πηγή)/ Wikipedia/Magnum Photos/Google/www/imdb/τα site των φωτογράφων.
(τα περισσότερα videos των ταινιών και ντοκιμαντέρ που αναφέρθηκαν μπορεί να «αλιευθούν» από τους ιστότοπους:  youtube/cinematheque.fr/rts.ch/m.ok.ru/vimeo/archive.org/vk/artnet)

Γράφει ο Γιώργος Καζάζης 

Επιμέλεια: Θεόδωρος Στίγκας 

Ο Ζαν Ρενουάρ (Jean Renoir) [φωτό 1,2,3] γεννήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 1894, στο τμήμα της Μονμάρτρης του Παρισιού. Ήταν ο δεύτερος γιος της Aline Renoir και του Pierre-Auguste Renoir, του διάσημου ιμπρεσιονιστή ζωγράφου [φωτό 4, μαζί σε πίνακα του πατέρα του. φωτό 5]. Ο μεγαλύτερος αδερφός του ήταν ο Πιερ Ρενουάρ (Pierre Renoir,1885-1952) και ο μικρότερος αδελφός του Κλοντ Ρενουάρ (Claude Renoir, 1901–1969).

Ο Ρενουάρ μεγάλωσε σε μεγάλο βαθμό από την Γκαμπριέλ Ρενάρ ( Gabrielle Renard), τη νταντά του (και ξαδέρφη της μητέρας του) με την οποία ανέπτυξε έναν ισχυρό δεσμό  Η Γκαμπριέλ λίγο πριν τη γέννησή του Ζαν, είχε πάει να ζήσει με την οικογένεια Ρενουάρ. Μύησε το νεαρό αγόρι στις παραστάσεις κουκλοθέατρου Guignol στη Μονμάρτρη, κάτι που επηρέασε την μετέπειτα κινηματογραφική του καριέρα.

Για τη νταντά του ο Ρενουάρ έγραψε στα απομνημονεύματά του (1974) «My Life and My Films»: “Με έμαθε να βλέπω το πρόσωπο πίσω από τη μάσκα και την απάτη πίσω από την άνθηση. Μου έμαθε να απεχθάνομαι το κλισέ.”
Η Γκαμπριέλ γοητεύτηκε επίσης από τις νέες πρώιμες κινηματογραφικές ταινίες και όταν ο Ζαν μεγάλωσε λίγο, τον πήγε να δει την πρώτη του ταινία.
Ο Ζαν σε ένα περιβάλλον που κυριαρχούσε η τέχνη, ανάμεσα στους ζωγράφους και τα μοντέλα τους, πέρασε μια ευτυχισμένη παιδική ηλικία, που ήταν πιο πλούσια στην ανέμελη εκτίμηση της ομορφιάς, παρά στις επίσημες σπουδές.

Ως παιδί, ο Ρενουάρ μετακόμισε στη νότια Γαλλία με την οικογένειά του. Αυτός και η υπόλοιπη οικογένεια Ρενουάρ ήταν τα θέματα πολλών από τους πίνακες του πατέρα του (φώτο 6). Η οικονομική επιτυχία του πατέρα του εξασφάλισε, ότι ο νεαρός Ρενουάρ εκπαιδεύτηκε σε μοντέρνα οικοτροφεία, από τα οποία, όπως έγραψε αργότερα, συχνά έφευγε. Παρ’ όλα αυτά, έλαβε πτυχίο το 1913 από το Πανεπιστήμιο της Αιξ-αν-Προβάνς (Aix-en-Provence), όπου έγραψε ποίηση και εντάχθηκε στο ιππικό για να ξεκινήσει μια στρατιωτική σταδιοδρομία.

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος ξέσπασε το 1914 και ο Ρενουάρ τραυματίστηκε στο πόδι. Ο τραυματισμός του στο πόδι τον άφησε με μια μόνιμη χωλότητα, αλλά του επέτρεψε να αναπτύξει το ενδιαφέρον του για τον κινηματογράφο, αφού ανέρρωσε με το πόδι του ανυψωμένο ενώ παρακολουθούσε ταινίες, συμπεριλαμβανομένων των έργων του Charlie Chaplin, του D.W. Griffith και άλλων. Αφού ανάρρωσε, επανήλθε στην υπηρεσία στην αεροπορία και τελείωσε τον πόλεμο με τον βαθμό του υπολοχαγού.
Αναποφάσιστος για μια καριέρα, σπούδασε κεραμική με τον αδελφό του στο Cagnes-sur-mer, κοντά στη Νίκαια, όπου είχε εγκατασταθεί η οικογένειά του.
Μετά τον πόλεμο, ο Ρενουάρ ακολούθησε την πρόταση του πατέρα του και προσπάθησε να κάνει κεραμική τέχνη , αλλά σύντομα εγκατέλειψε αυτή τη προσπάθεια, για να κάνει ταινίες γιατί (όπως θα ισχυριζόταν αργότερα) ήθελε να κάνει τη γυναίκα του,  Κάθριν Χέσλινγκ (Catherine Hessling) σταρ.

Catherine Hessling

Ο σκηνοθέτης λοιπόν, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τη σύζυγό του, ως πρωταγωνίστρια των πρώτων ταινιών τουκαι γράφοντας ειδικά γι’ αυτήν το ντεμπούτο του φιλμ   “La Fille De L’ Eau” (Whirlpool of Fate – 1925) και το φιλμ «Nana» (1926). Ο γάμος του αυτός διήρκεσε από το 1920 έως το 1931 αλλά το διαζύγιο οριστικοποιήθηκε το 1943 και έτσι το 1944 παντρεύτηκε την Δανή χορεύτρια Ντίντο Φρέιρε (Dido Freire) με την οποία έζησε έως το θάνατό του, στις 12 Φεβρουαρίου 1979 στο Μπέβερλι Χιλς (Καλιφόρνια,ΗΠΑ).

Σημαντικότατο ρόλο στη ζωή του έπαιξε η Μαργκερίτ Ρενουάρ (Marguerite Renoir). Το πραγματικό της όνομα ήταν Marguerite Houllé.  Ήταν μοντέρ σε πάνω από 60 ταινίες στη καριέρα της. Μεταξύ αυτών και πολλές από τις ταινίες του Ρενουάρ, με τον οποίο ήταν πολλά χρόνια εραστές. Δεν παντρεύτηκαν ποτέ, αλλά πήρε το επώνυμό του. Ήταν επίσης υποστηρίκτρια του Κομουνιστικού Κόμματος της Γαλλίας και επηρέασε τον Ρενουάρ αρκετά προς αυτή τη κατεύθυνση.

Ο Ρενουάρ υπήρξε ο πιο επιδραστικός σκηνοθέτης που αναδείχθηκε από τη σχολή του Γαλλικού ποιητικού ρεαλισμού. Με ύψιστη καλλιέργεια και ευφυία, είχε την ικανότητα να διακρίνει καθαρά τις ηθικές παραμέτρους  μέσα από την πολυπλοκότητα των κοινωνικών δομών και να σχολιάζει την αλληλεπίδρασή τους με τις ανθρώπινες σχέσεις.

Υπήρξε μια ισχυρή προσωπικότητα, που διαμορφώθηκε από το καλλιτεχνικό περιβάλλον της νεότητας του, αλλά ήταν επίσης πολύ δεκτικός σε μεταγενέστερες  επιρροές τόσο για τη τέχνη του όσο και για τις ιδέες του. Συνέθεσε αρμονικά τις επιρροές του από τον ιμπρεσιονισμό του πατέρα του μέχρι τη Γαλλική παράδοση του νατουραλισμού, όπως αυτή εκφράζεται στα μυθιστορήματα του Emil Zola.

Ποτέ άλλοτε δεν ήρθαν σε τόσο συχνή επαφή οι κόσμοι της ζωγραφικής και του κινηματογράφου, όσο στο έργο του Ρενουάρ.

Η καριέρα του Ρενουάρ στον κινηματογράφο διήρκεσε αρκετές δεκαετίες, κατά τις οποίες συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη των κινηματογραφικών τεχνικών και της αφήγησης. Είναι ιδιαίτερα γνωστός για την ανθρωπιστική προσέγγισή του στη δημιουργία ταινιών, εξερευνώντας συχνά σύνθετα θέματα όπως η ταξική πάλη, ο πόλεμος και η ανθρώπινη κατάσταση με βάθος και ευαισθησία καθώς και για την πρωτοποριακή του προσέγγιση στο σινεμά, ιδιαίτερα με τη χρήση καινοτόμων τεχνικών όπως η κίνηση της κάμερας και η αναδιάρθρωση της χρονολογικής σειράς των γεγονότων.

Jean Renoir – Picnic on the grass

Οι ταινίες του Ρενουάρ  εξερευνούν ποικίλα θέματα, πολυδιάστατους χαρακτήρες και κοινωνικά θέματα.

Σκηνοθέτησε 42 ταινίες. Στις 40  συμμετείχε στο σενάριο, στις 13 ως ηθοποιός, στις 12 ως παραγωγός. Κάποια από τα κύρια θέματα που εξέταζε στις ταινίες του περιλαμβάνουν:

1. Κοινωνική δικαιοσύνη και κοινωνικές τάξεις: Πολλές από τις ταινίες του, αναφέρονται σε θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν διάφορες κοινωνικές τάξεις.
2. Ανθρώπινες σχέσεις και συναισθηματική πολυπλοκότητα : Απεικονίζει πολύπλοκους χαρακτήρες και εξερευνά τις συναισθηματικές τους αντιδράσεις και σχέσεις.
3. Πόλεμος και ανθρώπινη φύση: Αντιμετωπίζει το θέμα του πολέμου και των επιπτώσεών του στην ανθρώπινη φύση και τις σχέσεις.
4. Κριτική στην Κοινωνία και το πολιτικό σύστημα : Ορισμένες από τις ταινίες του εστιάζουν σε κοινωνικές ανισότητες και είναι κατακριτικός στο πολιτικό σύστημα της εποχής του.
5. Ανθρώπινη ψυχολογία και συμπεριφορά : Αναλύει την ανθρώπινη ψυχολογία και συμπεριφορά μέσω των χαρακτήρων του, εστιάζοντας στα κίνητρα και τις ενέργειες τους.

Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους κινηματογραφικούς καλλιτέχνες όλων των εποχών.

Ορισμένες από τις πιο γνωστές ταινίες του Ζαν Ρενουάρ είναι :

1. “La Grande Illusion” (1937) – Μια δραματική ταινία που παρουσιάζει τη ζωή σε ένα γερμανικό στρατόπεδο αιχμαλώτων κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
2. “La Règle du Jeu” (1939) – Γνωστή και ως “The Rules of the Game”. Θεωρούμενη από πολλούς κριτικούς ως ένα αριστούργημα του κινηματογράφου και μια από τις καλύτερες ταινίες που έγιναν ποτέ, αυτή η σατυρική κωμωδία-δράμα προσφέρει μια καυστική κριτική στη γαλλική αριστοκρατία και την αστική κοινωνία.
3. “La Bête Humaine” (1938) – Βασισμένο στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Émile Zola, αυτή η ταινία είναι ένα δραματικό θρίλερ που ακολουθεί την ιστορία ενός σιδηροδρομικού μηχανοδηγού με επικίνδυνες επιθυμίες.
4. “Nana” (1926) – Μια από τις πρώτες ταινίες του Ρενουάρ, βασισμένη επίσης σε μια νουβέλα του Émile Zola, αυτή η ταινία ακολουθεί τη ζωή μιας παριζιάνικης πόρνης.
5. “French Cancan” (1955) – Αυτή η ταινία είναι ένα μουσικό δράμα που αναφέρεται στην ιστορία της δημιουργίας του κλασικού χορού του κανκάν.

Γενική φιλμογραφία:

• La Fille de l’eau (1925)
• Nana (1926)
• Sur un air de charleston (1927)
• Marquitta (1927)
• Une vie sans joie (1927)
• La Petite marchande d’allumettes (1928) (short)
• Tire au flanc (1928)
• Le Tournoi dans la cite (1928)
• Le Bled (1929)
• On purge bébé (1931)
• La Chienne (1931)
• Boudu sauvé des eaux (1932)
• La Nuit du carrefour (1932)
• Chotard et Cie (1933)
• Madame Bovary (1934)
• Toni (1935)
• Le Crime de Monsieur Lange (1936)
• La vie est à nous (1936) (collective)
• Les bas-fonds (1936)
• La Grande Illusion (1937)
• La Marseillaise (1938)
• La Bête Humaine (1938)
• La Règle du jeu (1939)  (The rules of the game)
• Tosca (1941) (selected scenes, uncredited)
• Swamp Water (1941)
• The amazing Mrs. Holliday (1943) (uncredited)
• This Land Is Mine (1943)
• Salut à la France (1944) (short)
• The Southerner (1945)
• The Diary of a Chambermaid (1946)
• Partie de campagne (1946) (short)
• The Woman on the Beach (1947)
• The ways of love (1950) (segment Aday in the Country)
• The River (1951)
• Le carrosse d’or (1952)
• French Cancan (1954)
• Elena and Her Men (1956)
• Le Testament du docteur Cordelier (1959) (TV movie)
• Le Déjeuner sur l’herbe (1959)
• Le Caporal épinglé (1962)
• Il fiore e la violenza (1962) ((segment La scampagnata)
• Le Petit Théâtre de Jean Renoir (1970)  (TV movie)

Μετά τον «Κανόνα του παιχνιδιού» ο Ρενουάρ έφυγε για το Χόλυγουντ, όπου αντιμετώπισε δυσκολίες σε θεματολογία  και σχέδια που να του ταίριαζαν.
Το πρώτο του έργο ήταν το αγροτικό δράμα «Swamp Water» (1941) και το τελευταίο ήταν το «The woman on the beach» (1947). Κορυφαία του ταινία στην Αμερική (και γενικά στη φιλμογραφία του) είναι αναμφισβήτητα το «The Southerner» (1944).
Το 1951 γύρισε στην Ινδία (με βοηθό τον μεγάλο Ινδό σκηνοθέτη Satyajit Ray) την πρώτη έγχρωμη ταινία του «The River» και το 1953 στην Ιταλία το «Le Carrosse d’or».
Αξίζει να σημειώσουμε ότι η ταινία «Le Déjeuner sur l’herbe» (1959) που είναι ένας ύμνος στη φύση, γυρίστηκε στο λαμπρό και άπλετο φως, που χρησιμοποιούσε ο πατέρας του για να ζωγραφίζει.

ΒΡΑΒΕΙΑ
(μεταξύ άλλων) :
Υποψήφιος το 1946 για Oscar καλύτερου σκηνοθέτη με την ταινία « The Southerner».
Τιμητικό βραβείο από την Ακαδημία το 1975, όπου τον προσφώνησαν με τα παρακάτω λόγια: «Μια ιδιοφυΐα που με χάρη, υπευθυνότητα και αξιοζήλευτη αφοσίωση μέσα από το βωβό φιλμ, την ταινία ήχου, το μεγάλου μήκους, το ντοκιμαντέρ και την τηλεόραση κέρδισε τον θαυμασμό του κόσμου».
Ο Ζαν Ρενουάρ δεν ήταν παρών στην τελετή.
Φεστιβάλ Βερολίνου. 1962 Υποψήφιος για Χρυσή Αρκούδα με τη ταινία «La caporal epingle».
Φεστιβάλ Βενετίας:
1951 Winner Διεθνές βραβείο για την ταινία «The River»
1951 υποψήφιος για Χρυσό Λιοντάρι με την ταινία «The River»
1946 Νικητής διεθνούς βραβείου κριτικών για τη ταινία «The Southerner»
1937 Νικητής Καλύτερης Συνολικής Καλλιτεχνικής Συνεισφοράς για τη ταινία «La grande illusion».
Γαλλικό βραβείο Prix Louis Delluc: Νικητής το 1936 για τη ταινία «Les bas-fonds».
Bodil Awards (κινηματογραφικά βραβεία της Δανίας) : 1966 Νικητής στη κατηγορία καλύτερο Ευρωπαϊκό φιλμ «The rules of the game».

Επίσης ο Ρενουάρ έχει βραβευθεί δύο φορές από το γνωστού κύρους περιοδικό «Cahiers du Cinema» που έχει συμπεριλάβει ταινίες του στο top 10 της αντίστοιχης χρονιάς: Το 1956 στην ένατη θέση  τη ταινία «Elena and Her Men» – Το 1951 στη δεύτερη θέση τη ταινία «The River».

Τέλος στο βιβλίο «100 ταινίες για μια ιδανική ταινιοθήκη» του Κλοντ-Ζαν Φιλίπ (εκδόσεις Καστανιώτη 2009 σε μετάφραση Ρίτας Κολαϊτη και χορηγό το Δήμο Αθηναίων) 76 άνθρωποι του κινηματογράφου ψήφισαν τις 5 καλύτερες (για αυτούς)  ταινίες και τους 5 καλύτερους σκηνοθέτες  ο Ζαν Ρενουάρ αναδείχθηκε καλύτερος σκηνοθέτης με 155 ψήφους (2ος ο Χίτσκοκ με 146 και 3ος ο Λανγκ με 143). Καλύτερη ταινία ο «Πολίτης Κέιν» με 48 ψήφους, 2η «Η νύχτα του κυνηγού» με 47 ψήφους και 3η «Ο κανόνας του παιχνιδιού» με 46 ψήφους.

ΕΙΠΕ:
(Μερικές από τις σκέψεις και τις αντιλήψεις του Ρενουάρ σχετικά με τον κινηματογράφο και την τέχνη γενικότερα:)

• “Μια ταινία είναι, για μένα, όχι μόνο ένας τρόπος να προσφέρει διασκέδαση, αλλά είναι ένα μέσο για να κάνει τον άνθρωπο να σκεφτεί.”
• “Κάθε νέο σενάριο με εξοργίζει πάντα, γιατί αναρωτιέμαι πώς θα το φτάσω να είναι ένα αριστούργημα.”
• “Ο κινηματογράφος είναι η πιο όμορφη απάντηση στον τρόπο που αισθανόμαστε για τη ζωή.”
• “Για να φτιάξεις μια ταινία, χρειάζεσαι ενθουσιασμό, αγάπη, αποφασιστικότητα και πραγματική αγάπη για τον κόσμο των ιδεών.”
• “Η ουσία της τέχνης είναι να δώσει μια άποψη για την ανθρώπινη ύπαρξη, όχι να πείσει, αλλά να προσφέρει μια αναπαράσταση.”

ΕΙΠΑΝ :
Ο Ρενουάρ  ήταν ένας από τους πιο επιδραστικούς σκηνοθέτες στην ιστορία του κινηματογράφου, και πολλοί διάσημοι σκηνοθέτες έχουν εκφράσει τον θαυμασμό τους για το έργο του :

• François Truffaut : “Χωρίς τον Jean Renoir, η κινηματογραφική τέχνη δεν θα είχε υπάρξει.”
• Orson Welles : “Ο Jean Renoir είναι ο καλύτερος σκηνοθέτης του κόσμου. Οι απόψεις όλων των υπολοίπων σκηνοθετών, εκτός από τους Eisenstein, Bunuel, και ίσως ο Dreyer, είναι αμελητέες σε σύγκριση με τις δικές του.”
• Jean-Luc Godard : “Κανείς δεν μπορεί να φτάσει τον Renoir στην τρυφερότητα του, τη δεξιοτεχνία του, τη βαθιά ανθρωπιά του, ούτε καν εγώ.”
• Akira Kurosawa : “Είμαι βαθιά υπόχρεος στον Jean Renoir. Χωρίς αυτόν, δεν θα υπήρχε ο κινηματογράφος.”
• Andre Bazin (Κριτικός και Θεωρητικός του Κινηματογράφου) : “Κανείς δε συνέλαβε την αληθινή φύση της οθόνης καλύτερα από τον Ρενουάρ. Κανείς δεν απαλλάχθηκε με τόση επιτυχία από τις διφορούμενες αναλογίες της με την ζωγραφική και το θέατρο.  Έχοντας στο μυαλό τους, τις παραδοσιακές αναφορές, οι σκηνοθέτες του Σινεμά τείνουν να συλλαμβάνουν τις εικόνες εγκλωβισμένες σ’ ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο, όπως οι ζωγράφοι και οι θεατρικοί σκηνοθέτες. Ο Ρενουάρ αντίθετα, κατανοεί πως η οθόνη δεν είναι απλό παραλληλόγραμμο αλλά ένα ομοθετικό επίπεδο του βιζέρ της κάμεράς του. Το ακριβώςαντίθετο του κάδρου. Η οθόνη είναι μια μάσκα που περισσότερο κρύβει παρά αποκαλύπτει την πραγματικότητα.”

ΕΠΗΡΕΑΣΕ :
Ο Ρενουάρ, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους πρωτοπόρους του κινηματογράφου. Η επίδρασή του έχει φανερωθεί σε πολλούς σύγχρονους σκηνοθέτες :

• Francois Truffaut: Ο Truffaut θα μπορούσε να θεωρηθεί ένας από τους πιο εμφανείς σκηνοθέτες που επηρεάστηκαν από το έργο του Ρενουάρ. Οι ταινίες του Truffaut, όπως το “The 400 Blows” και η σειρά των ταινιών “Antoine Doinel”, φέρουν στοιχεία που αντλούν από την προσέγγιση του Ρενουάρ στην ανθρώπινη φύση και την κοινωνία.
• Robert Altman: Ο Altman, γνωστός για την πολυεπίπεδη αφήγηση και τη ρεαλιστική αισθητική των ταινιών του, επίσης επηρεάστηκε από το έργο του Ρενουάρ. Ταινίες όπως το “Nashville” και το “Short Cuts” αντλούν από την ανθρωποκεντρική προσέγγιση που χαρακτήριζε τις ταινίες του Ρενουάρ.
• Satyajit Ray: Ο Ray, ο διάσημος Ινδός σκηνοθέτης, επηρεάστηκε επίσης από το έργο του Ρενουάρ, ιδιαίτερα από τη χρήση της φυσικής τοποθεσίας και της ρεαλιστικής αισθητικής στις ταινίες του.
• Mike Leigh: Ο Leigh, ένας άλλος σκηνοθέτης που εστιάζει στην ανθρώπινη εμπειρία και στην κοινωνική αλληλεπίδραση, επίσης έχει δηλώσει επηρεασμένος από το έργο του Ρενουάρ.
• Jean-Luc Godard – Ακόμη ένας ηγέτης του Γαλλικού Νέου Κύματος, ο Godard επηρεάστηκε από την αυθεντική προσέγγιση του Ρενουάρ στην αφήγηση ιστοριών και στη χρήση της κάμερας για να αναδείξει την ανθρώπινη εμπειρία.

Jean Renoir – The rules of the game

Η ΤΑΙΝΙΑ «Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ»
Μετά την εμπορική επιτυχία της ταινίας του 1938 “Ανθρώπινο Κτήνος” (“La Bête Humaine”) ο Ρενουάρ ιδρύει την ανεξάρτητη εταιρία Nouvelle Edition Francaise, με παρθενική του παραγωγή την ταινία σταθμός για το γαλλικό και όχι μόνο κινηματογράφο, που ακούει στο όνομα “Κανόνας του Παιχνιδιού” το 1939.
Ο σκηνοθέτης είχε αρχικά συλλάβει την ταινία (υπό τη σκιά ενός πολέμου που επρόκειτο να ξεσπάσει και απειλούσε την Ευρώπη) ως μια πεσιμιστική, αν και συχνά κωμική απεικόνιση της κοινωνικής υποκρισίας και της αμφισβήτησης της βιωσιμότητας αξιών όπως η αλήθεια, η αγάπη και η φιλία.
Τελικά όμως, διάλεξε ένα πιο σκοτεινό αφηγηματικό μονοπάτι.
Η υπόθεση της ταινίας αφορά τις σχέσεις και τις κοινωνικές διαδράσεις μεταξύ μιας ομάδας ανθρώπων από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα που συγκεντρώνονται σε ένα αριστοκρατικό κτήμα κατά τη διάρκεια ενός Σαββατοκύριακου. Οι πολυπλοκότητες των ανθρώπινων σχέσεων και οι κοινωνικές αντιθέσεις αποτυπώνονται με διακριτικό τρόπο μέσα από την πλοκή της ταινίας. “Ο κανόνας του παιχνιδιού που καταγγέλλει ο Ρενουάρ είναι η ανευθυνότητα τόσο στο συναισθηματικό όσο και στο κοινωνικοπολιτικό πεδίο της άρχουσας τάξης. Αλλάζουν ιδέες,  κοστούμια και παρτενέρ όπως στο θέατρο. Και “όλοι έχουν τους λόγους τους”. Και ο φόνος του τέλους είναι απλώς ένα “ατύχημα”.

Χρησιμοποιώντας ως επίκεντρο τους καλεσμένους που φιλοξενεί η εξοχική έπαυλη ενός αριστοκρατικού ζεύγους, ο Ρενουάρ χτίζει κομμάτι κομμάτι την εικόνα μιας κοινωνίας εκτός ελέγχου, σ’ ένα διαρκές θέατρο του παραλόγου, όπου το ξεπούλημα κάθε αξίας είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.
Ο Ρενουάρ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, ως προειδοποίηση, για μια χώρα έτοιμη να εγκληματήσει ηθικά. Και είναι πραγματικά λίγες οι φορές που το σινεμά έχει πει κι έχει δείξει, τόσο σκληρές αλήθειες με τόσο κομψό τρόπο και ίσως η μόνη που έχει απεικονίσει τόσο πειστικά την αβάσταχτη ελαφρότητα του ανθρώπινου είναι.
Όλα αυτά, καθιστούν το φιλμ τόσο τρομερά προφητικό στην εποχή του. Παρά την αξία της ως έργο τέχνης, η ταινία αντιμετώπισε αρχικά δυσκολίες και δέχτηκε αντιδράσεις από τη γαλλική κοινή γνώμη και τους κριτικούς της εποχής της κυκλοφορίας της, οι οποίοι δεν κατάλαβαν πλήρως το μήνυμα πίσω από τη σάτιρα της ταινίας.
Λέει ο ίδιος: ” Οι άνθρωποι έμπαιναν στο κινηματογράφο με την ιδέα πως θα ξεχνούσαν για λίγο τις έγνοιες τους. Τουναντίον εγώ τους βύθιζα στα προβλήματά τους.”
Η εχθρότητα απέναντι στη ταινία δεν προέρχεται μόνο από πολιτικούς αντιπάλους του Ρενουάρ (που,όπως είδαμε, ήταν φιλικά προσκείμενος προς το κομμουνιστικό κόμμα) και τους ακροδεξιούς που έκαναν άνω κάτω τις προβολές. Οι θεατές μπερδεύονται από αυτό το ανακάτεμα κωμειδυλλίου και τραγωδίας με τις τόσες περιπέτειες να παραπαίουν ανάμεσα σε “Σαίξπηρ” και “Τσίρκο Μεντράνο”. Και αποθαρρύνονται να την παρακολουθήσουν μιας και η κριτική πότε μιλά για “αριστούργημα” και πότε για “φιάσκο”.
Μετά από λίγες μέρες προβολής ο Ρενουάρ αναγκάζεται κα κόψει αρκετή ώρα από τα 113 λεπτά της διάρκειας της σε  100, 94, 91 και 81 λεπτά. Η ταινία απαγορεύτηκε κατά τη διάρκεια της Κατοχής, πρώτα από τη Γαλλική λογοκρισία (με το αιτιολογικό ότι διαστρεβλώνει και παρερμηνεύει παραδόσεις και θεσμούς)  και μετά από τους ναζί.
Το αρνητικό της καταστρέφεται το 1942 από βομβαρδισμό του τόπου φύλαξής του. Συνέπεια όλων αυτών, ήταν να κλείσει η εταιρεία παραγωγής και να κυκλοφορούν για χρόνια, αμφιβόλου διάρκειας κόπιες.
Το 1956, ως ειρωνεία, βρίσκεται η κανονική της βερσιόν και το 1958 αποκαθίσταται  (με την άδεια του Ρενουάρ) από τους Jean Gaborit & Jacques Durand  και επανακυκλοφορεί το 1959 από τις Les Grands Films Classiques με διάρκεια 106 λεπτά.
Γι΄αυτό και η τιμητική αναφορά στην αρχή της ταινίας αυτής της (νέας) βερσιόν : ” Ο Jean Gaborit και ο Jacques Durand ανακατασκεύασαν αυτήν την ταινία με την έγκριση και τη συμβουλή του Ζαν Ρενουάρ, ο οποίος αφιερώνει αυτή την ανάσταση στη μνήμη του Andre Bazin (Αντρέ Μπαζέν)”.

Jean Renoir – The rules of the game

Η ταινία προβάλλεται στο Φεστιβάλ της Βενετίας αλλά από το 1965 βρίσκει το δρόμο της στις αίθουσες και μαζί την ομόφωνη αποθέωση από τον Τύπο και το κοινό, θεωρούμενη πλέον ως αριστούργημα και αντικείμενο μελέτης.

Αξίζει να αναφέρουμε τι είπε για τη ταινία ο Wim Wenders (Βιμ Βέντερς):  «Στο δικό μου το βιβλίο, αυτό το φιλμ έχει καταγραφεί ως ένα θαύμα. Γυρίστηκε ακριβώς πριν το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και προβλέπει επακριβώς τον επερχόμενο τρόμο. Κι όμως η ταινία, μοιάζει να κοιτάζει προς τα πίσω, μας δείχνει μια γέρικη, θλιμμένη κοινωνία να χάνεται μπροστά στα μάτια μας. Όχι μόνο στην Γαλλία, μα σε ολόκληρο τον κόσμο, τυφλή, θηριώδης βία επικρατεί, ακόμα κι αν η ίδια η ταινία είναι γεμάτη ζεστασιά και τρυφερότητα. Μια απίστευτη ελαφρότητα της ύπαρξης διαπερνά το φιλμ και μας βοηθά να ξεπεράσουμε την πικρία που αποπνέει. Πολύ καιρό πριν την εφεύρεση του steadicam, απορούμε πως γίνεται μια κάμερα να είναι τόσο ελαφριά. Όμως αυτό που κάνει στην πραγματικότητα την ταινία τόσο διαχρονική και διάφανη είναι η άποψη του Ρενουάρ για τα πράγματα. Σπάνια συναντάμε φιλμ τόσο απαλλαγμένο από προκαταλήψεις κάθε είδους. Τίποτα δεν εμφανίζεται φτιαχτό ή στημένο. Στην πραγματικότητα κανένας “Κανόνας του Παιχνιδιού” δεν μας αποκαλύπτεται, καλούμαστε μάλλον να ξεφορτωθούμε τους προϊδεασμούς μας, τους σχετικούς με τα θέματα της ταινίας: Την φιλία, την εμπιστοσύνη, τον έρωτα, τις σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών. Σας το υπόσχομαι: Μετά την ταινία θα νιώσετε ελαφρύτεροι. Κι ακόμα, θα πρέπει να γνωρίζετε πως ο Ζαν Ρενουάρ εμφανίζεται κι ως ηθοποιός. Είναι αυτός κάτω από την φορεσιά της αρκούδας. Το να τον παρακολουθείς και μόνο είναι σκέτη απόλαυση. Προειδοποίηση: Το φιλμ είναι εθιστικό!»

Τέλος σε σκηνές της ταινίας ο νεαρός (που έχω επισημανθεί με κόκκινο κύκλο) δεν είναι άλλος από τον Henri Cartier Bresson, που συμμετείχε (χωρίς να αναφέρεται στα credits) στη σκηνή του φαγητού (λέει και 2 ατάκες) και στην σκηνή του χορού.
Ο Bresson (που ήταν φίλος με τον Ρενουάρ και συνοδοιπόρος του πολιτικά)  συμμετείχε επίσης σε μια σκηνή (ως δόκιμος μοναχός) της ταινίας του 1946 “Partie de campagne” (“A day in the country”).

Αφιέρωμα στον πειραματικό κινηματογράφο της Μaya Deren

MOMus-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη

(Μονή Λαζαριστών, Θεσσαλονίκη)

15-24 Μαρτίου 2024

H Maya Deren, μια σημαντική καλλιτέχνιδα του αμερικανικού μοντερνισμού και της πρωτοπορίας, σχετικά άγνωστη στην Ελλάδα, «επανασυστήνεται» μέσα από τις προβολές οκτώ ταινιών της, στο MOMus-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη, στη Μονή Λαζαριστών στη Θεσσαλονίκη, από τις 15 έως τις 24 Μαρτίου 2024.

H Maya Deren (Eleonora Derenkovka) γεννήθηκε στο Κίεβο το 1917 από τους εβραϊκής καταγωγής Solomon Derenkowsky και Gitel-Malka (Marie) Fiedler. Σπούδασε δημοσιογραφία και πολιτικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο Syracuse και λογοτεχνία στο New York University και το Smith College. Ο πατέρας της, διακεκριμένος ψυχίατρος, εγκατέλειψε με την οικογένειά του το Κίεβο για να διαφύγει από τα αντισημιτικά πογκρόμ. Η Маya Deren από νεαρή ηλικία ήταν ενεργή πολιτική ακτιβίστρια, ηγετικό μέλος της Σοσιαλιστικής Λίγκας Νέων στη Νέα Υόρκη. Έζησε στη Νέα Υόρκη, το Παρίσι και το Λος Άντζελες. Ασχολήθηκε με την φωτογραφία και τον πειραματικό χορό και υπήρξε συνεργάτιδα της γνωστής αφροαμερικανίδας χορογράφου και εθνογράφου Katherine Dunham. Από το 1943 αφοσιώθηκε στον πειραματικό κινηματογράφο μεταφέροντας στην κίνηση της κάμερας στοιχεία πειραματικού χορού, δημιουργώντας ένα προσωπικό κινηματογραφικό ύφος με στοιχεία σουρεαλισμού και μαγικής φαντασίας. Παράλληλα, αντιμετωπίζει τον κινηματογράφο ως συνδυασμό εικαστικής και παραστατικής τέχνης, κάτι που διαμορφώνει και ανοίγει τον δρόμο για τις ανεξάρτητες κινηματογραφικές παραγωγές. Πέθανε στη Νέα Υόρκη το 1961.

Maya Deren

Ταινίες αφιερώματος
Meshes of the Afternoon (1943)
At Land (1944)
A Study in Choreography for Camera (1945)
Ritual in Transfigured Time (1946)
The Private Life of a Cat (1947)
Meditation on Violence (1948)
The Very Eye of Night (1958)
Divine Horsemen (1947-54, 1977)

Συμμετέχουν: Maya Deren, Talley Beatty, Rita Christiani, Frank Westbrook, Anaïs Nin, Ch’ao Li Chi, Anthony Tudor, Teiji Ito

Πρόγραμμα προβολών
15-16-17 Μαρτίου: 10:00-18:00
19-20 Μαρτίου: 10:00-18:00
21 Μαρτίου: 10:00-16:00
22-23-24 Μαρτίου: 10:00-18:00

Συνολική διάρκεια προβολών: 208’
Οι ταινίες προβάλλονται στα αγγλικά χωρίς ελληνικούς υπότιτλους.
Η είσοδος στις προβολές δεν έχει επιπλέον χρέωση.

Maya Deren – στην ταινία «Meshes of the Afternoon», 1943

Info:
MOMus-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη
Κολοκοτρώνη 21, Μονή Λαζαριστών, 56430 Θεσσαλονίκη
email: info.modern@momus.gr
Τ : (+30) 2310 589143
fb @MOMusModern
Μέρες & ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή: 10:00 – 18:00, Πέμπτη:12:00-20:00, Δευτέρα κλειστά
www.momus.gr / fb @MOMusMuseums / ig @momus_museums / yt MOMus Museums

“Από τη ζωή ως το θάνατο ένα τσιγάρο δρόμος”

(Μελίνα Μερκούρη) 

6.3.1994 – 30 χρόνια μετά το θάνατό της.

30 χρόνια ….  το Photologio.gr επιλέγει να τιμήσει φωτογραφικά μια Ελληνίδα που η παρουσία της σφράγισε μια ολόκληρη εποχή και ο αέρας και τα οράματά της ακόμη μας εμπνέουν …

ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΕΛΛΗΝΙΔΑ … Γεννήθηκε ηθοποιός (σπουδαίο το αποτύπωμα της σε θρυλικές παράστάσεις στο Θέατρο Τέχνης με τη σκηνοθετική επίβλεψη του Κάρολου Κουν)… Γεννήθηκε ακτιβίστρια για να καταγγείλει τους συνταγματάρχες σε όλη την Ευρώπηκαι την Αμερική την περίοδο της δικτατορίας … Γεννήθηκε πολιτικός, που κατάφερε να αναδείξει σε οικουμενικό το ζήτημα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα, που θέσπισε τον θεσμό για τις Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρωπης, που ίδρυσε τα Δημοτικά Περιφεραικά Θέτρα και σκόρπισε το θεατρο σε καθε γωνια της Ελλάδας, αλλά και οραματίστηκε το Μουσείο της Ακρόπολης. Ο αερας της, τα οράματά της μας παρέσυραν μαζί της.

Σαν φόρος τιμής στην παρουσία και απουσία της … Κάποιες σκέψεις της και πώς την είδαν κάποιοι σπουδαίοι φωτογράφοι …

Μελίνα Μερκούρη – photo by Milton Greene

You must understand what the Parthenon Marbles mean to us. They are our pride. They are our sacrifices. They are our noblest symbol of excellence. They are a tribute to the democratic philosophy. They are our aspirations and our name. They are the essence of Greekness.

Θίγοντας το θέμα επίσημα στη Διεθνή Διάσκεψη Υπουργών Πολιτισμού της UNESCO τον Ιούλιο του 1982 στο Μεξικό για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα δήλωσε : “Ελπίζω να δω τα Μάρμαρα πίσω στην Αθήνα προτού πεθάνω. Αν όμως έρθουν αργότερα, εγώ θα ξαναγεννηθώ”.

Μελίνα Μερκούρη

“Ό,τι έχουμε και δεν έχουμε είναι ο πολιτισμός, είναι η κληρονομιά μας. Χωρίς αυτό, είμαστε κανείς.” Από την ομιλία της, UNESCO 1993

“Το επάγγελμά μου δεν είναι ηθοποιός. Το επάγγελμά μου είναι Ελληνίδα. Δεν γνωρίζω πιο ωραίο και τιμητικό επάγγελμα.”

Μελίνα Μερκούρη photo by BertStern – Vogue 1962

Για το πάθος της για τον έρωτα, δήλωσε : “Δεν βγαίνω πια έξω από τότε που έπαψα να φλερτάρω”.

Μελίνα Μερκούρη – Φαίδρα

Για την τέχνη της υποκριτικής δήλωσε : “Δεν πιστεύω στους ή στις σταρ που φτιάχνονται από τα διάφορα κυκλώματα και που χάνονται με το χάραγμα της αυγής. Σταρ, είναι αυτός που μπορεί να επηρεάσει και να ακτινοβολήσει σε ένα μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Είναι δηλαδή ο χαρισματικός από τη φύση του άνθρωπος”.

Μελίνα Μερκούρη – photo by Constantine Manos – Κωνσταντίνος Μάνος  (κατά τα γυρίσματα της “Φαίδρας” του Ζυλ Ντασέν)

“Tο μεγαλύτερο κομπλιμέντο για εμένα είναι να με σταματούν στον δρόμο και να με αποκαλούν «Μελίνα μας». Είναι ό,τι πιο τρυφερό υπάρχει, να είμαι κτήμα όλων”.

Μελίνα Μερκούρη photo by BertStern – Vogue 1962

“Δεν προσποιήθηκα. Η προσποίηση για μένα είναι κάτι χυδαίο. Απλά και μόνο έζησα όπως ήθελα. Χωρίς να υπολογίσω τίποτα και κανέναν” .

Μελίνα Μερκούρη

“Η Ελλάδα είναι η πραγματική μου δύναμη, ο πραγματικός μου καημός.”

Μελίνα Μερκουρη by Henry Groskinsky στις πρόβες για το Ilya Darling

“Tην εξουσία δεν την αισθάνθηκα σαν υπουργός. Την αισθάνθηκα σαν σταρ στο Μπρόντγουει.”

Μελίνα Μερκουρη by Henry Groskinsky σε πρόβα από το Ilya Darling

“Ο πολιτισμός είναι δημιουργία, όχι ραδιουργία.”

Μελίνα Μερκούρη – Σαλβαντόρ Νταλί

“Νόμιζα πως φοβόμουν την αρρώστια, αλλά τελικά φοβάμαι τη στιγμή που δεν θα με αγαπάνε πια.”

Μελίνα Μερκούρη

Μελίνα Μερκούρη

“Η μάνα για τον Έλληνα είναι κάτι πολύτιμο. Εγώ την δική μου την λάτρευα. Πέθανε όρθια κάποιο Σάββατο. Όπως τόλεγε: «Βρε συ, ο θάνατός μου θα σε φέρει πίσω στην Ελλάδα. Τότε θα μπεις. Δεν θα μπορέσουν να σου πουν όχι. Και όντως οι συνταγματάρχες επέτρεψαν να ‘ρθω μερικές ώρες στην Αθήνα για την ταφή της.”

Μελίνα Μερκούρη

“Μοιρολατρία σημαίνει υποταγή. Προορισμός του ανθρώπου είναι η αντίσταση, η προσπάθεια και ο αγώνας”.

Μελίνα Μερκούρη

“Ζήλεψα πολύ, αγάπησα πολύ, μ’ αγάπησαν πολύ, παίδεψα, με παίδεψαν, εξοργίστηκα, εκδικήθηκα, μ’ εκδικήθηκαν.”

Μελίνα Μερκούρη

“Είμαι πολύ αναρχική για να’ μαι διψασμένη αληθινά για εξουσία. Ούτε η ιδιοκτησία μ’ ενδιέφερε ποτέ ούτε το χρήμα.”

Μελίνα Μερκούρη

Μελίνα Μερκούρη – Ζυλ Ντασσεν – Ρόμυ Σνάιντερ

Μελίνα Μερκούρη – Ρόμυ Σνάιντερ

Μελίνα Μερκούρη

«Αν κάτι σήμερα είναι σημαντικό σ’αυτή τη φθίνουσα δημογραφικά και οικονομικά Ευρώπη είναι η πολλαπλότητα και ιδιαιτερότητα των πολιτισμών της. Είναι η ιστορία της, είναι η ιστορία μας που έχει μόνο ένα εχθρό αλλά ισχυρότατο, τη λήθη…» Από την συνέντευξη τύπου της Υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη για την «Αθήνα, Πολιτιστική Πρωτεύουσα 1985», Ζάππειο, 18/06/1985

Μελίνα Μερκούρη

“Η πιο μεγάλη σοφία είναι να ξέρεις πότε ακριβώς πρέπει να φύγεις. Εγώ το ήξερα. Κι έφυγα τότε που έπρεπε. Πού; Σ’ εκείνο το νεκρό πλανήτη, το φεγγάρι… δεν υπάρχει άλλο μέρος για ν’ αποτραβηχτείς από μια τέχνη… “ Alexandra Del Lago (από το θεατρικό έργο Sweet Bird of Youth by Tennessee Williams – Γλυκό πουλί της νιότης του Τενεσί Ουίλλιαμς)

Μελίνα Μερκούρη

“Η οθόνη είναι ένας ολοκάθαρος καθρέφτης. Ξέρεις κάτι που το λένε γκρο πλαν; Η μηχανή προχωράει, προχωράει κι εσύ στέκεσαι ασάλευτος και το κεφάλι σου, το πρόσωπο σου παγιδεύονται στο κάδρο της φωτογραφίας, λουσμένα στο φως, κι ολόκληρη η τρομακτική ιστορία της ζωής σου ουρλιάζει την ώρα που χαμογελάς…” Alexandra Del Lago (από το θεατρικό έργο Sweet Bird of Youth by Tennessee Williams – Γλυκό πουλί της νιότης του Τενεσί Ουίλλιαμς)

Μελίνα Μερκούρη

Μελίνα Μερκούρη

Μελίνα Μερκούρη – Τζένη Καρέζη

Μελίνα Μερκούρη – Ava Gardner

Μελίνα Μερκούρη by Ντίνος Διαμαντόπουλος

Γράφει ο Χρήστος Μαρκαντώνης*

Το έργο του ανήκει στις πιο δυναμικές κινηματογραφίες των Βαλκανίων και ο ίδιος με αξιόλογη κινηματογραφική γραφή καταφέρνει να συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους σύγχρονους σκηνοθέτες. Έχει επιρροές από μεγάλους δασκάλους του κινηματογράφου με ονόματα βαριά και έχει καταφέρει να δημιουργήσει κινηματογραφικά διαμάντια που έχουν ήδη κατακτήσει σημαντική θέση στο παγκόσμιο σινεμά. Είναι από τους κορυφαίους Τούρκους σκηνοθέτες και τον λένε Nuri Bilge Ceylan (Νουρί Μπιλγκέ Τζεϊλάν).

Η πρώτη επαφή του Τζεϊλάν με την εικόνα ήρθε μέσα από την φωτογραφία. Ο ίδιος ξεκινάει να ασχολείται με την φωτογραφία και να συμμετέχει σε διάφορες φωτογραφικές λέσχες από τη δεκαετία του 1980. Την ίδια εποχή εργάζεται ως επαγγελματίας φωτογράφος, βγάζοντας φωτογραφίες διαβατηρίων για βιοποριστικούς λόγους. Η τριβή με την εικόνα καθώς και οι σπουδές που θα πραγματοποιήσει στο Πανεπιστήμιο Καλών Τεχνών θα τον εφοδιάσουν με μια εξαίρετη αντίληψη για τα κάδρα του. Επίσης αρχίζει και διαμορφώνεται μια αισθητική που ξεχωρίζει για τις όμορφες, σχεδόν μελαγχολικές εικόνες που πλαισιώνουν την κάθε ταινία του.

Nuri Bilge Ceylan – Uzak

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 ξεκινάει να σκηνοθετεί αλλά στο ελληνικό κοινό γίνεται ευρύτερα γνωστός μόλις το 2003 μετά την προβολή της ταινίας «Uzak» (Μακριά, 2002). Μια γλυκόπικρη ταινία που κάνει αναφορά σε δυσκολίες που εμφανίζονται στην επικοινωνία μεταξύ ενός ανθρώπου που έχει μεγαλώσει στην πόλη και του ξαδέλφου του που έχει μεγαλώσει στην επαρχία και την εγκαταλείπει.
Ήδη παρατηρούμε τα χαρακτηριστικά και την αισθητική που θα επαναλάβει και στις ταινίες που θα ακολουθήσουν τα επόμενα χρόνια. Το στυλ που κυριαρχεί είναι αυστηρά εικαστικό έως και την παραμικρή λεπτομέρεια. Μια κάμερα που άλλοτε παραμένει σταθερή κι άλλοτε κινείται στο χέρι. Ένα από τα γνώριμα χαρακτηριστικά του είναι ότι πολλές φορές επιλέγει μεγάλης διάρκειας πλάνα δημιουργώντας κάδρα
καταπληκτικής ομορφιάς. Ο Τζεϊλάν σαν φωτογράφος καταφέρνει να δημιουργεί κινηματογραφικά κάδρα υψηλής αισθητικής, με άρτια ισορροπία χρωμάτων και τόνων με μια ζηλευτή άνεση και φυσικότητα. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι σχεδόν όλα τα κάδρα στις ταινίες του έχουν πλούσιο φωτογραφικό ενδιαφέρον. Τα κάδρα και τα πλάνα στις ταινίες του Τζεϊλάν, δεν έχουν μόνο φορμαλιστικό ενδιαφέρον. Με μια δεύτερη ανάγνωση μπορούμε να καταλάβουμε και κάτι επιπλέον που τον απασχολεί και αφορά την προσπάθεια να καταγράψει τη συναισθηματική κατάσταση του χαρακτήρα. Αναγνωρίζουμε έτσι μια συμβολική πλευρά στην πλανοθεσία, που το πετυχαίνει με το περιεχόμενο του κάδρου ταυτόχρονα με την εξαιρετική φωτογραφία.

Nuri Bilge Ceylan – Once Upon a Time in Anatolia

Σχετικά με την σκηνοθεσία παρατηρούμε ότι σε ολόκληρη την φιλμογραφία του ξεχωρίζει για την λιτότητά της. Μια σκηνοθεσία εικαστικά άψογη, ειλικρινής, με αψεγάδιαστη φωτογραφία που σε ορισμένες περιπτώσεις όπως στην ταινία «Uzak» (2002) θυμίζει τον ιαπωνικό κινηματογράφο του Γιασουζίρου Όζου (Tokyo Story, Ugetsu Monogatari). Άλλωστε ο ίδιος ο Τζεϊλάν δεν διστάζει να κάνει μέσα από τις
ταινίες του ευχαριστήριες αναφορές σε σκηνοθέτες που θεωρεί δασκάλους του, όπως για παράδειγμα στον Ταρκόφσκι ή στον Μπέργκμαν. Παρόμοια περίπτωση αποτελεί και η ταινία «Κάποτε στην Ανατόλια» (2011) όπου ορισμένα γενικά πλάνα από τοπία φέρνουν στο μυαλό κάδρα του Ιρανού Κιαροστάμι. Επίσης στον θεατή του Τζεϊλάν, δεν μένει απαρατήρητο ότι θυμίζει και την σκηνοθεσία του Θεόδωρου  Αγγελόπουλου. Με τις σιωπές, τα μεγάλης διάρκειας πλάνα και τον σκηνοθετικό ρυθμό όμοιο με του Αγγελόπουλου, εκφράζει την ίδια ανάγκη για εικαστική και φωτογραφική αποτύπωση του σεναρίου καταφέρνοντας να συνδυάσει με ισορροπημένο τρόπο την ποιητική και την πολιτική ματιά.

Με εμφανείς τις επιρροές και από άλλους μεγάλους σκηνοθέτες όπως τους Αντονιόνι, Κισλόφσκι αλλά και Μπέλα Ταρ, εξακολουθεί να δημιουργεί ταινίες με παρόμοιες αναζητήσεις και προβληματισμούς. Σε αυτήν την πορεία των έργων του αυτό που έχει ενδιαφέρον να σχολιαστεί είναι η αλλαγή του κινηματογραφικού του στυλ.

Nuri Bilge Ceylan – Winter Sleep

Έχοντας ξεκινήσει σαν λάτρης της εικόνας μετατρέπει τον κινηματογράφο της σιωπής σε έναν κινηματογράφο περισσότερο θεατρικής προσέγγισης. Ήδη από την «Χειμερία Νάρκη» (2014) βλέπουμε ότι αρχίζουν να κυριαρχούν μεγάλες σκηνές διαλόγων με κοινωνικό-φιλοσοφικού τύπου προβληματισμούς. Εξάλλου ο Τζεϊλάν σε συνέντευξή του αναφέρει ότι προσπαθεί να διαπιστώσει αν ο θεατρικός λόγος μπορεί να λειτουργήσει υπό το κινηματογραφικό πρίσμα. Οι επιρροές του δεν θα μπορούσε να είναι άλλες εκτός από τους μεγάλους δασκάλους όπως Σαίξπηρ, Τσέχωφ και Ντοστογιέβσκι.
Κάτι αντίστοιχο βλέπουμε να επαναλαμβάνεται και στην ταινία «Άγρια Αχλαδιά» (2018) που σε μεγάλο μέρος της ταινίας κυριαρχούν διάλογοι που πραγματεύονται υπαρξιακούς προβληματισμούς. Με όχημα αυτές τις θεωρητικές αναζητήσεις γεννιούνται κορυφαίες λεκτικές αναμετρήσεις μεταξύ των χαρακτήρων οι οποίες εναλλάσσονται με ουσιαστικές σιωπές διατηρώντας με αυτόν τον έντεχνο τρόπο το ρυθμό της ταινίας. Σε καμία περίπτωση όμως δεν θα κάνει εκπτώσεις σε ότι αφορά την αισθητική της φωτογραφίας του, καταφέρνοντας να δημιουργήσει καταπληκτικές σκηνές, αυστηρά μελετημένες.

Nuri Bilge Ceylan – The Wild Pear Tree

Το να προσπαθήσεις να δεις τις ταινίες του Τζεϊλάν είναι χωρίς καμιά αμφιβολία σχεδόν εξαντλητικό. Η διάρκεια, η θεματική και ο τρόπος που σκηνοθετεί προϋποθέτει την συνεχή συμμετοχή του θεατή για να μπορέσει να αποκομίσει πράγματα από την ταινία, κάτι όμως που σίγουρα κουράζει νοητικά. Όπως επίσης δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι πρόκειται για έναν κινηματογράφο πλούσιο, βαρύ, γεμάτο, δυνατό μα και ευαίσθητο. Σίγουρα τίμιο και πέρα για πέρα αληθινό που θα εξασφαλίσει την δική του θέση στην Ιστορία του Κινηματογράφου.

Nuri Bilge Ceylan

*Info:
O Χρήστος Μαρκαντώνης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Σχολής Κινηματογράφου & Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου. Η μικρού μήκους ταινία  του «elsa.» διακρίθηκε με δύο βραβεία στο διεθνές φεστιβάλ κιν/φου Πάτρας 2008 (Α’ Γυναικείου ρόλου & Καλύτερης ταινίας για το Μεταναστευτικό).
Με τη φωτογραφία ασχολείται συστηματικά από το 2010 όπου και παρακολούθησε τα σεμινάρια φωτογραφίας με το Νίκο Δημολίτσα. Το 2013 γίνεται μέλος της Φωτογραφικής Ομάδας Φοζ όπου παραμένει μέχρι και σήμερα βασικό μέλος της ομάδας. Από το 2017 παρακολουθεί τα σεμινάρια του Βασίλη Γεροντάκου. Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας και έχει επιμεληθεί φωτογραφικά θεατρικές παραστάσεις.
//www.instagram.com/cmarkantonis/
 //foz.photography/christos-markantonis/

Γράφει ο Χρήστος Μαρκαντώνης*

Θεωρείται από τους πρωτοπόρους του κινήματος της Nouvelle Vague (Νέο Κύμα)  που άκμασε στη Γαλλία του ’60. Σήμερα αποτελεί θεσμό για τον γαλλικό κινηματογράφο. Κατάφερε και ξεχώρισε μέσα από ένα ανδροκρατούμενο περιβάλλον και πλέον θεωρείται ότι με το κινηματογραφικό της έργο άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το σινεμά. Το όνομά της είναι Agnès Varda (Ανιές Βαρντά), το αγαπημένο κορίτσι του Σινεμά.

Agnès Varda – Les Plages d’Agnès

1. Η Agnès Varda εμφανίστηκε στον φιλμικό κόσμο μόλις στα 25 της χρόνια, με την ταινία  «La Pointe Courte» (1955). Μια καταπληκτική ταινία που θεωρείται τουλάχιστον προάγγελος και για πολλούς η εναρκτήρια ταινία του Νέου Κύματος.  Έχοντας ελάχιστη, σχεδόν ανύπαρκτη, εμπειρία από κινηματογράφο, η Agnès Varda σκηνοθετεί με άγνοια δομής περιεχομένου και φόρμας. Το αποτέλεσμα είναι μεταξύ ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας. Ένα μοτίβο που θα το ακολουθήσει και θα δημιουργήσει ένα έργο πρωτότυπο και πρωτοποριακό. Οι επιρροές από τον Ιταλικό Νεορεαλισμό είναι εμφανείς και οι αναφορές στην ταινία του Βισκόντι «Η Γη Τρέμει» γίνονται ξεκάθαρες με τα πλάνα και τις σκηνές με τη δουλειά των ψαράδων. Θα παρουσιάσει και μπορούμε να πούμε πως θα οραματιστεί τα βασικά χαρακτηριστικά για το κίνημα της Nouvelle Vague. Στα αμέσως επόμενα χρόνια μέσα από έργο της αυτά τα χαρακτηριστικά θα γίνουν πιο ξεκάθαρα. Ορισμένα από αυτά τα χαρακτηριστικά που διαμόρφωσαν την συγκεκριμένη αισθητική σχετίζονταν με οικονομικές απαιτήσεις και πιο ειδικά αφορούσαν αιτήματα όπως για παράδειγμα η αποδέσμευση από τον παραγωγό. Μια άλλη επιλογή ήταν τα γυρίσματα να πραγματοποιούνται σε εξωτερικούς και φυσικούς χώρους και να αρνείται το γύρισμα στο στούντιο. Κατ’ επέκταση αναζητάει φυσικό φωτισμό και λέει όχι στα τεχνάσματα του backround projection (κινηματογραφικό εφέ της εποχής που γυριζόταν σε στούντιο). Όχι λέει επίσης σε ηθοποιούς βεντέτες και με όσους συνεργάζεται τους ζητάει να είναι φυσικοί και αποδραματοποιημένοι. Ο ηθοποιός στην Agnès Varda αλλά και στη Nouvelle Vague δεν καλείται να υποδυθεί κάποιο ρόλο. Αυτά σε ό,τι αφορά την Παραγωγή. Αν εξετάσουμε προσεχτικότερα θα δούμε μια σειρά από αλλαγές να εμφανίζονται και να λειτουργούν σαν ντόμινο. Διαφορές και νέες τεχνικές εντοπίζουμε επίσης στον τρόπο δομής της κινηματογραφικής ιστορίας. Υπάρχει πολύ έντονη η χρήση zoom και το traveling. Η κάμερα υιοθετεί μια συνεχή κινητικότητα αφού η χρήση της γίνεται πολλές φορές στο ώμο. Αυτά είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά που συναντάμε στο κινηματογραφικό έργο της Agnès Varda και μέσα από τα οποία διαμορφώνεται αυτό το κίνημα της δεκαετίας του ’60.

Agnès Varda – Cleo de 5 a 7

Οι υπαρξιακές αναζητήσεις που αχνοφαίνονται στην πρώτη της μεγάλου μήκους ταινία θα την ακολουθήσουν και στην επόμενη ταινία που αποτελεί ταινία-σταθμό της Nouvelle Vague, αλλά και της κινηματογραφικής ομάδας της «Αριστερής Όχθης» (Rive Gauche). Οι υπαρξιακές αναζητήσεις σχετικά με την αλλαγή στον τρόπο ζωής και την αντιμετώπιση του ίδιου του θανάτου γίνονται πλέον πολύ έντονες σε αυτήν τη ταινία της, ίσως και την διασημότερη, την «Κλεό από τις 5 έως τις 7» (1962). Η ταινία αποτελεί μια περιπλάνηση στο Παρίσι.

Agnès Varda – L’Une chante, l’autre pas

Θα συνεχίσει να κινηματογραφεί μέσα από μια περισσότερο φεμινιστική σκοπιά καθώς και η ίδια είναι μια μαχητική φεμινίστρια με έντονη δράση στο ιστορικό της και μας χαρίζει κάποιες από τις πολύ αγαπημένες ταινίες του κινηματογραφικού κόσμου. Θα ξεχωρίσει με την ταινία «Η μία τραγουδάει, η άλλη όχι» (1977) μια περισσότερο πολιτική ταινία καθώς η Varda φαίνεται να  επηρεάζεται από τα γεγονότα που είχαν προηγηθεί τον Μάιο του ’68 αλλά και το γυναικείο κίνημα.

Agnès Varda – Sans toit ni loi

Ταινία που επίσης ξεχωρίζει και θεωρείται από πολλούς το αριστούργημά της είναι η «Δίχως Στέγη, δίχως Νόμο» (1985). Οι φεμινιστικές αντιλήψεις και οι ιδέες της είναι δοσμένες με έναν άψογο τρόπο κινηματογράφησης σε αυτό το αναρχικό road trip που μας βάζει να επαναπροσδιορίσουμε τον όρο Ελευθερία. Σε αυτό βοηθάει με την έξοχη ερμηνεία της, η πανέμορφη Σαντρίν Μποναίρ που σε καθηλώνει. Η Agnès Varda πάντα ανήσυχη μέχρι και τα τελευταία χρόνια της ζωής της συνεχίζει να κινηματογραφεί και να λατρεύει το Σινεμά. Μας το εκμυστηρεύεται άλλωστε στην ταινία «Εκατό και μια νύχτες» (1995). Σε αυτή την ταινία με κάπως παιχνιδιάρικη διάθεση η Agnès Varda μέσω του ήρωά της, κάνει αναφορές στον ίδιο τον Κινηματογράφο.

Agnès Varda – Faces Places

Στην κινηματογραφική της πορεία ασχολήθηκε με επιτυχία και πάθος με το ντοκιμαντέρ και κάποιες από αυτές τις ταινίες ξεχωρίζουν. Αξίζει να αναφερθούμε στο «Πρόσωπα και Ιστορίες» (2017) ένα ζωηρό και αισιόδοξο ντοκιμαντέρ το οποίο βρέθηκε υποψήφιο στην κατηγορία για το Καλύτερο Ντοκιμαντέρ των βραβείων Όσκαρ. Αν και στην καριέρα της δεν έλλειψαν τα βραβεία και οι διακρίσεις. Αρκετά νωρίτερα όμως είχε παρουσιάσει το «Οι παραλίες της Ζωής μου» (2008) με μια γνησιότητα και ένα πάθος να διακρίνονται σε αυτό το όμορφο ντοκιμαντέρ.

Agnès Varda – Varda by Agnès

Το πάθος της και η αγάπη για τον Κινηματογράφο ήταν τόσο μεγάλο που μόλις το 2019 σε ηλικία 90 ετών κατάφερε και παρουσίασε το «Η Varda με τα λόγια της Agnès» (2019). Μια αυτό-βιογραφική δουλειά. Αποτελεί ένα συγκινητικό ταξίδι στο έργο της που μοιάζει περισσότερο σαν ένα σινέ-κολλάζ ενός απολογισμού της κινηματογραφικής της πορείας, με την ίδια να μιλάει για τη δουλειά της που τόσο λάτρεψε μέχρι την τελευταία στιγμή.

Agnès Varda – Le Bonheur

Η Agnès Varda ανήκει στους σκηνοθέτες που ήταν πάρα πολύ παραγωγικοί. Αφήνει πίσω της πλούσιο κινηματογραφικό έργο που χαρακτηρίστηκε ριζοσπαστικό, ονειρικό και ποιητικό. Με ένα πνεύμα καθαρά ανατρεπτικό και ανθρωποκεντρικό. Αυτή η γιαγιά της Nouvelle Vague μας ενίσχυσε την επιθυμία να θέλουμε να δούμε Σινεμά και θα παραμείνει εδώ μέσω του έργου της.

Όπως πολύ εύστοχα είχε γράψει και ο πρώην πρόεδρος του Φεστιβάλ Καννών:

Η Varda έφυγε, αλλά η Agnès θα είναι πάντα εδώ. Έξυπνη, ζωηρή, γλυκιά, πνευματώδης, χαμογελαστή, αστεία, απρόβλεπτη όπως το έργο της. Οι ταινίες της είναι ο θησαυρός μας.

Ζιλ Ζακόμπ

Agnès Varda

*Info:
O Χρήστος Μαρκαντώνης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Σχολής Κινηματογράφου & Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου. Η μικρού μήκους ταινία  του «elsa.» διακρίθηκε με δύο βραβεία στο διεθνές φεστιβάλ κιν/φου Πάτρας 2008 (Α’ Γυναικείου ρόλου & Καλύτερης ταινίας για το Μεταναστευτικό).
Με τη φωτογραφία ασχολείται συστηματικά από το 2010 όπου και παρακολούθησε τα σεμινάρια φωτογραφίας με το Νίκο Δημολίτσα. Το 2013 γίνεται μέλος της Φωτογραφικής Ομάδας Φοζ όπου παραμένει μέχρι και σήμερα βασικό μέλος της ομάδας. Από το 2017 παρακολουθεί τα σεμινάρια του Βασίλη Γεροντάκου. Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας και έχει επιμεληθεί φωτογραφικά θεατρικές παραστάσεις.
//www.instagram.com/cmarkantonis/
 //foz.photography/christos-markantonis/

Γράφει ο Γιώργος Καζάζης*

Ο Akira Kurosawa  (Ακίρα Κουροσάβα) γεννήθηκε στις 23 Μαρτίου 1910 στην περιοχή Omori του Τόκιο. Ο πατέρας του Isamu (1864-1948) που καταγόταν από γενιά Σαμουράι, εργάστηκε ως διευθυντής στο γυμνάσιο  του Στρατιωτικού Ινστιτούτου Φυσικής Αγωγής (και συνέβαλε πολύ στην ανάπτυξη της διδασκαλίας στίβου) ενώ η μητέρα του Shima (1870-1952) καταγόταν από μια οικογένεια εμπόρων που ζούσε στην Οσάκα. Ο Akira ήταν το όγδοο και μικρότερο παιδί της αρκετά εύπορης οικογένειας.
Ο πατέρας του άσκησε μεγάλη επιρροή πάνω του. Εκτός από την προώθηση της σωματικής άσκησης –ο Akira ήταν ο αρχηγός της λέσχης ξιφασκίας kendo του σχολείου του– ο Isamu Kurosawa ήταν ανοιχτός στις δυτικές παραδόσεις (παρακολουθούσε θέατρο και κινηματογραφικές ταινίες) ενθαρρύνοντας τα παιδιά του να παρακολουθούν και αυτά. Ο νεαρός Akira είδε τις πρώτες του ταινίες σε ηλικία έξι ετών.

Akira Kurosawa – Yojimbo

Μια άλλη σημαντική επιρροή ήταν ο Heigo Kurosawa, ο μεγαλύτερος  (κατά  τέσσερα) χρόνια αδερφός του. Ένα συγκεκριμένο περιστατικό που θυμάται ο Kurosawa στα απομνημονεύματά του έλαβε χώρα στον απόηχο του σεισμού που κατέστρεψε το Τόκιο το 1923. Ο Heigo πήρε τον 13χρονο Akira για να δει την καταστροφή και όταν ο μικρότερος αδερφός ήθελε να απομακρυνθεί από το ανθρώπινα πτώματα και πτώματα ζώων που ήταν διάσπαρτα παντού, ο Heigo του απαγόρευσε να το κάνει, και ενθάρρυνε τον  Akira να αντιμετωπίσει τους φόβους του κατάματα. Αυτό το περιστατικό αναφέρεται, από πολλούς, ως μεγάλη επιρροή στην μετέπειτα καλλιτεχνική καριέρα του Kurosawa, εμφυσώντας του την ικανότητα να αντιμετωπίζει κατάματα δυσάρεστες αλήθειες.

Akira Kurosawa – Throne of Blood

Στα τέλη της δεκαετίας του 1920, ο Heigo έγινε benshi (αφηγητής βωβού κινηματογράφου) για τις κινηματογραφικές αίθουσες του Τόκιο και γρήγορα έκανε όνομα. Ο Akira μετακόμισε για να ζήσει με τον μεγαλύτερο αδερφό του και οι δυο τους έγιναν αχώριστοι. Μέσω του Heigo, ο Akira απέκτησε εύκολη πρόσβαση στις θεατρικές παραστάσεις, στις παραστάσεις τσίρκου  και είδε πλήθος βωβών ταινιών, που εξηγούν και τη δήλωσή του :  « ..εξακολουθώ να πιστεύω πως η εξέλιξη του κινηματογράφου σταμάτησε με την εμφάνιση του ομιλούντα. Οι βωβές ταινίες παραμένουν οι καλύτερες…». Αγαπούσε τον βωβό κινηματογράφο και ιδιαίτερα τον  σκανδιναβικό. Κυρίως του Dreyer.
Η παραγωγή ομιλούντων ταινιών αυξήθηκε, και οι αφηγητές ταινιών όπως ο Heigo άρχισαν να χάνουν δουλειά στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Μη θέλοντας να επιβαρύνει οικονομικά τον αδελφό του  ο Akira  επέστρεψε στους γονείς του. Τον Ιούλιο του 1933, ο Heigo αυτοκτόνησε. Τέσσερις μήνες αργότερα, πέθανε και ο μεγαλύτερος αδερφός του Kurosawa, αφήνοντας τον, σε ηλικία 23 ετών, το μοναδικό αγόρι που ζει ακόμη, μαζί με τις αδερφές του.

Akira Kurosawa – The bad sleep well

Akira Kurosawa – Stray Dog

Ο Kurosawa είχε ενδιαφέρον για την τέχνη από νεαρή ηλικία και σπούδασε ζωγραφική και σχέδιο στο γυμνάσιο, αλλά δεν έγινε δεκτός στην Ακαδημία Τεχνών.
Την αγάπη του για τη ζωγραφική (νεανικό του όνειρο, πριν τον κερδίσει η σκηνοθεσία) και τον ιδιαίτερο θαυμασμό του για τον Van Gogh, μας τον δείχνει στη ταινία του «Dreams/Όνειρα» (1990) , όταν στο πέμπτο (από τα επτά) και μοναδικό αγγλόφωνο όνειρο, ως σπουδαστής Καλών Τεχνών, συναντά και συνομιλεί με τον Van Gogh (που τον υποδύεται ο Martin Scorsese) μέσα στους πίνακες, που μετατρέπονται σε ταμπλό βιβάν (δλδ. αναπαράσταση με ζωντανά ακίνητα πρόσωπα), υπό τον ήχο του Raindrop Prelude (No. 15) του Chopin, που το εμπνεύστηκε από ένα όνειρο πως πνιγόταν σε ένα λάκκο κάτω από βροχή.

Akira Kurosawa – Sanjuro

Akira Kurosawa – Red Beard

Ο Akira Kurosawa μετά την αποφοίτησή του από το γυμνάσιο το 1928, γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο για να σπουδάσει λογοτεχνία. Ωστόσο, έφυγε μετά από δύο χρόνια για να ακολουθήσει καριέρα στον κινηματογράφο.
Το 1936 άρχισε να εργάζεται ως βοηθός σκηνοθέτη στα PCL Studios που αργότερα θα γινόταν το κορυφαίο στούντιο Toho της Ιαπωνίας. Εργάστηκε κάτω από σκηνοθέτες όπως ο Kajiro Yamamoto (ο μέντοράς του)  και ο Yutaka Abe, και γρήγορα απέκτησε τη φήμη του ταλαντούχου σκηνοθέτη.
Οι πρώτες επιρροές του Kurosawa περιλάμβαναν τα έργα του Σεργκέι Αϊζενστάιν και του Ζαν Ρενουάρ, τους οποίους θαύμαζε πολύ. Οι θεωρίες του Αϊζενστάιν για το μοντάζ και τη χρήση του συμβολισμού θα επηρέαζαν σε μεγάλο βαθμό το έργο του, όπως και η έμφαση του Ρενουάρ στην ανάπτυξη των χαρακτήρων και τον ουμανισμό. Επίσης είχε επιρροές και  από τον δυτικό κινηματογράφο, ιδιαίτερα τις ταινίες του Τζον Φορντ και του Φρανκ Κάπρα.

Akira Kurosawa – Rashomon

Θαύμασε επίσης το έργο των Ιαπώνων κινηματογραφιστών Yasujiro Ozu και Kenji Mizoguchi. Οι πρώτες ταινίες του Kurosawa, όπως το “Sanshiro Sugata” (1943) και το “The Most Beautiful” (1944), δείχνουν την επιρροή αυτών των κινηματογραφιστών.
Είναι χαρακτηριστική η υποστηρικτική δήλωση του Ozu, με την οποία έσωσε τον Kurosawa (μετά τη προβολή της πρώτης του ταινίας)  από την λογοκρισία και το πιθανό τέλος μιας καριέρας πριν αυτή αρχίσει. Είπε ο Ozu : «Εάν βαθμολογούσαμε τη ταινία αυτή από το ένα έως το εκατό, θα της βάζαμε εκατό είκοσι. Μπράβο Kurosawa».
Εκτός από τη δημιουργία ταινιών, ο Kurosawa ενδιαφερόταν επίσης για τη λογοτεχνία και το θέατρο. Διασκεύασε πολλά έργα για τη σκηνή και την οθόνη, συμπεριλαμβανομένων των «Μάκβεθ» και «Βασιλιά Ληρ» του Σαίξπηρ. Η αγάπη του Kurosawa για τη λογοτεχνία είναι εμφανής σε πολλές από τις ταινίες του, οι οποίες συχνά παρουσιάζουν σύνθετους χαρακτήρες και θέματα.

Akira Kurosawa – Ran

Akira Kurosawa – Ran

Το έργο του Kurosawa χαρακτηρίζεται από έναν βαθύ ανθρωπισμό, μια ανησυχία για την κοινωνική δικαιοσύνη και μια διαρκή αγάπη για την τέχνη του κινηματογράφου. Οι ταινίες του συχνά εξερευνούν θέματα τιμής, πίστης και τη σύγκρουση μεταξύ παράδοσης και νεωτερικότητας στην Ιαπωνική κοινωνία.  Ήταν μάστορας της οπτικής αφήγησης, χρησιμοποιώντας περίπλοκες κινήσεις της κάμερας, εντυπωσιακές συνθέσεις και ισχυρό μοντάζ για να δημιουργήσει ταινίες που ήταν οπτικά εντυπωσιακές και συναισθηματικά ισχυρές. Συχνά επίσης ενσωμάτωσε στοιχεία του ιαπωνικού θεάτρου και της μυθολογίας στις ταινίες του. Η επιρροή του Kurosawa στον παγκόσμιο κινηματογράφο ήταν τεράστια και η κληρονομιά του συνεχίζει να εμπνέει τους κινηματογραφιστές σήμερα.

Akira Kurosawa – Kagemusha

Ο Kurosawa παντρεύτηκε την ηθοποιό Yoko Yaguchi (1921-1985) πρωταγωνίστρια της ταινίας του «The Most Beautiful» (1944), που εγκατέλειψε τον κινηματογράφο και αφοσιώθηκε στον Akira και στα δυο τους παιδιά, τον Kazuko και τον Hisao.
Πέθανε στη συνοικία Σεταγκάγια του Τόκιο στις 6 Σεπτεμβρίου 1998.
Άφησε τριάντα ταινίες, μερικές από τις οποίες συγκαταλέγονται στις καλύτερες του κινηματογράφου.

Έλεγε : «Είμαι κατασκευαστής ταινιών. Οι ταινίες είναι το μέσο με το οποίο επικοινωνώ αληθινά. Πιστεύω ότι ο καλύτερος τρόπος για να μάθει κανείς τα του εαυτού μου… είναι να με ψάξει να με βρει στα πρόσωπα των ταινιών μου».

Akira Kurosawa – Drunken Angel

Oι ταινίες του
Παρακάτω είναι οι τριάντα ταινίες μεγάλου μήκους, που σκηνοθέτησε:
Sanshiro Sugata (1943)
Ichiban utsukushiku/The Most Beautiful (1944)
Zoku Sanshiro Sugata (Part II) (1945)
Tora no o wo fumu otokotachi/The Men Who Tread on the Tiger’s Tail (1945)
Asu o tsukuru hitobito/No Regrets for Our Youth (1946)
Subarashiki nichiyôbi/One Wonderful Sunday (1947)
Yoidore tenshi/Drunken Angel (1948)
Shizukanaru kettô/The Quiet Duel (1949)
Nora inu/Stray Dog (1949)
Shûbun/Scandal (1950)
Rashômon/Rashomon (1950)
Hakuchi/The Idiot (1951)
Ikiru (1952)
Shichinin no samurai/Seven Samurai (1954)
Ikimono no kiroku/Record of a Living Being (1955)
Kumonosu-jô/Throne of Blood (1957)
Donzoko/The Lower Depths (1957)
Kakushi-toride no san-akunin/The Hidden Fortress (1958)
Warui yatsu hodo yoku nemuru/The Bad Sleep Well (1960)
Yojimbo (1961)
Sanjuro (1962)
Tengoku to jigoku/High and Low (1963)
Akahige/Red Beard (1965)
Dodesukaden/Dodes’ka-den (1970)
Dersu Uzala (1975)
Kagemusha (1980)
Ran (1985)
Yume/Dreams (1990)
Hachigatsu no rapusodî/Rhapsody in August (1991)
Madadayo (1993)

Δείτε σκηνές από ταινίες του

Prev

1of36

Next

Στη φιλμογραφία του στο Internet Movie Data Base (IMDB) αναφέρεται και η ταινία «Asu o tsukuru hitobito/ Those Who Make Tomorrow» (1946). Πρόκειται για μια συν-σκηνοθεσία του Kurosawa με τον δάσκαλό του Kajiro Yamamoto και τον Hideo Sekigawa. Είναι μια ταινία γυρισμένη συλλογικά κατά παραγγελία της Ένωσης Εργαζομένων του Toho. O Kurosawa δεν την αναφέρει στη λίστα των ταινιών του.

Επίσης στο IMDB αναφέρεται το ντοκιμαντέρ  «Uma no uta/ Song Of The Horse» (1970) που προβλήθηκε μόνο στην Ιαπωνική τηλεόραση στις 31/08/1970 με θέμα τα άλογα.

Επίσης ακόμα ένα ντοκιμαντέρ αναφέρει ως δημιουργό τον Kurosawa «Gendai no noh /Σύγχρονο θέατρο Νο» (1983) με θέμα το θέατρο «Νο». Γυρίστηκε σε μια διακοπή της παραγωγής του «Ran» με διάρκεια πενήντα λεπτά. Ολοκληρώθηκε και προβλήθηκε το 2010 στα εκατό χρόνια από τη γέννησή του.

Αρκετές από τις ταινίες του Kurosawa έχουν γυριστεί από άλλους σκηνοθέτες (remake), όπως :

• «The Seven Samurai» (1954) – Αυτή η ταινία έχει ξαναγυριστεί πολλές φορές, με πιο γνωστή το «The Magnificent Seven» (1960), σε σκηνοθεσία John Sturges.
• «Rashomon» (1950) – Αυτή η ταινία έχει ξαναγυριστεί ή προσαρμοστεί σε διάφορες μορφές, συμπεριλαμβανομένου ως «The Outrage» (1964), σε σκηνοθεσία Martin Ritt.
• «Yojimbo» (1961) – Αυτή η ταινία έχει ξαναγυριστεί ως «A Fistful of Dollars»  (1964), σε σκηνοθεσία Sergio Leone.
• «Ikiru» (1952) – Αυτή η ταινία ξαναγυριστεί ως «Living» (2004), σε σκηνοθεσία Nobuhiro Suwa και ως «Living” (2022) σε σκηνοθεσία Oliver Hermanus.

Akira Kurosawa – Ikiru

Τα πιο διάσημα έργα του:

• Rashomon (1950) – μια πρωτοποριακή ταινία που εξερευνά τη φύση της αλήθειας μέσα από πολλαπλές προοπτικές ενός εγκλήματος.
• Seven Samurai (1954) – ένα επικό δράμα εποχής για μια ομάδα σαμουράι που προσλαμβάνονται για να προστατεύσουν ένα χωριό από ληστές. Αυτή είναι η πιο επιτυχημένη εμπορικά ταινία του Akira.Σε συνέντευξή του, ο Kurosawa αναγνώρισε την εμπορική επιτυχία της ταινίας και είπε: «Είμαι ευγνώμων, φυσικά, αλλά δεν μπορώ να μην ντρέπομαι που με επαινούν για το “Seven Samurai”. Φτιάχτηκε με μια διάθεση που κάθε άλλο παρά εμπορική ήταν. Είχαμε απλώς μια πίστη στην εγκυρότητα του θέματος και στην εγκυρότητα του τρόπου που θέλαμε να το εκφράσουμε. Και είμαι χαρούμενος που αυτή η πεποίθηση έχει μεταδοθεί στο κοινό.»
• Throne of Blood (1957) – μια ιαπωνική μεταφορά του “Μάκβεθ” του Σαίξπηρ που διαδραματίζεται στη φεουδαρχική Ιαπωνία.
• Yojimbo (1961) – μια ταινία σαμουράι για έναν περιπλανώμενο Ρόνιν (Σαμουράι χωρίς άρχοντα ή αφέντη) που στρέφει δύο αντίπαλες φατρίες τη μια εναντίον της άλλης, για δικό του όφελος.
• Sanjuro (1962) – μια συνέχεια του Yojimbo στην οποία ο ίδιος Ρόνιν βοηθά μια ομάδα νεαρών σαμουράι να ανατρέψουν διεφθαρμένους αξιωματούχους.
• High and Low (1963) – ένα αστυνομικό θρίλερ για έναν επιχειρηματία που πρέπει να αποφασίσει αν θα πληρώσει λύτρα για τον γιο του που απήχθη.
• Red Beard (1965) – ένα δράμα για έναν νεαρό γιατρό που μαθαίνει για τη συμπόνια και τον ανθρώπινο πόνο ενώ εργάζεται σε μια κλινική που διευθύνεται από έναν σοφό και συμπονετικό γιατρό.

Akira Kurosawa – High an Low

Βραβεία
O Kurosawa έλαβε πολυάριθμα βραβεία και διακρίσεις για το έργο του. Σταχυολογούμε μερικά:
Βραβεία Όσκαρ:
Καλύτερη ξενόγλωσση ταινία για το «Dersu Uzala» (1975).
Για την ταινία ο Βασίλης Ραφαηλίδης έγραψε : «Ο πιο γνήσιος Κουροσάβα που γνωρίζουμε, διότι  απλούστατα η φανατική του προσήλωση στον ουμανισμό, που είναι ο κύριος ιδεολογικός άξονας που διαπερνά ολόκληρο το έργο του, βρίσκει εδώ μια εντελώς ελεύθερη διέξοδο, καθώς δεν κρύβεται πίσω από μια λιγότερο ή περισσότερο πολύπλοκή ίντριγκα».
Τιμητικό  oscar για την προσφορά του στην 7η τέχνη (1990).

Φεστιβάλ Καννών:
Χρυσός Φοίνικας για το «Kagemusha» (1980).

Φεστιβάλ Βενετίας:
Χρυσός Λέων για το «Rashomon» (1951).

Βραβεία BAFTA:
Καλύτερη ξενόγλωσση ταινία για το «Ran» (1985).

Akira Kurosawa – Dersu Uzala

Έχει πει:
«Σε έναν τρελό κόσμο, μόνο οι τρελοί είναι λογικοί».
«Το να είσαι καλλιτέχνης σημαίνει να μην αποστρέφεις ποτέ τα μάτια σου».
«Ο άνθρωπος είναι ιδιοφυΐα όταν ονειρεύεται».
«Κατά μία έννοια, η δημιουργία ταινιών είναι σαν τη μαγεία. Το κόλπο είναι να το κάνεις να φαίνεται αληθινό.»
«Ένας ζωγράφος ζωγραφίζει τις εικόνες του σε καμβά. Αλλά οι μουσικοί ζωγραφίζουν τις εικόνες τους στη σιωπή.»
«Το πιο δύσκολο πράγμα στον κινηματογράφο είναι να είσαι απλός».
«Με ένα καλό σενάριο, ένας καλός σκηνοθέτης μπορεί να δημιουργήσει ένα αριστούργημα. Με το ίδιο σενάριο, ένας μέτριος σκηνοθέτης μπορεί να παράγει μια βατή ταινία. Αλλά με ένα κακό σενάριο, ακόμη και ένας καλός σκηνοθέτης δεν μπορεί να κάνει μια καλή ταινία.»
«Το να μπορείς να ζήσεις τη ζωή χωρίς να επηρεαστείς υπερβολικά, να επηρεαστείς πολύ από την κοινή λογική, να επηρεαστείς πολύ από την ίδια σου την κοινωνία, είναι ένα πολύ σημαντικό επίτευγμα».

Akira Kurosawa and his mentor Kajiro Yamamoto

Akira Kurosawa and Francis Ford Copolla

Είπαν γι αυτόν:
Υπάρχουν πολλοί διάσημοι σκηνοθέτες που έχουν μιλήσει για την επιρροή και την επίδραση του Akira Kurosawa στον κόσμο του κινηματογράφου. Όπως :
Steven Spielberg: «Ο Akira Kurosawa ήταν η έμπνευσή μου για να κάνω ταινίες. Όταν είδα το “Επτά Σαμουράι”, ήταν ένα σημείο καμπής στη ζωή μου. Με έκανε να θέλω να γίνω καλύτερος σκηνοθέτης.»
Martin Scorsese: «Ο Ακίρα Κουροσάβα είχε τρομερή επιρροή πάνω μου ως νέος σκηνοθέτης. Με εντυπωσίασε ιδιαίτερα η χρήση της κίνησης, η αίσθηση της σύνθεσης και η ικανότητά του να λέει μια ιστορία οπτικά.»
George Lucas: «Ο Kurosawa ήταν μια πραγματική κινηματογραφική ιδιοφυΐα. Είχε μια απίστευτη ικανότητα να λέει ιστορίες με εικόνες και οι ταινίες του πάντα είχαν ισχυρό συναισθηματικό αντίκτυπο πάνω μου.»
Francis Ford Coppola: «Ο Akira Kurosawa ήταν ένας από τους μεγαλύτερους κινηματογραφιστές όλων των εποχών. Οι ταινίες του είναι διαχρονικές και συνεχίζουν να εμπνέουν νέες γενιές κινηματογραφιστών σήμερα.»
Werner Herzog: «Ο Kurosawa ήταν μάστερ του κινηματογράφου. Οι ταινίες του είναι εντυπωσιακές οπτικά και συναισθηματικά δυνατές και η επιρροή του στη μορφή τέχνης δεν μπορεί να υπερεκτιμηθεί.»

Akira Kurosawa – Dodes’ka-den

Akira Kurosawa – Dodes’ka-den

Η απογοήτευσή του:
Μια ταινία του Akira Kurosawa που δεν έτυχε της υποδοχής που περίμενε ήταν το “Dodes’ka-den”, που κυκλοφόρησε το 1970 και ήταν μια εμπορική αποτυχία . Η ταινία ήταν η πρώτη έγχρωμη ταινία του Kurosawa και απεικόνιζε τις ζωές ανθρώπων που ζούσαν σε μια παραγκούπολη του Τόκιο.
Ο Kurosawa ήταν βαθιά απογοητευμένος από την αρνητική υποδοχή για την ταινία, και μάλιστα έπεσε σε κατάθλιψη μετά την κυκλοφορία της.
Σε μια συνέντευξη, ο Kurosawa  δήλωσε ότι πίστευε ότι η αποτυχία της ταινίας οφειλόταν στο ζοφερό θέμα της, το οποίο δεν είχε απήχηση στο κοινό. Αναγνώρισε επίσης ότι μπορεί να ήταν πολύ φιλόδοξος στην προσπάθειά του να αποτυπώσει τις ζωές τόσων πολλών χαρακτήρων σε μια ταινία.
Παρά την αρχική υποδοχή, το «Dodes’ka-den» έχει έκτοτε επαναξιολογηθεί από πολλούς κριτικούς και θεωρείται πλέον σημαντικό έργο στη φιλμογραφία του.

Akira Kurosawa – Ikiru

Akira Kurosawa – Ikiru

Η καλύτερή του ταινία:
Ο Akira Kurosawa, θεώρησε το «Ikiru» (1952) ως την καλύτερη ταινία του. Κάποτε είχε πει σε μια συνέντευξη ότι το «Ikiru» ήταν η «πιο ικανοποιητική» και «ολοκληρωμένη» δουλειά του.
Ο Kurosawa  ήταν ιδιαίτερα περήφανος για τον κεντρικό χαρακτήρα της ταινίας, τον Kanji Watanabe, έναν μεσήλικα γραφειοκράτη που μαθαίνει ότι έχει καρκίνο και αποφασίζει να χρησιμοποιήσει τον χρόνο που του απομένει για να κάνει τη διαφορά στην κοινότητά του. Ο Κουροσάβα πίστευε ότι το ταξίδι αυτο-ανακάλυψης και λύτρωσης του Watanabe ήταν παγκόσμιο και διαχρονικό.
Στην αυτοβιογραφία του, «Something Like an Autobiography», ο Κουροσάβα έγραψε ότι το «Ikiru» ήταν μια «ταινία που έχει βαθύνει το νόημα για μένα καθώς μεγάλωσα». Σημείωσε επίσης ότι το μήνυμα της ταινίας, ότι «πρέπει να προσπαθήσουμε να ζούμε με σκοπό», ήταν αυτό που ο ίδιος προσπάθησε να ζήσει.

Info:
*Ο Γιώργος Καζάζης γεννήθηκε στη Φίλια-Λέσβου και ζει στη Μυτιλήνη.
Ασχολείται από το 2009 με τη τέχνη της φωτογραφίας.
Είναι θεωρητικός και συνεχής μελετητής της ιστορίας της φωτογραφίας και της σχέσης που έχει αυτή με τις άλλες τέχνες.
Είναι μέλος της Φωτογραφικής Εταιρείας Μυτιλήνης (ΦΕΜ) (έχει διατελέσει και Γενικός Γραμματέας), έχει συμμετοχή στις εκθέσεις της, έχει διδάξει στους μαθητές της και έχει κάνει προβολές φωτογραφικών ντοκιμαντέρ και ταινιών σχετικών με τη τέχνη της φωτογραφίας.
Φέτος διδάσκει σε σεμινάρια φωτογραφίας που πραγματοποιούνται στο χώρο Τέχνης και Πολιτισμού ARTοποιώ, στη Μυτιλήνη.
Λάτρης επίσης του κινηματογράφου και κυρίως των  μεγάλων δημιουργών: Ταρκόφσκι, Φελίνι, Βισκόντι, Μπέργκμαν, Λανγκ, Αντονιόνι, Ντράγιερ, Μπουνιουέλ, Όζου, Μιζογκούτσι.
Έχει παρακολουθήσει και παρακολουθεί   σεμινάρια από σημαντικούς δασκάλους φωτογραφίας και άλλων τεχνών: Πλάτωνα Ριβέλλη, Βασίλη Γεροντάκο, Λάμπρο Παπανικολάτο, Λουκά Βασιλικό, Στράτο Καλαφάτη, Stella Johnson, Τάκη Γέρο.
Διατηρεί το φωτογραφικό-κινηματογραφικό site: www.georgekazazis.gr

Γράφει ο Χρήστος Μαρκαντώνης*

Θα μεταφερθούμε στην απέναντι όχθη του Ατλαντικού και θα βρεθούμε στην Αμερική. Στην Αμερική ήδη από την δεκαετία του ’80 οι περισσότερες κινηματογραφικές εταιρείες παραγωγής ελέγχονται από μεγάλες πολυεθνικές με αποτέλεσμα η παραγωγή των ταινιών να παραμένει κάπως συντηρητική και επαναλαμβανόμενη με το σκεπτικό ότι η παραγωγή μιας ταινίας καλό είναι να ακολουθεί την συνταγή των  εμπορικών επιτυχιών. Μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα η εμφάνιση νέων αξιόλογων δημιουργών με μια ανεξάρτητη ματιά και σκέψη παρέμενε κάπως περιορισμένη. Παρόλα αυτά θα υπάρξουν κάποιοι σκηνοθέτες που ξεχωρίζουν στο χώρο του αμερικάνικου ανεξάρτητου κινηματογράφου και μας χαρίζουν καταπληκτικές δημιουργίες. Ένας από τους σημαντικότερους πρωτοεμφανιζόμενους αυτής της δεκαετίας είναι ο Τζιμ Τζάρμους.

Πιο συγκεκριμένα ο Τζάρμους θα κάνει την εμφάνισή του στον χώρο του Κινηματογράφου με την ταινία «Διακοπές Διαρκείας» (1980) και στην οποία γίνονται αντιληπτά ήδη κάποια από τα βασικά χαρακτηριστικά των περισσότερων ταινιών του. Περιγραφή μιας απλής καθημερινότητας ανθρώπων, κάπως αδιάφορων, αλλά δοσμένη με έναν τέτοιο τρόπο κινηματογράφισης που αναδεικνύονται ορισμένες λεπτομέρειες αυτής της καθημερινότητας και που αυτές εν τέλει αποτελούν μια ποιητική νότα σε μια βαρετή ρουτίνα.

Jim Jarmusch – Stranger Than Paradise

Αίσθηση θα προκαλέσει η επόμενη ταινία του «Πέρα από τον Παράδεισο» (1982). Ταινία η οποία ξεχωρίζει για την μινιμαλιστική της σκηνοθεσία και μια καταπληκτική ασπρόμαυρη φωτογραφία. Όπως και στην προηγούμενη ταινία έτσι κι εδώ παρακολουθούμε τους ήρωες να περιφέρονται σε διάφορα μέρη προσπαθώντας να ανακουφιστούν από την καθημερινή πλήξη τους. Περιπλανώμενοι και μποέμ αποτελούν ίσως από τους πιο ατάραχους χαρακτήρες που έχουμε συναντήσει στον Κινηματογράφο. Από εδώ και στο εξής ο Τζάρμους θα τραβήξει το ενδιαφέρον των θεατών και θα αποκτήσει φανατικούς φίλους και υποστηρικτές.

Jim Jarmusch – Down by Law

Την ίδια αισθητική στην ασπρόμαυρη φωτογραφία που αποτελεί σημαντικό ρόλο στην ατμόσφαιρα της ταινίας υιοθετεί και στην επόμενη ταινία «Στην παγίδα του νόμου» (1986), που χρέη διευθυντή φωτογραφίας αναλαμβάνει για άλλη μια φορά ο Ρόμπι Μίλερ. Ο Τζάρμους είναι και δεν το κρύβει, λάτρης του Κινηματογράφου και της Ποίησης. Του αρέσει να ακούει ροκ-εντ-ρόλ και τζαζ. Αυτό φαίνεται στον κινηματογραφικό κόσμο που έχει δημιουργήσει. Τα έργα του Τζάρμους δημιουργούν ένα σινεμά που είναι διαβασμένο. Έχει μελετήσει τα διάφορα είδη που αναπτύχθηκαν στην ιστορία του Κινηματογράφου και μάλλον φαίνεται να επηρεάζεται πολύ έντονα από την πρωτότυπη παράδοση της ταινίας δρόμου που αποτελεί πηγή έμπνευσης των μινιμαλιστικών δημιουργιών του. Με τον «δρόμο» και την ποιητική προσέγγιση να αποτελούν πλέον σήματα κατατεθέν των ταινιών του, δημιουργεί ένα είδος καθαρά δικό του. Μάλιστα δεν διστάζουμε να πούμε πως ο τρόπος που σκηνοθετεί ήδη τις πρώτες ταινίες, εντάσσουν μέρος της φιλμογραφίας του σε μια περισσότερο ευρωπαϊκή δημιουργική παράδοση παρά σε αμερικανική.

Jim Jarmusch – Mystery Train

Κάπως έτσι και με αυτήν την αισθητική του road movie αλλά και την ποιητική διάθεση θα σκηνοθετήσει την ταινία «Mystery Train» (1989). Εδώ ο Ρόμπι Μίλερ που συνεχίζει να συνεργάζεται με τον Τζάρμους επιλέγει έγχρωμη φωτογραφία για τα πλάνα του καταφέρνοντας να δώσει μια άλλη διάσταση στο χρώμα.

Jim Jarmusch – Dead Man

Αυτή η συνεργασία του Μίλερ με τον Τζάρμους θα δώσει άλλη μία εξαιρετικής ασπρόμαυρης αισθητικής ταινία τον «Νεκρό» (1995). Μέσα από την συγκεκριμένη ταινία μπορεί και διαπραγματεύεται τις υπαρξιακές αναζητήσεις του σχετικά με τον θάνατο και την μετεμψύχωση. Επαναλαμβάνεται η ποιητική οπτική του σκηνοθέτη, αυτή τη φορά όμως προς το θάνατο. Είναι φανερή και καταφέρνει να αποσπάσει μια από τις πιο αξιόλογες ερμηνείες του Τζόνι Ντεπ.

Jim Jarmusch – Coffee and Cigarettes

Συνεχίζει να δημιουργεί καταπληκτικές ταινίες και στην επόμενη δεκαετία, όπως το «Καφές και Τσιγάρα» (2003). Μια σπονδυλωτή ταινία που αποτελείται από έντεκα μικρού μήκους ταινίες οι οποίες διακρίνονται για την απλότητα τους, αυτό το μινιμαλιστικό ύφος που έχει πλέον υιοθετήσει ο Τζάρμους.

Jim Jarmusch – Broken Flowers

Επόμενη ταινία που ξεχωρίζει για την χαρακτηριστική ερμηνεία του Μπιλ Μάρεϊ και το εξαιρετικό της  soundtrack είναι τα «Τσακισμένα Λουλούδια» (2005). Για άλλη μια φορά ο «δρόμος» και η μελαγχολία κυριαρχούν σε αυτή τη βαθιά μοναχική ταινία.

Jim Jarmusch – Only Lovers Left Alive

Ο Τζάρμους δεν διστάζει καθόλου να πειραματιστεί με διαφορετικά είδη κινηματογράφου και να δημιουργήσει διαφορετικής θεματολογίας ταινίες. Κάπως έτσι θα σκηνοθετήσει την ταινία «Μόνο οι εραστές μένουν ζωντανοί» (2013) που αρχικά μοιάζει με ταινία φαντασίας μιας και περιγράφει την ιστορία των δύο αιώνια (στην κυριολεξία) ερωτευμένων βαμπίρ. Βέβαια αυτό είναι μόνο η επιφάνεια κάτω από την οποία κρύβεται ακόμη μία φορά η υπέροχη ματιά του. Η ταινία καθαρά αλληγορική σχετικά με την συντροφικότητα και τον έρωτα η στην οποία περιγράφεται με τον μοναδικό τρόπο του Τζάρμους η ιστορία των βαμπίρ – ηρώων μέσα στα χρόνια της ανθρωπότητας. Έχει πάρα πολύ έντονα τα μεταφυσικά στοιχεία κάτι που ταιριάζει άψογα στις ερμηνείες των Τίλντα Σουίντον αλλά και κορυφαίο Τζον Χέρτ.

Jim Jarmusch – The Dead Don’t Die

Στο ίδιο κλίμα θα είναι και η τελευταία ταινία του με τα ζόμπι το «Οι νεκροί δεν πεθαίνουν» (2019). Μεταξύ όμως αυτών των δύο ταινιών είχε μεσολαβήσει το καταπληκτικό «Paterson» (2016). Εδώ η ποίηση γίνεται πλέον καθημερινή συνήθεια. Η ταινία συγκεντρώνει κάποια από τα βασικά γνωρίσματα του ύφους του Τζάρμους, όπως ότι στις απλές καθημερινές και ασήμαντες καμιά φορά λεπτομέρειες, ίσως να φανερώνεται η μαγεία της Ποίησης.

Jim Jarmusch – Ghost Dog-The Way of the Samurai

Γενικά με μια προσεχτική ματιά παρατηρούμε πως στην φιλμογραφία του Τζάρμους, ανεξαρτήτως σεναρίου, διακρίνεται η ποιητική διάθεση με ένα ξεχωριστό και ιδιαίτερο χιούμορ συνδυασμένο και καλυμμένο με μελαγχολία. Οι ταινίες που δημιουργεί δεν μπορούν να ενταχθούν σε ένα μόνο είδος κινηματογράφου. Εν τέλει μπορούμε να τολμήσουμε να πούμε πως το είδος κινηματογράφησης του Τζάρμους είναι καθαρά προσωπικό. Είναι ίσως από τα πιο σημαντικά κατορθώματα ενός καλλιτέχνη να βρει τη δική του γλώσσα έκφρασης και ο Τζάρμους τα καταφέρνει περίφημα!

Jim Jarmusch

*Info:
O Χρήστος Μαρκαντώνης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Σχολής Κινηματογράφου & Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου. Η μικρού μήκους ταινία  του «elsa.» διακρίθηκε με δύο βραβεία στο διεθνές φεστιβάλ κιν/φου Πάτρας 2008 (Α’ Γυναικείου ρόλου & Καλύτερης ταινίας για το Μεταναστευτικό).
Με τη φωτογραφία ασχολείται συστηματικά από το 2010 όπου και παρακολούθησε τα σεμινάρια φωτογραφίας με το Νίκο Δημολίτσα. Το 2013 γίνεται μέλος της Φωτογραφικής Ομάδας Φοζ όπου παραμένει μέχρι και σήμερα βασικό μέλος της ομάδας. Από το 2017 παρακολουθεί τα σεμινάρια του Βασίλη Γεροντάκου. Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας και έχει επιμεληθεί φωτογραφικά θεατρικές παραστάσεις.
//www.instagram.com/cmarkantonis/
//foz.photography/christos-markantonis/

Γράφει ο Χρήστος Μαρκαντώνης*

Την δεκαετία του ’80 η τεχνολογία της εικόνας και του ήχου έχει κάνει ήδη μεγάλα άλματα. Με την εμφάνιση της τηλεόρασης και τις ολοένα και περισσότερες πωλήσεις, μια νέα κατάσταση έρχεται να επιβληθεί στον χώρο του κινηματογράφου και αλλάζει ριζικά τον τρόπο που βλέπαμε τις ταινίες. Αυτό το μικρό κουτί που δίνει την δυνατότητα πλέον για καθημερινή προβολή ταινιών μέσα στο σπίτι, σίγουρα επηρεάζει τον τρόπο ανάγνωσης μιας ταινίας, ακόμα και την συμπεριφορά των ανθρώπων. Μια τέτοια αλλαγή εκείνης της περιόδου, δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη από κάποιους, ίσως περισσότερο ευαίσθητους. Ένα καλό παράδειγμα, μιας τέτοιας ευαισθησίας, φαίνεται να είναι ένας από τους σημαντικότερους αυστριακούς σκηνοθέτες, ο Μίκαελ Χάνεκε. Από τα πρώτα του κινηματογραφικά έργα δείχνει να τον απασχολούν τέτοιου είδους προβληματισμοί, οι οποίοι θα αποτελέσουν κυρίαρχο ρόλο στο σενάριο αλλά και στην ευφυής σκηνοθεσία του. Προβληματισμοί όπως η βία που εισβάλλει στις ζωές των ανθρώπων μέσω της τηλεόρασης.

Michael Haneke – 71 fragments

Michael Haneke – Benny’s VideoΟι πρώτες ταινίες αφορούν μια τριλογία που τον κάνει γνωστό και στον χώρο του κινηματογράφου και έχουν ως θεματική τη βία και τον τρόπο που αυτή αποτυπώνεται και παρουσιάζεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Ερχόμαστε σε επαφή με αρκετά στοιχεία του ύφους του Χάνεκε, κάτι σαν πρόλογος θα λέγαμε, για το στυλ κινηματογράφησης, που θα συναντήσουμε στις ταινίες που θα ακολουθήσουν. Πρώτη ταινία είναι η βίαιη και σκληρή «Έβδομη Ήπειρος» (1989), που με ένα ελλειπτικό ύφος σκηνοθεσίας μας παρουσιάζει την απομόνωση και το αδιέξοδο μιας «φυσιολογικής» οικογένειας μέχρι το τραγικό τέλος της. Δεύτερη ταινία, «Το Βίντεο του Μπένι» (1992) μια ταινία-σοκ για τις συνέπειες της τηλεοπτικής βίας. Αλλά και στην τρίτη ταινία, την «71 Συμπτώσεις» (1994) θα παρατηρήσουμε από τον Χάνεκε ξανά έναν λιτό τρόπο κινηματογράφησης αυτή τη φορά της ρουτίνας ορισμένων ανθρώπων και μιας μίζερης καθημερινότητας που έρχεται να ταράξει το αιματοκύλισμα από το αμόκ που καταλαμβάνεται ένας από τους χαρακτήρες.

Michael Haneke – Funny Games

Το 1997 θα μας χαρίσει ένα από τα αριστουργήματα του παγκόσμιου Κινηματογράφου, την επίσης πολύ σκληρή και βίαιη ταινία «Παράξενα Παιχνίδια». Στην ταινία μπορούμε με μια πιο προσεκτική ανάγνωση να αναγνωρίσουμε τις φιλοσοφικές αναζητήσεις που απασχολούν τον Χάνεκε σχετικά με την Αλήθεια, το Ψέμα και την αναπαράσταση του Πραγματικού στον κινηματογράφο. Μια ταινία που όπως γράψαμε παραπάνω βίαιη χωρίς όμως να πλησιάζει στο ελάχιστο τη βία έτσι όπως μας την έχει συνηθίσει ο αμερικάνικος Κινηματογράφος δηλαδή μια βία που παρουσιάζεται φαντασμαγορική. Στις ταινίες του Χάνεκε πρόκειται περισσότερο για μια ψυχολογική βία και πιο συγκεκριμένα στο παραπάνω φιλμ περιγράφει μια βία άνευ ελέγχου, σχεδόν παράλογη που καταφέρνει να τρομοκρατεί και τον ίδιο τον θεατή. Αυτό συμβαίνει από το γεγονός ότι ο Χάνεκε τον καθιστά συμμέτοχο σε όλο αυτό το σκηνικό φρίκης και τρόμου που έχει δημιουργήσει. Κάτι το οποίο το καταφέρνει με την τεχνική του να «σπάσει τον τέταρτο τοίχο». Μια κινηματογραφική ορολογία που συμβαίνει όταν ο ήρωας στρέφεται προς την κάμερα και απευθύνεται προς στον θεατή. Αξίζει να αναφέρουμε ως ένα άψογο παράδειγμα αυτής της τεχνικής, την τελευταία σκηνή από το «Ψυχώ» (1960) του Άλφρεντ Χίτσκοκ και το μοχθηρό βλέμμα του Άντονι Πέρκινς προς τον θεατή. Έτσι και στα «Παράξενα Παιχνίδια» ο ένας από τους δύο εγκληματίες πότε κοιτάζει τον θεατή, πότε του μιλάει και πότε του κλείνει το μάτι. Ο Χάνεκε είναι σκληρός με τον θεατή. Όπως οι ήρωες του αγωνιούν μπροστά στην τόση αδικαιολόγητη βία από τους εγκληματίες που έχουν ταράξει τα ήσυχα νερά της μεγαλοαστικής τους ζωής, έτσι και ο θεατής με έναν παρόμοιο τρόπο ανυπομονεί για μία λύτρωση, ένα αδιέξοδο που θα μπορούσε να λειτουργήσει ανακουφιστικά. Δέκα χρόνια αργότερα το 2007, στην Αμερική ο Χάνεκε ξαναγυρίζει την ίδια ακριβώς ταινία (σκηνοθεσία, σενάριο) με μόνη διαφορά τους ηθοποιούς, τις τοποθεσίες και την παραγωγή. Το αποτέλεσμα της αμερικάνικης παραγωγής είναι αισθητά κατώτερο.

Michael Haneke – The Piano Teacher

Michael Haneke – White ribbon

Στην επόμενη δεκαετία ο Χάνεκε συνεχίζει να προβληματίζεται με τους τρόπους εκδήλωσης κάθε μορφής βίας καθώς επίσης συνεχίζει να έχει τις ίδιες εμμονές με το βίντεο και την τηλεόραση. Το κινηματογραφικό αποτέλεσμα όλων αυτών των προβληματισμών είναι ο «Άγνωστος Κώδικας» (2000). Σχεδόν προφητική θα τολμήσουμε να πούμε ματιά πάνω σε ζητήματα περισσότερο κοινωνικά, όπως η Ευρώπη των μεταναστών, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Παράλληλα, παρατηρούμε πως επικεντρώνεται ίσως περισσότερο σε προβλήματα ατομικά και στην δυσκολία που υπάρχει στην επικοινωνία και στις σχέσεις στην σύγχρονη εποχή. Κάπως έτσι θα οδηγηθεί και θα μεταφέρει στον κινηματογράφο με έναν άψογο τρόπο και μια δυνατή σκηνοθεσία την «Δασκάλα του Πιάνου» (2001), βασισμένη στο βιβλίο της Ελφρίντε Γέλινεκ «η Πιανίστρια». Άλλη μια ταινία που επίσης ξεχωρίζει για την πρωτότυπη σκηνοθεσία της είναι ο «Κρυμμένος» (2005), Στην ταινία χρησιμοποιεί αγαπημένα μοτίβα της φιλμογραφίας του. Θα δούμε ξανά τεχνικές τις οποίες έχουμε συναντήσει σε προηγούμενες ταινίες, όπως για παράδειγμα τεχνικές που παραπέμπουν σε βίντεο. Για άλλη μια φορά ο Χάνεκε απευθύνεται στον θεατή. Εμπλέκει τα πλάνα και τον χρόνο έτσι που σε ορισμένα σημεία δύσκολα αντιλαμβανόμαστε αν παρακολουθούμε το παρόν ή το παρελθόν. Το τέλος της δεκαετίας βρίσκει τον Χάνεκε να σκηνοθετεί μια από τις πιο ολοκληρωμένες ταινίες του, την «Λευκή Κορδέλα» (2009). Με μια διαφορετική αυτή τη φορά χρωματική παλέτα καταφέρνει μια εικαστική αρτιότητα. Εδώ επιλέγει μια φωτεινή και εκπληκτική ασπρόμαυρη φωτογραφία και μια σκηνοθετική λιτότητα για να περιγράψει τους συνήθεις προβληματισμούς του, σχετικά με τη γέννηση της βίας και του μίσους. Το ύφος της γραφής του φανερώνει περισσότερο από κάθε άλλη φορά την επιρροή που έχει από τον Ίνγκμαρ Μπέργκμαν.

Michael Haneke – Amour

Με την ίδια λιτή αλλά δυνατή και κοφτή σκηνοθεσία θα δημιουργήσει την «Αγάπη» (2012). Στην συγκεκριμένη ταινία, η ατμόσφαιρα είναι βαριά καθώς τα θέματα που τον απασχολούν πάλι, είναι θέματα όπως οι σχέσεις μια οικογένειας, η φθορά και η προετοιμασία των μελών της, προς τον Μεγάλο Αποχωρισμό, τον Θάνατο. Αξίζει να σταθούμε στις άψογες ερμηνείες των Ζαν Λουί Τρεντινιάν και Εμμανουέλ Ριβά που δικαίως θεωρούνται σαν δύο από τους σημαντικότερους Γάλλους ηθοποιούς.

Michael Haneke – Happy End

Για επίλογο του κειμένου θα δανειστώ κάποιες φράσεις από τον ίδιο τον Χάνεκε που είχε εκφράσει σε μια συνέντευξη του με αφορμή την ταινία «Happy End» (2017). Φράσεις και σκέψεις που ανέκαθεν τον τριγυρνούσαν και αποτελούν κομμάτι της θεματικής αυτής της ταινίας, καθώς και ολόκληρης της μέχρι τώρα φιλμογραφίας του. Σε ερώτηση που του γίνεται σχετικά με το τελευταίο του φιλμ κι αν σε αυτό διακρίνει κάποιο happy end, θα δώσει άλλη μια φορά μια προφητική απάντηση: “Πώς γίνεται να ελπίζω σε happy end ? Ο φόβος κάνει τον Άνθρωπο κυνικά ωφελιμιστή, εγωπαθή και φασίστα, κάτι που βλέπουμε να συμβαίνει μαζικά στην Ευρώπη αλλά και στην Αμερική”.

Michael Haneke

*Info:

O Χρήστος Μαρκαντώνης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Απόφοιτος της Σχολής Κινηματογράφου & Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου. Η μικρού μήκους ταινία  του «elsa.» διακρίθηκε με δύο βραβεία στο διεθνές φεστιβάλ κιν/φου Πάτρας 2008 (Α’ Γυναικείου ρόλου & Καλύτερης ταινίας για το Μεταναστευτικό).

Με τη φωτογραφία ασχολείται συστηματικά από το 2010 όπου και παρακολούθησε τα σεμινάρια φωτογραφίας με το Νίκο Δημολίτσα. Το 2013 γίνεται μέλος της Φωτογραφικής Ομάδας Φοζ όπου παραμένει μέχρι και σήμερα βασικό μέλος της ομάδας. Από το 2017 παρακολουθεί τα σεμινάρια του Βασίλη Γεροντάκου. Έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας και έχει επιμεληθεί φωτογραφικά θεατρικές παραστάσεις.

//www.instagram.com/cmarkantonis/

 //foz.photography/christos-markantonis/

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΑΙΝΙΩΝ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΑΠΌ ΤΟ PHOTOPOLIS FESTIVAL

Το Φωτογραφικό Φεστιβάλ  Αγρινίου Photopolis ανακοινώνει τις ταινίες μικρού μήκους, οι οποίες επελέγησαν από την κριτική επιτροπή κινηματογράφου του φεστιβάλ, για να προβληθούν τον Σεπτέμβριο 2023 στις εκδηλώσεις του φεστιβάλ.

Οι ταινίες υποβλήθηκαν από τους δημιουργούς τους στην Ανοιχτή πρόσκληση που απηύθυνε το φεστιβάλ το δίμηνο Νοεμβρίου – Δεκεμβρίου 2022.

ΟΙ είκοσι δύο ταινίες που επελέγησαν είναι :